T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
82
ISSN:3030-3613
DORI VOSITALARI TARKIBIDAGI RUX(II) VA KALSIY(II) IONLARINI
ANIQLASH USULLARINI ISHLAB CHIQISH VA VALIDATSIYA QILISH
Umarov Faxriddin Abdulaziz o’g’li
Toshkent davlat texnika universiteti
Ekologiya va atrof-muxit muxofazasi
kafedrasi tayanch doktoranti
Rux (Zn²⁺) va kalsiy (Ca²⁺) ionlari farmatsevtik preparatlarda keng qo‘llaniladi.
Rux antioksidant, immun tizimini kuchaytiruvchi va regeneratsiyani tezlashtiruvchi
xususiyatlarga ega. Kalsiy esa suyak to‘qimalarining mustahkamligi, yurak faoliyati
va mushak qisqarishida muhim rol o‘ynaydi. Dori vositalarining sifat nazorati
jarayonida ushbu ionlarning miqdorini aniqlash ishonchli, tezkor va qaytaruvchan
usullar bilan amalga oshirilishi lozim.
1. Kirish
Rux(II) va kalsiy(II) ionlari farmatsevtik mahsulotlarda keng tarqalgan bo‘lib,
ularning aniqligi sifat va xavfsizlikni ta’minlashda muhim omillardir. So‘nggi
tadqiqotlar, masalan FAAS, spektrofotometriya va HPLC asosidagi metodlar, ushbu
ionlarni yuqori aniqlik va sezuvchanlik bilan o‘lchash imkonini beradi.
2. Usullarni ishlab chiqish
2.1. Kompleksometrik titrlash: Ca(II) uchun EDTA titrlash: pH 10 bufer,
erioxrom black T indikatori. Zn(II) uchun EDTA + ksilenol orange: biologik
namunalar bilan sinovlar.
2.2. Atom-absorbsiya spektroskopiyasi (FAAS/AAS): Zn: λ = 213.9 nm, Ca:
λ = 422.7 nm. So‘nggi validatsiya (2025): LOD 0.043 ppm, LOQ 0.131 ppm; aniqlik
100.15–101.21%, RSD <1%.
2.3. Spektrofotometriya (Xylenol Orange tatillangan): Zn uchun ternary
kompleks: maksimum absorbsiya 560 nm, linearlik R² = 0.9998, aniqlik = 98.29–
100.55%.
3. Validatsiya natijalari
Validatsiya parametrlari: FAAS Zn: aniqlik 100.2%, RSD <1%, LOD
0.043 mg/L, LOQ 0.131 mg/L. Spektrofotometriya Zn: aniqlik 98.3–100.6%, RSD
1.6–1.8%, R² = 0.9998.
4. Muqobil usullar
HPLC–RI: Zn ni aniqlash uchun samarali. Elektrod/e-titrator: Ca–ISE; qimmat
jihozlarsiz tezkor. Kompleksometrik wavelet transform: Ca, Mg, Zn ni aniqlashga mos
spekto-metod.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_3-to’plam_Iyun-2025
83
ISSN:3030-3613
5. Muhokama
Aniqlik va sezuvchanlik: FAAS metodlari yuqori aniqlikda. Tezkorlik va
iqtisod: Spektrofotometriya va kompleksometrik titrlash samarali. Selektivlik: ternary
komplekslar orqali inter-ferensiya kamaytirildi. Ekologik omillar: yashil metodlar
afzal.
6. Xulosa va tavsiyalar
Me’yoriy farmatsevtika nazorat uchun bir nechta mos, validatsiyalangan usullar
mavjud. FAAS – eng sezuvchan; kompleksometrik titrlash esa iqtisodiy.
Spektrofotometriya va HPLC–RI metodlari tavsiya etiladi. Elektrodli va titrlash
metodlari regional laboratoriyalar uchun mos.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
S. Surman et al., “Validation of the quantification of zinc … Flame AAS…”,
Surman Journal for Science and Technology, Vol 7, No 1, 2025.
2.
L.L. Rus et al., “Determination of Zn²⁺ … spectrophotometry in micellar media:
Method Validation.” Appl. Sci. 2022, 12, 4476.
3.
Pinkal H. Patel et al., “Development … calcium determination by AAS”,
ResearchGate, 2022.
4.
M. Benamor et al., “Use of Xylenol Orange and cetylpyridinium chloride …”, J.
Pharm. Biomed. Anal., 2000.
5.
Green Analytical Approach for the Determination of Zinc …, Wiley, 2022.
6.
Taufik et al., “Validasi Metode Analisis Kadar Kalsium…” Agritech 2018.
7.
Methodologies on HPLC validation – M.W. Dong et al., LCGC North America,
Nov 2020.
