T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
110
ISSN:3030-3613
TA’LIM JARAYONIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISHNING DIDAKTIK ASOSLARI (OLIY TA’LIM
MUASSASALARI MISOLIDA)
XOLIQJONOVA SHAHLO ULUG’BEK QIZI
Andijon Davlat Pedagogika Instituti Pedagogika
P.f.n.,v/b prof.,
A.Negmatova
ANNOTATSIYA
Mazkur ishda oliy ta’lim muassasalarida ta’lim jarayonini takomillashtirishda
raqamli texnologiyalardan foydalanishning didaktik asoslari o‘rganiladi. Raqamli
vositalarning o‘qitish mazmuni, shakllari va metodlariga ta’siri, ularning o‘quvchi va
o‘qituvchi o‘rtasidagi o‘zaro hamkorlikni rivojlantirishdagi o‘rni tahlil qilinadi. Dars
jarayonida interaktiv platformalar, virtual laboratoriyalar, masofaviy ta’lim tizimlari
va sun’iy intellektga asoslangan ilovalardan foydalanish orqali ta’lim samaradorligini
oshirish imkoniyatlari yoritiladi. Ishda zamonaviy pedagogik yondashuvlar asosida
raqamli texnologiyalarni didaktik jihatdan asoslab, amaliyotga tatbiq etish yo‘llari
ko‘rsatilgan.
Kalit so‘zlar:
raqamli texnologiyalar, ta’lim jarayoni, didaktik asoslar, oliy
ta’lim, interaktiv metodlar
KIRISH
Bugungi globallashuv va raqamlashtirish davrida ta’lim tizimi ham tubdan
o‘zgarib bormoqda. Ayniqsa, oliy ta’lim muassasalarida o‘qitish jarayonining
samaradorligini oshirish, o‘quvchilarni faol, mustaqil va ijodiy fikrlaydigan shaxs
sifatida shakllantirish uchun raqamli texnologiyalar muhim vositaga aylanmoqda.
Endilikda darslar faqatgina doska va kitob bilan emas, balki virtual muhitda,
multimediaviy vositalar orqali, interaktiv platformalarda olib borilmoqda. Bu esa
pedagogdan yangicha metodik yondashuvni, darsni rejalashtirishda zamonaviy
didaktik imkoniyatlardan foydalana olishni talab etadi.
Pedagogika nazariyasida o‘qitish jarayonining markazida o‘quvchi turishi,
ta’lim esa hayotiylik, faoliyatga yo‘naltirilganlik va mazmunlilik tamoyillariga
asoslanishi kerakligi ko‘p bora ta’kidlanadi. Shu jihatdan qaralganda, raqamli
texnologiyalar vositasida tashkil etilgan darslar aynan ushbu talablarga mos keladi.
Masalan, darsda talabalar elektron platforma orqali guruhlarda ishlaydi, mustaqil
izlanadi, mavzuga oid videoni tomosha qiladi yoki muammoni hal etuvchi loyiha ishlab
chiqadi. Bunday darsda o‘qituvchi ma’lumot beruvchi emas, balki yo‘naltiruvchi,
maslahat beruvchi, fikrlar bo‘yicha bahs-munozaraga undovchi shaxs sifatida ishtirok
etadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
111
ISSN:3030-3613
Bugungi
pedagogik
tajribalarda
raqamli
texnologiyalar
yordamida
shakllanayotgan yangi turdagi mashg‘ulotlar o‘quvchini darsga jalb etish, unga
mustaqil qaror qabul qilish, tahlil qilish, baholash kabi metako‘nikmalarni
rivojlantirish imkonini bermoqda. Bu esa ta’limni nafaqat zamonaviy, balki hayotga
yaqin, real muammolarga javob beruvchi jarayonga aylantiradi. Shunday ekan, raqamli
texnologiyalarni faqat vosita sifatida emas, balki pedagogik maqsad va didaktik asoslar
bilan uyg‘unlashtirib qo‘llash bugungi ta’lim islohotlarining ajralmas qismiga
aylanmoqda.
