T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
191
ISSN:3030-3613
ELEKTRON HUKUMAT TUSHUNCHASINING KONSEPTUAL TAHLILI
QURBONOV SHOXRUX QUVONDIQOVICH
TOSHKENT DAVLAT YURIDIK UNIVERSITETI
DAVLAT BOSHQARUVI HUQUQI YO'NALISHI MAGISTRANTI
ANNOTATSIYA
Mazkur maqolada elektron hukumat tushunchasining konseptual tahlili yoritib
berilgan. Elektron hukumatning asosiy tamoyillari bosqichma bosqich asoslab berilgan
va maqolada A.Yusupovning tadqiqot ishlarida davlat boshqaruv samaradorligini
baholashda
uning
tashkiliy-institutsional,
ochiqlik,
zamonaviy
axborot-
kommunkatsiyalarning roliga e’tibor qaratilgan.Maqola ko’plab mutaxassislar va
mustaqil izlanuvchi tadqiqotchilar uchun foydali bo’lishi mumkin.
KALIT SO’ZLAR:
Elektron hukumat, axborot-kommunikatsiya, texnologiya,
modernizatsiya, AKT, transformatsiya
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining (AKT) jadal rivojlanishi
zamonaviy jamiyatning barcha sohalarida tub o‘zgarishlarga olib keldi. Davlat
boshqaruvi tizimi ham bundan mustasno emas. XXI asr boshlarida davlat organlari o‘z
faoliyatlarida zamonaviy AKT vositalarini faol qo‘llash orqali samaradorlikni oshirish,
fuqarolar va biznes bilan o‘zaro munosabatlarni transformatsiya qilish imkoniyatiga
ega bo‘ldi. Aynan shu jarayonlar natijasida “elektron hukumat” tushunchasi shakllandi
va rivojlandi. Elektron hukumat bugungi kunda davlat boshqaruvini modernizatsiya
qilishning asosiy yo‘nalishlaridan biri sifatida tan olingan. Elektron hukumat
tushunchasi ko‘p qirrali bo‘lib, uning yagona va universal ta’rifi mavjud emas.
Tadqiqotchilar va xalqaro tashkilotlar tomonidan taklif etilgan turli xil ta’riflar elektron
hukumatning turli jihatlariga urg‘u beradi.
Tadqiqot davomida xalqaro tashkilotlarning “elektron hukumat” tushunchasiga
bergan ta’riflar o‘rganib chiqildi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqtisodiy va ijtimoiy masalalar bo‘yicha
departamentining (UNDESA) bergan ta’rifiga ko‘ra elektron hukumat - davlat xizmati
va ma’lumotlarini fuqarolarga internet orqali yetkazish vositasi
1
,deb ta’riflaydi.
Ta’rifda elektron hukumatning asosiy vazifasi — davlat xizmatlarini internet orqali
fuqarolarga yetkazish deb ta’riflangan. Ta’rif aniq va tushunarli. Ammo zamonaviy
texnologik yutuqlar va talablarni hisobga olsak, u yetarli emas. Hozirda elektron
1
Benchmarking E-government: A Global Perspective Report-2021 UN
manba:
https://publicadministration.desa.un.org/publications/e-government-landscape?utm_source=chatgpt.com
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
192
ISSN:3030-3613
hukumat nafaqat internetda xizmat ko‘rsatish, balki mobil ilovalar, sun’iy intellekt,
ochiq ma’lumotlar va idoralararo hamkorlikni ham qamrab oladi. Ta’rifda faqat
“internet orqali” deyish zamonaviy texnologiyalar va raqamli yechimlarning barcha
ko‘rinishlarini qamrab olmaydi. Shu sababli, elektron hukumatni kengroq va yangi
texnologiyalarni hisobga olgan holda qayta ta’riflash zarur hisoblanadi.
Jahon bankining bergan ta’rifiga ko‘ra, elektron hukumat - davlat va fuqarolar,
biznes, idoralar o‘rtasidagi munosabatni tubdan o‘zgartiruvchi AKT tizimlariga
aytiladi
2
. Bu ta’rif elektron hukumatning tub mohiyatini ifodalaydi - ya’ni, davlat va
fuqarolar, biznes hamda idoralar o‘rtasidagi munosabatlarni texnologiyalar yordamida
sifat jihatidan o‘zgartirishni nazarda tutadi. Bu juda muhim jihat, chunki elektron
hukumat faqat xizmat ko‘rsatish emas, balki boshqaruv uslubi va jamiyat bilan aloqa
qilish formatini ham o‘zgartiradi.
