T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
210
ISSN:3030-3613
KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI O’QUVCHILARDA XOTIRANI
MUSTAHKAMLASHNING PSIXOLOGIK USULLARI
Sobirova Shoira Arifjonovna
Andijon viloyati Buloqboshi tumani
MMTB qarashli 5-maktab amaliyotchi psixologi
Annotatsiya
: Biz faoliyatimiz davomida o‘quvchilarning psixologik rivojlanishi
yosh xususiyatlari bilan chambarchas bog‘liqligini kuzatamiz. Ruhiy jarayonlar va
bola ruhiyatidagi o‘zgarishlar, chunonchi, diqqat va xotira darajasi, tafakkur
xususiyatlari so‘z boyligi hamda nutqning rivojlanganlik darajasi va boshqalar ruhiy
psixologik rivojlanishga ta’luqlidir.
Kalit so'zlar
: Pedagogika, psixologiya, munosabat, psixik jarayon, ruhiy holat,
ta'lim - tarbiya,yoshlar tarbiyasi,qobiliyat,xotira, diqqat
KIRISH
Pedagogik psixologiya muammolari quyidagilar:
-Ta’lim tarbiyaning umumiy va yosh muammolari. Bola ayni davrda nimaga
ko‘p ehtiyoj sezadi -kognitiv, intelektual yoki shaxs sifatini rivojlantirishgami?
-Bolaning ongli ta’lim va tarbiyaga psixologik tayyorligi muammosi-Bolaning
pedagogik qarovsizligi muammosi
-Talimni individuallashtirishni ta’minlash muammosi.
Yuqorida
keltirilgan
psixologik-pedagogik
muammolarni
hal
qilish
o‘qituvchilardan yuqori kasbiy mahoratni, psixologik bilim, ko‘nikma va malakalarni
talab qiladi. Bu kabi muammolar oldini olish uchun quyidagi metodlardan foydalanish
mumkin. Ular: kuzatish, yozma, g‘zaki savolnomalar, eksprement va boshqalar. Bu
metodlar bolalarning yoshi va psixologik, pedgagogik muammolarga bog‘liq ravishda
qo‘llaniladi. Masalan kuzatish metodi psixik xususiyatlarni uzoq vaqt davomida, rejali
biror maqsad asosida o‘rganish hisoblanadi. U universal metod bo‘lib, turli
vaziyatlarda ishlatiladi. Ilmiy kuzatish hayotiy kuzatishdan tupdan farq qiladi. Hayotiy
kuzatish –kundalik hayotda rejasiz amalga oshirilib, turli tasodiflarga bog‘liq bo‘ladi.
Kuztish ilmiy bo‘lishi shu bilan bir qatorda psixologik -pedagogik kuzatish
bo‘lishi uchun bir qancha talablarga amal qilishi lozim:
1.Maqsadga yo‘nalganlik umuman o‘quvchini emas, balki uning shaxsiy
sifatlarini aniq namoyon bo‘lishini turli vaziyatlarda va faoliyatning har xil turlarda
o‘yin, o‘qish, mehnat, muloqot jarayonida kuzatish.
2.Rejali kuzatish boshlashdan oldin vazifalar belgilab olinishi, uning
tuzulishi ya’ni vaqti va vositalari, nimani qayd etish lozim. Kuzatishdan maqsad xulq-
atvorda topilgan kamchiliklar to‘g‘irlash yo‘llarini ishlab chiqish bo‘lmog‘i lozim.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
211
ISSN:3030-3613
3.Mustaqillik-yo‘l-yo‘lakay emas mustaqil ravishda o‘tkazilishi kerak.Tabiiylik
kuzatishning tabiiy sharoitlarda o‘tkazilishi, o‘qituvchining ishtirokisiz o‘tkazilishi
zarurki, o‘quvchi kuzatilayotganini sezmasligi kerak.
4.Tizimlilik -tizimli ravishda yoki rejalashtirilgan ma’lum oraliqdan so‘ng
o‘tkazilishi zarur
5.Obyektivlik taxminlar bilan emas, aniq fakt, harakat, o‘quvchi xulq-
atvoridagi xususiyatlarini qayd etish, shu asosda xulosa chiqarish lozim.7.Qayd etish
olingan natijalar kuzatish jarayonida yoki o‘tkazilgandan so‘ng darhol qayd etilishi
lozim.
Kichik maktab yoshdagi o'quvchilarning maktab hayotiga ko'nikishlari , o'quv
darslariga bo'lgan munosabati biroz qiyinchilik tug'diradi. Bu jarayonda o'quvchi
tajribasi, metodlari va bilimidan ko'ra o'qituvchining o'quvchiga bo'lgan munosabati
muhim ahamiyat kasb etadi. Bu o'rinda, albatta, o'quvchi va o'qituvchi o'rtasida
psixologik muhit muhim ahamiyat kasb etadi.
Pedagogik faoliyat pedagogik vazifalarning uzluksiz hal qilinishini bildiradi.
Ularni hal qilish - mazkur pedagogik vaziyatga, pedagogik maqsadga erishishini mos
usulini topishdir. Sababi o'qituvchi va o'quvchi e'tiborliligi, o'quv materialiga bo'lgan
munosabati, o'qituvchi va o'quvchi o'rtasidagi munosabat hamda o'quvchilar o'zi
o'rtasidagi munosabat bilan ish ko'radi. Shuning uchun bir marta va har doim
tekshirilgan maqsadga erishishi usuli bilan ishlash ko'p holda qulaydir. Har doim
muntazam ravishda maqsadga erishishi usullarini almashtirish, mazkur pedagogik
vaziyat uchun eng yaxshi usul tanlash kerak.
