T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
298
ISSN:3030-3613
PROFILAKTIKA INSPEKTORLARINING HUQUQBUZARLIKLARNI
BARVAQT OLDINI OLISH FAOLIYATI
O'zbekiston Respublikasi
IIV Akademiyasi kursanti
Absalomov Eldor O'ktam o'g'li
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida profilaktika
inspektorlarining jinoyatchilik va huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olishdagi o‘rni,
ularning vazifalari, amaliy faoliyat yo‘nalishlari va duch kelinayotgan muammolari
yoritilgan. Maqolada mavjud muammolarni hal etish bo‘yicha takliflar ham berilgan.
Kalit so‘zlar:
Profilaktika, huquqbuzarlik, jinoyatchilik, ichki ishlar, xavfsizlik,
nazorat, mahalla.
Annotation:
This article explores the role of preventive inspectors in the
Republic of Uzbekistan in the early prevention of crimes and offenses. It highlights
their responsibilities, practical activities, and the challenges they face. The article also
provides suggestions for addressing existing issues.
Keywords:
Prevention, offense, crime, internal affairs, safety, control,
community.
Kirish
Huquqbuzarliklarning oldini olish – jamiyatda ijtimoiy barqarorlikni ta’minlash,
xavfsiz va huquqiy muhit yaratishning muhim omillaridan biridir. Bu borada ichki
ishlar organlarining, xususan, profilaktika inspektorlarining roli alohida ahamiyatga
ega. Ular fuqarolar bilan bevosita muloqotda bo‘lib, mahallalardagi ijtimoiy holatni
chuqur o‘rganadi, xavf guruhidagi shaxslar bilan ishlaydi hamda jinoyat sodir
etilishining oldini olishga yo‘naltirilgan kompleks tadbirlarni amalga oshiradilar.
Bugungi kunda O‘zbekiston Respublikasida huquqni muhofaza qiluvchi
organlar faoliyatini takomillashtirish, ularning mas’uliyatini oshirish va aholiga
yaqinlashtirish bo‘yicha bir qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa,
"mahallabay" ishlash tizimining joriy etilishi profilaktika inspektorlarining aholi bilan
yanada samarali hamkorlikda ishlashini ta'minlamoqda. Ushbu maqolada profilaktika
inspektorlarining huquqbuzarliklarni barvaqt oldini olishdagi faoliyati, ularning asosiy
vazifalari va duch kelayotgan muammolari atroflicha yoritiladi.
Asosiy qism
1. Profilaktika inspektorlarining huquqiy maqomi va vazifalari
O‘zbekiston Respublikasining “Ichki ishlar organlari to‘g‘risida”gi Qonuniga
ko‘ra, profilaktika inspektorlari jinoyatchilikni oldini olish, fuqarolarning xavfsizligini
ta’minlash, huquqbuzarliklarni aniqlash va ularning barvaqt oldini olish bo‘yicha
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
299
ISSN:3030-3613
kompleks chora-tadbirlarni amalga oshiradi. Ular, shuningdek, xavfli guruhga mansub
bo‘lgan shaxslarni nazorat qilish, ma’muriy nazoratda bo‘lgan fuqarolar bilan tizimli
ishlash, oilaviy zo‘ravonlikka qarshi kurashish va yoshlar bilan tarbiyaviy ishlar olib
borish kabi muhim vazifalarni bajaradilar.
Profilaktika inspektori bir necha mahalla yoki hududga biriktirilgan bo‘lib, u
yerda doimiy ravishda aholining yashash sharoitini, ijtimoiy muhitni, muammolarni
aniqlab boradi. Bu orqali u jinoyat yoki huquqbuzarlik sodir etilishining ehtimoli
bo‘lgan joylarni aniqlab, kerakli choralarni ko‘radi.