Biroq, bu ta’rif ham zamonaviy ehtiyojlarga to‘liq mos emas, chunki u
texnologik yechimlarning xilma-xilligini hisobga olmaydi. Masalan, bugungi kunda
raqamli boshqaruvda blokcheyn, IoT, sun’iy intellekt kabi innovatsiyalar ham muhim
rol o‘ynaydi.
Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkilotining ta’rifiga ko‘ra, elektron
hukumat - internet va AKTdan samaraliroq boshqaruvga erishish vositasi sifatida
foydalanishni anglatadi
3
.
Mazkur ta’rif zamonaviy boshqaruvni samaraliroq qilish vositasi sifatida
ko‘rsatadi. Raqamli texnologiyalar davlat xizmatlarini tezkor, ochiq va qulay qilishga
yordam beradi. Lekin, ta’rifda faqat samaradorlikka urg‘u berilgan, bu esa elektron
hukumatning boshqa muhim jihatlarini chetlab o‘tadi. Masalan, davlat va fuqarolar
o‘rtasidagi muloqotni kuchaytirish, idoralararo hamkorlikni rivojlantirish va
fuqarolarning boshqaruvdagi ishtirokini kengaytirish kabi masalalar ham muhim
hisoblanadi.
Xalqaro elektr aloqa birlashmasining ta’rifiga ko‘ra elektron hukumat -
Davlatning AKT yordamida axborot va xizmatlarni aholiga taqdim etish amaliyotidir
4
.
AKT (axborot-kommunikatsiya texnologiyalari) yordamida davlat xizmatlari va
axborotlarini aholiga yetkazish. Bu yondashuv elektron hukumatning eng ko‘rinadigan
qismi - xizmat ko‘rsatishni yoritib beradi. Lekin muammo shundaki, bu ta’rif juda tor.
Elektron hukumat nafaqat axborot va xizmatlarni uzatish bilan cheklanmaydi. Aslida,
bu boshqaruv tizimini tubdan o‘zgartirish, davlat idoralari o‘rtasidagi hamkorlikni
2
OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development). 2005. e-Government for Better Government.
Paris: OECD
3
The e-Government Imperative OECD, 2003
manba:
https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2003/07/the-e-government-
imperative_g1gh3444/9789264101197-en.pdf?utm_source=chatgpt.com
4
Framework for a set of e-government core indicators 2012 manba:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
193
ISSN:3030-3613
mustahkamlash va fuqarolarning boshqaruvda faol ishtirokini ta’minlash vositasidir.
Shuning uchun, bu ta’rifni faqat xizmat ko‘rsatish doirasida emas, balki kengroq -
boshqaruv islohotlari va fuqarolar bilan samarali muloqotni ta’minlovchi tizim sifatida
ko‘rib chiqish kerak.
Xalqaro tashkilotlarning yondashuvi ko‘p qirrali va tizimli bo‘lib, ular elektron
hukumatni faqat texnologik xizmat emas, balki fuqarolarga xizmat qiluvchi, ochiq va
ishtirokchilikka asoslangan transformatsion davlat modeli sifatida talqin qilishadi.
Endi tadqiqotchilarning elektron hukumat tushunchasiga bergan ta’riflarini
ko‘rib o‘tamiz. R.Xeks fikriga ko‘ra “davlat sektori faoliyatini yaxshilash uchun
AKTdan foydalanish jarayoni” sifatida ta’riflaydi. Tadiqoqtchi bunda elektron
hukumatning an’anaviy huumatdan farqi sifatida AKT dan foydalanishnishga urg‘u
berib, uning davlat siysoiy faoliyatini barqarorlashtirishda muhim o‘rin egallashini
ta’kidlaydi.
T.Riley elektron hukumatni “davlat-fuqaro munosabatini o‘zgartiruvchi,
texnologiya vositasida ko‘rsatiladigan xizmat
5
.” deb ta’riflayadi.
O‘zbekistonlik mahalliy olim va tadqiqotchilar ham elektron hukumat
tushunchasini o‘rganib, muhim konseptual masalalarni bayon etishgan. Xususan,
tadiqoqtchi S.Sadikov elektron hukumatning huquqiy asoslarini kelib chiqish va
rivojlanishiga doir masalalarni tadqiq etib, “Elektron hukumat” - bu fuqarolik jamiyati
bilan davlatning samarali o‘zaro bog‘liqlik tizimini tashkil etish va rivojlanish, axborot
makoni sharoitida davlat organlari faoliyati ochiqligi, ularning mas’uliyatini oshirish
tizimi, deb ta’rif beradi
6
.
