T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
258
ISSN:3030-3613
ONA TILINI O‘QITISHDA INTERFAOL METODLARNING AHAMIYATI
VA QO‘LLANILISHI
Qoraqalpog‘Iston Respublikasi
Ellikqalʼa tumani
Reyimbayeva Zulayho
Annotatsiya:
Ona tili har bir insonning eng muhim boyligi bo‘lib, uning to‘g‘ri
va samarali o‘rganilishi shaxsning madaniy, ma’naviy va aqliy rivojlanishida muhim
o‘rin tutadi. Ona tilini o‘qitishda an’anaviy usullar ko‘pincha o‘quvchilarni faol
ishtirok etishga undamaydi, bu esa o‘rganish jarayonining samaradorligini
kamaytiradi. Shu sababli, so‘nggi yillarda ta’lim jarayonida interfaol metodlarga katta
e’tibor qaratilmoqda. Interfaol metodlar o‘quvchilarning bilim olish jarayonida faol
ishtirokini ta’minlaydi, ularni mustaqil fikrlashga, muloqotga va hamkorlikka
o‘rgatadi.
Kalit so‘zlar:
ona tili, interfaol metodlar, ta’lim, bilim, ko'nikma, metodlar, til,
muloqot, muhokama.
Interfaol metodlar ta’lim jarayonini yanada jonli va qiziqarli qiladi. Bu metodlar
o‘quvchilarni passiv qabul qiluvchidan faol ishtirokchiga aylantiradi. Masalan,
muhokama, guruhlarda ishlash, rolli o‘yinlar, loyiha asosida o‘rganish, savol-javob
usullari, muammoli vaziyatlarni hal qilish kabi usullar o‘quvchilarning ona tilini
amaliy qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bunday metodlar yordamida o‘quvchilar
nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishadi, balki tilni kundalik hayotda qo‘llash
imkoniyatiga ham ega bo‘ladilar. Interfaol metodlarning eng muhim xususiyatlaridan
biri bu o‘quvchilarning o‘zaro muloqoti va hamkorligini ta’minlashdir. Ona tilini
o‘rgatishda muloqotning o‘rni beqiyosdir. Til o‘zaro fikr almashish, his-tuyg‘ularni
ifodalash, madaniyatni o‘rganish vositasi sifatida xizmat qiladi. Shuning uchun
o‘quvchilarni doimiy muloqotga jalb qilish, ularni o‘z fikrlarini erkin ifoda etishga
o‘rgatish kerak. Interfaol metodlar aynan shu maqsadga xizmat qiladi. Masalan, guruh
ishlari yoki juftlikdagi mashg‘ulotlar orqali o‘quvchilar bir-biri bilan fikr almashadi,
savollar beradi, javoblar topadi va shu bilan til ko‘nikmalarini mustahkamlaydi.[1]
Ona tilini o‘qitishda interfaol metodlarni qo‘llashda o‘qituvchi roli ham
o‘zgaradi. An’anaviy ta’limda o‘qituvchi asosiy bilim manbai hisoblanadi va
o‘quvchilar passiv tinglovchilar bo‘lib qoladi. Interfaol metodlarda esa o‘qituvchi
yo‘lboshchi, rahbar, maslahatchi sifatida faoliyat yuritadi. U o‘quvchilarning
faoliyatini yo‘naltiradi, ularni rag‘batlantiradi, muammolarni birgalikda hal qilishga
ko‘maklashadi. Bu esa o‘quvchilarda mustaqil fikrlash va o‘z-o‘zini boshqarish
ko‘nikmalarini rivojlantirishga yordam beradi. Interfaol metodlarning yana bir muhim
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
259
ISSN:3030-3613
jihati bu o‘quvchilarning qiziqishlarini hisobga olishdir. Har bir o‘quvchi o‘ziga xos
xususiyatlarga ega, ularning o‘rganish usullari, qiziqishlari va ehtiyojlari turlicha
bo‘ladi. Interfaol metodlar o‘quvchilarning individual xususiyatlarini inobatga olib,
o‘rganishni yanada samarali qiladi. Masalan, vizual o‘rganishga moyil o‘quvchilar
uchun rasm, diagramma, video materiallar qo‘llaniladi, tinglab o‘rganishga moyillari
esa suhbat va muhokamalarda faol ishtirok etadi. [2]
Ona tilini o‘qitishda interfaol metodlarni qo‘llashda texnologiyalardan
foydalanish ham muhim ahamiyatga ega. Zamonaviy ta’limda kompyuter, planshet,
smartfon, interaktiv doska kabi texnologiyalar yordamida o‘quvchilarni o‘rganishga
yanada jalb qilish mumkin. Masalan, interaktiv testlar, onlayn o‘yinlar, til o‘rganish
ilovalari o‘quv jarayonini qiziqarli va samarali qiladi. Texnologiyalar yordamida
o‘quvchilar mustaqil ravishda o‘z bilimlarini mustahkamlashlari, yangi ma’lumotlarni
tez va oson o‘zlashtirishlari mumkin. Interfaol metodlarning samaradorligini oshirish
uchun o‘qituvchilar doimiy ravishda o‘z malakalarini oshirib borishlari kerak. Bu
metodlarni to‘g‘ri va samarali qo‘llash uchun o‘qituvchi pedagogik innovatsiyalar,
yangi o‘quv texnologiyalari bilan tanish bo‘lishi, o‘z ish usullarini doimiy
takomillashtirib borishi zarur. Shuningdek, o‘quvchilarning fikr-mulohazalarini
tinglash, ularning ehtiyojlarini o‘rganish ham muhimdir.[3]
Ona tilini o‘qitishda interfaol metodlarni qo‘llash nafaqat til ko‘nikmalarini
rivojlantirish, balki o‘quvchilarning ijtimoiy ko‘nikmalarini ham shakllantiradi.