2. Huquqbuzarliklarning barvaqt oldini olishda olib borilayotgan faoliyatlar
a) Tahliliy va monitoring ishlari
Profilaktika inspektorlari jinoyatchilikka oid statistik ma’lumotlar asosida xavfli
hududlar va shaxslarni aniqlab, ularning oldini olishga yo‘naltirilgan profilaktik reja
asosida ish olib boradi. Bu ishlar, asosan, quyidagilardan iborat:
muayyan hududda jinoyatchilikka moyil shaxslarni ro‘yxatga olish;
profilaktik suhbatlar o‘tkazish;
jamoatchilik bilan hamkorlikda nazoratni kuchaytirish;
profilaktik tadbirlar o‘tkazish (ma’rifiy seminarlar, huquqiy savodxonlik
darslari, sport tadbirlari va boshqalar).
b) Ma’muriy nazorat va ijtimoiy yordam
Huquqbuzarlikka moyil yoki ilgari jinoyat sodir etgan shaxslar ustidan
muntazam ma’muriy nazorat o‘rnatiladi. Shu bilan birga, ularning ijtimoiy
muammolari, ish bilan ta’minlanish holati ham o‘rganilib, kerak bo‘lsa tegishli
organlarga murojaat qilinadi. Bu, o‘z navbatida, jinoyatning ildiz sabablarini bartaraf
etishga xizmat qiladi.
c) Yoshlar va oila bilan ishlash
Profilaktika inspektorlari yoshlar o‘rtasida huquqbuzarliklarning oldini olish
borasida maktablar, kollejlar va oliy o‘quv yurtlari bilan hamkorlikda ishlaydi. Ayni
vaqtda, muammoli oilalarni aniqlab, ulardagi nizolarni ijtimoiy xizmatlar bilan
hamkorlikda hal qilishga harakat qiladilar.
3. Faoliyatda duch kelinayotgan muammolar
Profilaktika inspektorlarining faoliyatini samarali olib borishda quyidagi
muammolar mavjud:
inspektorlarning hududga nisbatan soni yetarli emasligi;
zarur texnik vositalar (avtomobil, aloqa vositasi, kompyuter texnikasi) bilan
to‘liq ta’minlanmaganlik;
huquqiy savodxonlikning ba’zida yetarli emasligi;
aholining ba’zi qatlamlarida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga nisbatan
ishonchsizlik mavjudligi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
300
ISSN:3030-3613
Bu muammolarni hal qilish uchun tizimli yondashuv, resurslarni to‘g‘ri
taqsimlash va zamonaviy texnologiyalarni joriy etish zarur.
Xulosa
Profilaktika inspektorlarining faoliyati jamiyatda huquqbuzarliklarning barvaqt
oldini olish, tinchlik va osoyishtalikni ta’minlashda beqiyos ahamiyatga ega. Ular
ijtimoiy muhitni chuqur o‘rganib, jinoyatlarning kelib chiqishiga sabab bo‘layotgan
omillarni bartaraf etishda faol ishtirok etmoqdalar. Shu bois, ularning moddiy-texnik
ta’minotini kuchaytirish, malaka oshirish kurslarini tizimli yo‘lga qo‘yish va
jamoatchilik bilan aloqani mustahkamlash muhim hisoblanadi.
Profilaktika inspektori – bu nafaqat huquqni muhofaza qiluvchi, balki xalq
orasida obro‘ga ega bo‘lgan ishonchli, mehribon, ammo qat’iy shaxs bo‘lishi lozim.
Faqat shunda huquqbuzarliklarni barvaqt aniqlash va oldini olish borasida kutilgan
natijalarga erishish mumkin bo‘ladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi “Ichki ishlar organlari to‘g‘risida”gi Qonuni, 2016 yil.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “Mahallabay ishlash tizimini joriy etish
to‘g‘risida”gi farmoni, 2021 yil.
3.
Xolmatov N. “Huquqbuzarliklar profilaktikasi: nazariya va amaliyot” – Toshkent:
Yuridik nashriyot, 2020.
4.
“Ichki ishlar tizimida profilaktik faoliyat asoslari” – O‘zbekiston Respublikasi IIV
Akademiyasi darsligi, 2022.