Mazkur ta’rif zamonaviy davlat boshqaruvi paradigmalarining asosiy
komponentlarini o‘z ichiga olgan holda, axborot kommunikatsiya texnologiyalarining
davlat sektorida transformativ rolini aks ettiradi, lekin ayni paytda konseptual jihatdan
yanada kengroq va chuqurroq yondashuvni talab qiluvchi murakkab hodisani
ifodalaydi.
Yana bir tadqiqotchi K.Mirzaahmedov davlat boshqaruvi jarayonlarini
demokratlashtirishda elektron hukumatning rolini ijobiy baholagan
7
.
A.Yusupovning tadqiqot ishlarida davlat boshqaruv samaradorligini baholashda
uning tashkiliy-institutsional, ochiqlik, zamonaviy axborot-kommunkatsiyalarning
roliga e’tiborini qaratgan. Shuningdek, O‘zbekistonda davlat boshqaruvi tizimida
amalga oshirilgan bir qator ijobiy tendensiyalar e’tirof etilgan holda, davlat boshqaruvi
samaradorligini belgilovchi muhim jihatlardan biri bo‘lgan omil, ya’ni davlat
5
Grigalashvili, Vephkhvia. (2022). E-government and E-governance: Various or Multifarious Concepts. International
Journal of Scientific and Management Research. 5. 2022. 10.37502/IJSMR.2022.5111.
6
Sadikov.S. A O‘zbekiston Respublikasida “elektron hukumat” tizimi huquqiy asoslarining shakllanishi va rivojlanishi
yuridik fanlar bo’yicha falsafa doktori dissertatsiyasi avtoreferati -Toshkent: O’ZMU, 2019. -14 b
7
Mirzaahmedov. K. M. O‘zbekistonda davlat boshqaruvi jarayonlarini demokratlashtirish evolutsiyasi: siyosiy fanlar
bo’yicha falsafa doktori dissertatsiyasi avtoreferati -Toshkent: TDYU, 2020. -14 b
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
194
ISSN:3030-3613
idoralarining jamoatchilik va aholi bilan munosabatlari yetarli darajada tashkil
etilmagani ochib berilgan
8
.
H.Jo‘rabekovaning bergan ta’rifida “Elektron hukumat – mamlakat miqyosida
boshqaruv jarayonlarini majmuaviy ravishda avtomatlashtirishga asoslangan davlat
boshqaruvi tizimi bo‘lib, u har bir fuqaro uchun ijtimoiy kommunikatsiya sarfini
kamaytirishga xizmat qiladi”. Elektron hukumat ta’rifida faqat avtomatlashtirish va
kommunikatsiya sarfini kamaytirish qayd etilgan, bu esa tor va soddalashtirilgan
yondashuvdir. Aslida, elektron hukumat shaffoflik, fuqarolar uchun qulaylik,
ishtirokchanlik va korrupsiyani kamaytirish kabi kengroq maqsadlarga xizmat qiladi.
“Ijtimoiy kommunikatsiya sarfi” atamasi esa noaniq va aniqlashtirishga muhtojdir.
Elektron hukumatning mohiyatini tushunish uchun uning asosiy tarkibiy
qismlarini, maqsadlarini va tamoyillarini ko‘rib chiqish muhimdir. Elektron
hukumatning uchta asosiy komponentini ajratib ko‘rsatish mumkin: elektron
ma’muriyat (G2G - hukumatdan hukumatga), elektron xizmatlar (G2C - hukumatdan
fuqarolarga va G2B - hukumatdan biznesga) va elektron demokratiya (fuqarolarning
qaror qabul qilish jarayonlaridagi ishtiroki).
Elektron ma’muriyat - davlat organlari o‘rtasidagi ichki o‘zaro munosabatlarni
optimallashtirish va samaradorligini oshirishga qaratilgan. Elektron xizmatlar - esa
fuqarolar va biznes subyektlariga davlat xizmatlarini ko‘rsatishni soddalashtirish va
tezlashtirishga qaratilgan. Elektron demokratiya - fuqarolarning davlat boshqaruvidagi
ishtirokini kengaytirish, siyosiy jarayonlarning shaffofligini oshirish va fuqarolar bilan
davlat o‘rtasidagi muloqot samaradorligini oshirishga qaratilgan.