Guruhlarda ishlash, muammolarni birgalikda hal qilish, fikr almashish kabi jarayonlar
o‘quvchilarda jamoaviy ish ko‘nikmalarini, mas’uliyatni, hurmatni va boshqa ijtimoiy
qadriyatlarni rivojlantiradi. Bu esa ularning shaxs sifatida yetuk bo‘lishiga yordam
beradi. Ona tili o‘qitish jarayonida interfaol metodlarni qo‘llashda ba’zi qiyinchiliklar
ham yuzaga kelishi mumkin. Masalan, o‘qituvchining yangi metodlarni
o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklari, o‘quvchilarning boshlang‘ichda passivligi yoki
o‘rganishga qiziqmasligi, texnologik imkoniyatlarning cheklanganligi kabi
muammolar mavjud. Bunday holatlarni bartaraf etish uchun o‘qituvchi sabr-toqatli
bo‘lishi, doimiy ravishda yangi usullarni sinab ko‘rishi, o‘quvchilarni rag‘batlantirishi
kerak.[4]
Xulosa:
Xulosa qilib aytganda, ona tilini o‘qitishda interfaol metodlar ta’lim
jarayonining samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Bu metodlar o‘quvchilarning
tilni amaliy qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantirishga, ularning fikrlash, muloqot qilish
va mustaqil ishlash qobiliyatlarini shakllantirishga xizmat qiladi. Interfaol metodlar
yordamida o‘quvchilar ona tilini nafaqat nazariy jihatdan, balki amaliyotda ham chuqur
o‘rganadilar. Shu bilan birga, bu metodlar o‘quvchilarning ijtimoiy ko‘nikmalarini
rivojlantirishga, ularni jamiyatda faol va mas’uliyatli shaxs sifatida shakllantirishga
yordam beradi. Ona tilini o‘qitishda interfaol metodlarni keng qo‘llash ta’lim sifatini
yaxshilash, o‘quvchilarning o‘z ona tiliga bo‘lgan hurmatini oshirish va ularni hayotga
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_2-to’plam_Iyun-2025
260
ISSN:3030-3613
yanada tayyorlashda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Shuning uchun ta’lim
muassasalari va o‘qituvchilar ushbu metodlarni o‘z faoliyatida faol qo‘llashi zarur.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Rahmatullayev Sh. Ona tilini o‘qitishda interfaol metodlar. Toshkent: “Universitet”
nashriyoti, 2017. – 180 b.
2.
Islomova N. Ona tilini o‘qitishda zamonaviy pedagogik usullar. Toshkent: “Fan va
Ta’lim” nashriyoti, 2018. – 160 b.
3.
Karimova S. Boshlang‘ich sinflarda ona tili fanini interfaol metodlar yordamida
o‘qitish. Samarqand: “Sharq” nashriyoti, 2019. – 140 b.
4.
Tursunov M. Ona tilini o‘qitishda interfaol o‘quv texnologiyalari. Toshkent: “Ilm”
nashriyoti, 2020. – 190 b.
5.
Rasulova D. Ona tili darslarida interfaol metodlardan foydalanish. Namangan:
Namangan Davlat Universiteti nashriyoti, 2021. – 175 b.
6.
Mirzaev O. Ona tilini o‘qitishda innovatsion pedagogik yondashuvlar. Toshkent:
“Ziyo” nashriyoti, 2019. – 130 b.
7.
Sobirova L. Ona tilini o‘qitishda interfaol pedagogik texnologiyalar. Toshkent:
“CyberLeninka” nashriyoti, 2018. – 100 b.