Biz faoliyatimiz davomida o‘quvchilarning psixologik rivojlanishi yosh
xususiyatlari bilan chambarchas bog‘liqligini kuzatamiz. Ruhiy jarayonlar va bola
ruhiyatidagi o‘zgarishlar, chunonchi, diqqat va xotira darajasi, tafakkur xususiyatlari
so‘z boyligi hamda nutqning rivojlanganlik darajasi va boshqalar ruhiy psixologik
rivojlanishga ta’luqlidir. Bizning maktablarimizda ta’lim-tarbiya ishlari bolalarga faqat
bilim berish bilan cheklanib qolmay, balki bolalarning barcha qobiliyatlarini o‘stirishni
nazarda tutgan holda olib boriladi.
Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan munosabatda bo‘lishda sabr-toqat,
vazminlik zarur. Bolaning ijodiy imkoniyatlariga salbiy ta'sir ko'rsatadigan
vaziyatli omillar quyidagilar:
vaqt chegarasi;
stress holati;
yuqori tashvish holati;
tezda yechim topish istagi;
muayyan echim uchun qat’iy chegaralarning mavjudligi;
oldingi muvaffaqiyatsizliklardan kelib chiqadigan ishonchsizlik;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
212
ISSN:3030-3613
qo'rquv;
Biz boshlang‘ich sinf o‘quvchilarini o‘qitish va tarbiyalashning eng muhim
nazariy va amaliy jihatlarini bilishimiz kerak. Buning uchun avvalo, quyidagi
psixologik - pedagogik muammolarni tushunib olmog‘imiz lozim:
-o‘quvchi shaxsining psixologik rivojlanganlik darajasi;
-o‘quvchi shaxsining shakllanishi va o‘quv-mehnat faoliyati mazmuni;
-o‘quvchi shaxsi tabiatining tavsifnomasi va ijtimoiy-psixologik
xususiyatlari.
O‘quvchi shaxsining psixologik rivojlanganlik darajasini to‘la yoritish uchun biz
uning rivojlanish xususiyatlari borasida muayyan ma’lumotlarga ega bo‘lishimiz
lozim.
XULOSA
Ta‘lim muassasalarida psixologik xizmat faoliyatini samarali va sifatli tashkil
etish,shu
jumladan,
ish
faoliyatiga
zamonaviy
axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini qo'llash orqali o'quvchilarni kasb-hunarga yo'naltirish ishlari
samaradorligini oshirish;
O’quvchilarning qobiliyati, layoqati, qiziqishlari hamda kasb-hunarga
moyilliklari asosida to'g'ri kasb-hunar tanlashlariga ko'maklashish; turli yosh
davrlarida o'quvchilarning shaxsiy, aqliy va ijtimoiy rivojlanishini psixologik jihatdan
kuzatib borish, ta‘lim-tarbiyadagi psixologik nuqsonlarni aniqlash, ularning aqliy
taraqqiyotida sodir bo' lishi mumkin bo'lgan har qanday salbiy og'ishlarning oldini
olish;o'quvchilar ta‘lim muassasasining ijtimoiy muhitiga moslasha olmasligi
holatlarini korreksiyalash, ularni ijtimoiy reabilitatsiya qilish bo'yicha tadbirlarni
tashkil etish va amalga oshirish;
Pedagogik jamoalarda sog'lom psixologik muhitni yaratish va qo'llab-
quvvatlash,jamoa a‘zolarining hissiy-emotsional holatlari, shaxslararo munosabatlar
va ziddiyatli xatti-harakatlarni korreksiyalash, ularning psixologik madaniyatini
yuksaltirish; iste‘dodli va iqtidorli o'quvchilarni aniqlash, ularning individual
psixologik,fiziologik xususiyatlari va qiziqishlarini o'rganish, qobiliyatlarini namoyon
etishlari va rivojlantirishlari uchun shart-sharoitlar yaratish; axborot psixologik
xurujlarning xavfi, Internet jahon axborot tarmog'ining salbiy ta‘siri, yoshlar
tarbiyasiga xavf solayotgan ommaviy madaniyatning kirib kelishi holatlarining oldini
olishga qaratilgan tadbirlarni o'tkazish; pedagog xodimlar, o'quvchilar hamda ota-
onalarning psixologik-pedagogik bilimlarini oshirishga ko'maklashish, pedagog
xodimlar, ota-onalar va jamoat tashkilotlarining samarali hamkorligini ta‘minlash kabi
bir qator masalalar psixologik xizmatning asosiy vazifalari etib belgilandi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1.
BOSHLANG’ICH
SINF
O'QUVCHILARINING
PSIXOLOGIK
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
213
ISSN:3030-3613
XUSUSIYATLARINI INOBATGA OLGAN HOLDA TA’LIM TARBIYA
JARAYONINI TASHKIL ETISH,Z.Sh.Yusupova,A.Y.Temirov,236-b
2.
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARINING IJODIY QOBILIYATINI
RIVOJLANTIRISHNING
IJTIMOIY
PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI,
Saparova Umida Bahromovna, 240243-b
3.
JOURNAL OF INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL
RESEARCH
VOLUME6
ISSUE-5
(30-May)
BOSHLANGICH
SINF
O‘QUVCHILARI BILAN PSIXOLOGIK ISHLASH YO‘LLARI Madaminova
Madina Abdurasulovna Xodjayeva Gulyor Axmedova, Matyoqubova Zuhra
Yòldosh qizi, 699-b
4.
SO‘NGI ILMIY TADQIQOTLAR NAZARIYASI respublika ilmiy-uslubiy jurnali
268 PEDAGOGIK PSIXOLOGIYA-TA`LIM TARBIYA MUAMMOLARINI
TADQIQ QILISH, Mansurova Munisa, 270-b
5.
Ziyo.net materiallari