Elektron hukumatning asosiy maqsadlari quyidagilardan iborat:
davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish;
davlat xizmatlari sifatini yaxshilash va ularning fuqarolar va biznes uchun
ochiqligini oshirish; ma’muriy xarajatlarni kamaytirish;
korrupsiyaga qarshi kurashish;
fuqarolarning davlat boshqaruviga ishtirokini kengaytirish;
davlat hokimiyati organlarining faoliyatidagi shaffoflik va ochiqlikni oshirish.
Elektron hukumatning asosiy tamoyillari: fuqarolarga yo‘naltirilganlik,
shaffoflik, ochiqlik, hammaboplik, xavfsizlik, qulay foydalanish, moslashuvchanlik.
Ushbu tamoyillar elektron hukumatning samarali ishlashi uchun zarur bo‘lgan asosiy
shartlarni belgilaydi.
Elektron hukumatning rivojlanishi uzoq va murakkab jarayon bo‘lib, u bir qator
bosqichlarni o‘z ichiga oladi. Tadqiqotchilar elektron hukumat evolyutsiyasining turli
8
Yusupov. A. B Davlat boshqaruvi samaradorligini baholash tizimini takomillashtirish:
: siyosiy fanlar bo’yicha falsafa
doktori dissertatsiyasi avtoreferati -Toshkent: O’ZMU, 2020. -16 b
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
195
ISSN:3030-3613
modellarini taklif qilishadi, lekin eng ko‘p tarqalgan va tan olingan model – to‘rt
bosqichli model hisoblanadi.
Birinchi bosqich – axborot bosqichi yoki “mavjudlik”. Bu bosqichda davlat
organlari o‘z veb-saytlarini yaratadilar va ularda asosiy ma’lumotlarni
joylashtiradilar
9
. Bu bosqichda fuqarolar va biznes bilan o‘zaro munosabatlar bir
tomonlama bo‘lib, interaktiv elementlar mavjud emas
10
.
Ikkinchi bosqich – o‘zaro ta’sir bosqichi yoki “o‘zaro aloqa”. Bu bosqichda
davlat organlari va fuqarolar o‘rtasida axborot almashinuvi rivojlanadi, oddiy
interaktiv shakllar paydo bo‘ladi, elektron pochta orqali murojaat qilish va hujjatlar
namunalarini yuklab olish imkoniyati paydo bo‘ladi
11
.
Uchinchi bosqich – transaksiya bosqichi yoki “interaktiv o‘zaro ta’sir”. Bu
bosqichda fuqarolar va biznes elektron shaklda davlat xizmatlaridan to‘liq foydalanish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar, masalan, soliqlarni to‘lash, litsenziyalar va
ruxsatnomalarni olish, davlat xaridlari, elektron darsliklar va boshqalar
12
.
To‘rtinchi bosqich – transformatsiya bosqichi yoki “integratsiya”. Bu bosqichda
davlat organlari o‘rtasida to‘liq integratsiya amalga oshiriladi, ma’lumotlar bazalari
birlashtiriladi, yagona davlat portali yaratiladi, fuqarolar va biznes uchun davlat
xizmatlaridan foydalanish sezilarli darajada soddalashtiriladi
13
. Ba'zi tadqiqotchilar
beshinchi bosqichni ham qayd etishadi – elektron demokratiya bosqichi. Bu bosqichda
fuqarolar qaror qabul qilish jarayonida faol ishtirok etadilar, elektron ovoz berish,
elektron saylovlar va jamoatchilik muhokamalari amalga oshiriladi. Elektron
hukumatning global tendensiyalarini tahlil qilish, uning rivojlanishidagi bir qator
umumiy yo‘nalishlarni ajratib ko‘rsatish imkonini beradi. Birinchi tendensiya –
fuqarolarga yo‘naltirilganlik. Zamonaviy elektron hukumat fuqarolarning ehtiyojlari
va talablariga yo‘naltirilgan, ya’ni, davlat xizmatlari foydalanuvchilarga qulay shaklda
taqdim etiladi, fuqarolar duch keladigan ma’muriy to‘siqlar minimallashtiriladi.
Ikkinchi tendensiya – ochiq ma’lumotlar va shaffoflik. Davlatlar o‘z ma’lumotlarini
ochiq formatda chop eta boshladilar, bu esa fuqarolarga va biznesga ushbu
ma’lumotlardan o‘z ehtiyojlari uchun foydalanish imkonini beradi. Uchinchi
tendensiya – “bulutli” texnologiyalardan foydalanish. Davlatlar “bulutli”
9
Baum, C. H., & Di Maio, A. (2000, 21-noyabr).
Gartner’s four phases of e-government model
(Research Note No. TU-
12-6113). Gartner Group.
10
Layne, K., & Lee, J. (2001). Developing fully functional e-government: A four-stage model.
Government Information
Quarterly, 18
(2), 122–136.
https://doi.org/10.1016/S0740-624X(01)00066-1
11
United Nations Department of Economic and Social Affairs. (2012).
United Nations e-government survey 2012: E-
government for the people
(ST/ESA/PAS/SER.E/150). United Nations
12
Hiller, J. S., & Bélanger, F. (2001).
Privacy strategies for electronic government
(E-Government Series).
PricewaterhouseCoopers Endowment for The Business of Government
13
Shahkooh, K. A., Saghafi, F., & Abdollahi, A. (2008, 7–11-aprel). A proposed model for e-government maturity. In
Proceedings of the 3rd International Conference on Information and Communication Technologies: From Theory to
Applications
(pp. 1–5). IEEE.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
196
ISSN:3030-3613
texnologiyalarni faol joriy etmoqdalar, bu esa davlat xizmatlarini ko‘rsatish
xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi va ularning sifatini oshiradi.
To‘rtinchi tendensiya – mobil texnologiyalardan foydalanish. Mobil
qurilmalardan foydalanish oshib borishi bilan davlatlar mobil ilovalar va mobil-
moslashtirilgan veb-saytlar orqali xizmatlar ko‘rsatishga o‘tmoqdalar.
Beshinchi tendensiya – ijtimoiy tarmoqlar va ijtimoiy texnologiyalardan
foydalanish. Davlatlar fuqarolar bilan o‘zaro aloqada bo‘lish va qaror qabul qilish
jarayoniga ularni jalb qilish uchun ijtimoiy tarmoqlardan faol foydalanishni boshladi.
Oltinchi tendensiya – katta ma’lumotlar va sun’iy intellektdan foydalanish.
Davlatlar katta ma’lumotlar tahlili va sun’iy intellekt texnologiyalarini joriy
etmoqdalar, bu esa qaror qabul qilish jarayonini takomillashtirish va davlat
xizmatlarini ko‘rsatish samaradorligini oshirish imkonini beradi. Elektron hukumat
tizimi bo‘yicha tadqiqotlarni o‘rgangan holda elektron hukumat tushunchasiga
quyidagicha mualliflik ta’rifini berish mumkin.
Elektron hukumat - bu davlatning o‘z xizmat va boshqaruv jarayonlarini
raqamli texnologiyalar orqali xalqqa yaqinlashtirish tizimidir.
Uning maqsadi faqat jarayonlarni onlaynga o‘tkazish emas, balki davlat bilan
fuqarolar o‘rtasidagi aloqani tez, oshkora va ishonchli qilishdir. Elektron hukumat
orqali inson davlat idorasiga emas, davlat insonning ehtiyojiga intiladi - bu qulaylik,
ishonch va zamonaviylikning uyg‘unlashgan shaklidir.
Elektron hukumat fuqarolar, biznes va davlat boshqaruvi o‘rtasidagi
munosabatlarni transformatsiya qilishda muhim rol o‘ynaydi. Elektron hukumatning
fuqarolar bilan o‘zaro munosabatlariga (G2C) ta’siri bir qator o‘zgarishlar orqali
namoyon bo‘ladi. Birinchidan, fuqarolar davlat xizmatlaridan foydalanish
imkoniyatini oladilar, chunki ular kunning istalgan vaqtida va istalgan joydan elektron
shaklda mavjud bo‘ladi. Ikkinchidan, fuqarolar davlat organlari bilan o‘zaro
munosabatlarning turli kanallaridan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ladilar – veb-
saytlar, mobil ilovalar, elektron pochta, ijtimoiy tarmoqlar va boshqalar. Uchinchidan,
fuqarolar davlat boshqaruvidagi o‘z ishtirokini kengaytirish imkoniyatiga ega
bo‘ladilar – elektron so‘rovlar, jamoatchilik muhokamalari, elektron petitsiyalar va
boshqalar orqali.
Elektron hukumatning biznes bilan o‘zaro munosabatlariga (G2B) ta’siri ham
sezilarli. Biznes davlat organlari bilan o‘zaro munosabatlar xarajatlarini kamaytiradi,
chunki ko‘pgina operatsiyalar elektron shaklda amalga oshiriladi, ma’muriy
protseduralar soddalashtiriladi va tezlashtiriladi, ko‘pgina davlat xaridlari elektron
shaklda amalga oshiriladi.
Elektron hukumatning davlat boshqaruviga (G2G) ta’siri ham muhimdir.
Birinchidan, davlat organlari o‘rtasidagi o‘zaro munosabatlar samaradorligi oshadi,
chunki ko‘pgina jarayonlar avtomatlashtiriladi va tezlashtiriladi. Ikkinchidan, davlat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
197
ISSN:3030-3613
organlari o‘rtasida axborot almashinuvi yaxshilanadi, chunki ko‘pgina ma’lumotlar
elektron shaklda mavjud bo‘ladi. Uchinchidan, davlat xizmatini ko‘rsatish xarajatlari
kamayadi, chunki ko‘pgina jarayonlar raqamlashtiriladi va optimallashtiradi.
To‘rtinchidan, davlat boshqaruvi samaradorligi oshadi, chunki qaror qabul qilish
jarayoni takomillashadi va tezlashadi.
Elektron hukumatning rivoji jamiyatda muhim ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlarga
ham olib keldi. Birinchidan, elektron hukumat “raqamli uzilib qolish” muammosini hal
qilishga yordam beradi, chunki fuqarolarga davlat xizmatlaridan foydalanish
imkoniyati beriladi, jumladan, kam ta'minlangan aholi guruhlari va chekka hududlarda
yashovchilarga. Ikkinchidan, elektron hukumat korrupsiyaga qarshi kurashga yordam
beradi, chunki ko‘pgina jarayonlar avtomatlashtiriladi va nazorat qilinadi.
Uchinchidan, elektron hukumat fuqarolik jamiyatining rivojlanishiga va fuqarolarning
davlat boshqaruvidagi ishtirokining kengayishiga yordam beradi. To‘rtinchidan,
elektron hukumat innovatsion iqtisodiyotning rivojlanishiga yordam beradi, chunki
davlat innovatsion texnologiyalarni joriy etadi va biznesni ham shunday qilishga
undaydi.
Elektron hukumatning evolutsion rivojlanishi va uning konseptual asoslari
takomillashuvi davom etmoqda. Bu jarayon ijtimoiy-iqtisodiy va texnologik
o‘zgarishlar ta’siri ostida ro‘y beradi. Yangi texnologiyalar – sun’iy intellekt,
blokchejn, katta ma’lumotlar, narsalar interneti va boshqalar elektron hukumatning
yangi modellarini shakllantirishga yordam beradi. Bu esa, o‘z navbatida, davlat
boshqaruvi samaradorligini oshirish, fuqarolar va biznes bilan o‘zaro munosabatlarni
takomillashtirish, fuqarolarning davlat boshqaruvidagi ishtirokini kengaytirish
imkonini beradi.
Elektron hukumatning rivojlanish darajasini baholash uchun turli xil indekslar
va ko‘rsatkichlar ishlab chiqilgan. BMT tomonidan ishlab chiqilgan Elektron
hukumatning rivojlanish indeksi (E-Government Development Index, EGDI) eng
nufuzli va keng qo‘llaniladigan ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi. Ushbu indeks uchta
asosiy komponentga asoslanadi: onlayn xizmatlar indeksi, telekommunikatsiya
infratuzilmasi indeksi va inson kapitali indeksi. BMTning so‘nggi ma’lumotlariga
ko‘ra, elektron hukumatning rivojlanish darajasi bo‘yicha yetakchi o‘rinlarni Daniya,
Koreya Respublikasi, Estoniya, Finlyandiya va Avstraliya egallaydi. Bu mamlakatlar
tajribasi elektron hukumatni rivojlantirishda eng yaxshi amaliyotlar va innovatsion
yondashuvlarning namunasi bo‘lib xizmat qiladi.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, elektron hukumat tushunchasi, uning mohiyati va
rivojlanish bosqichlari tahlili elektron hukumatning murakkab va ko‘p qirrali hodisa
ekanligini ko‘rsatadi. Zamonaviy axborot jamiyati sharoitida elektron hukumatning
konseptual asoslari va nazariy modellarining takomillashuvi jadal sur'atlarda davom
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
198
ISSN:3030-3613
etmoqda. Bu esa, o‘z navbatida, davlat boshqaruvi samaradorligini oshirish, fuqarolar
va biznes bilan o‘zaro munosabatlarni takomillashtirish, fuqarolarning davlat
boshqaruvidagi ishtirokini kengaytirish imkonini beradi.