ASOSIY QISM
Oliy ta’limda raqamli texnologiyalardan foydalanishda elektron ta’lim
platformalari muhim o‘rin tutadi. Ushbu platformalar yordamida o‘qituvchi dars
mazmunini boyitadi, o‘quvchilarni mustaqil ishlashga undaydi va ta’lim jarayonini
interaktiv shaklda tashkil etadi. Eng muhimi, bunday tizimlar o‘qituvchi va talaba
o‘rtasida uzluksiz aloqani ta’minlaydi, ta’lim jarayonini vaqt va makondan qat’iy nazar
davom ettirish imkonini yaratadi.
Masalan, Moodle platformasi orqali o‘qituvchi har bir mavzuga doir elektron
dars modullarini joylashtiradi. Ushbu modullarda mavzuga oid matnli materiallar,
testlar, topshiriqlar va muhokama forumlari mavjud bo‘ladi. Talabalar ushbu
materiallarni mustaqil o‘rganadi, savollarga javob beradi, fikr bildiradi va o‘z bilimini
sinovdan o‘tkazadi. Shu bilan birga, o‘qituvchi ularning faolligini nazorat qiladi,
fikriga tayanadi va kerakli pedagogik yo‘naltirishni beradi.
Google Classroom platformasi esa ayniqsa dars jarayonini soddalashtirish va
talabalarning topshiriqlarini tizimli boshqarish uchun qulay vosita hisoblanadi.
O‘qituvchi bu yerda dars jadvalini, elektron darsliklarni, video darslarni
joylashtiradi. Talabalar esa har bir topshiriqni elektron shaklda topshiradi, sharhlar
yozadi, o‘z savollarini yozma tarzda beradi. Bu platforma darslarni masofadan turib
tashkil qilish imkonini beradi, talabalar esa o‘z bilimini va faoliyatini mustaqil
rejalashtirishga odatlanadi.
Edmodo platformasi esa ijtimoiy tarmoq shakliga yaqin bo‘lgani uchun talabalar
uchun yanada qiziqarli muhit yaratadi. O‘qituvchi o‘quvchilar bilan erkin muloqot
qiladi, dars jarayonida ko‘tarilgan savollarni ochiq muhokamaga qo‘yadi. Talabalar
o‘z fikrlarini yozma ravishda ifodalaydi, bir-biriga javob beradi, bahs yuritadi. Bu esa
ularning muloqot ko‘nikmalarini, tahliliy fikrlashini va ijtimoiy faolligini
rivojlantiradi.
Kreativ yondashuvlardan yana biri bu Padlet platformasidir. Dars jarayonida
o‘qituvchi mavzuga oid devor yaratadi va talabalarni unga fikr, savol yoki material
joylashtirishga chorlaydi. Talabalar o‘zlari topgan resurslar, video lavhalar, rasmli
izohlar va loyihaviy g‘oyalarni shu devorga joylashtiradilar. Bu o‘quv muhitini vizual
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
112
ISSN:3030-3613
va ochiq muloqotli tarzda tashkil etish imkonini beradi. O‘qituvchi esa bu jarayonni
yo‘naltiradi va har bir talabani darsga faol jalb etadi.
LearningApps platformasi esa darsni interaktiv va o‘yinli tarzda olib borish
uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Bu yerda o‘qituvchi mavzuga oid mini o‘yinlar, so‘z
topish, juftlik tanlash, testlar tayyorlaydi. Talaba ushbu topshiriqlarni individual yoki
guruhda bajaradi. Bu usul talabalarni qiziqtiradi, ularning darsga bo‘lgan munosabatini
faollashtiradi va o‘zlashtirish darajasini oshiradi.
Quizizz va Kahoot kabi baholash platformalari orqali o‘qituvchi dars yakunida
qisqa, qiziqarli testlar o‘tkazadi. Talabalar real vaqt rejimida savollarga javob beradi,
natijani darhol ko‘radi, o‘zini boshqalar bilan taqqoslab ko‘radi. Bu esa o‘rganish
jarayoniga musobaqa elementi qo‘shadi va talabani motivatsiyalantiradi.
Trello yoki Notion kabi platformalar dars loyihalarini tashkil qilishda, o‘quv
rejasini tuzishda va talabalarning mustaqil ishlarini boshqarishda foydalidir.
O‘qituvchi har bir talabaga vazifa biriktiradi, u esa vazifasini belgilangan muddatda
bajaradi va natijasini elektron muhitga joylashtiradi. Bu yondashuv mas’uliyat hissini
shakllantiradi va o‘z-o‘zini boshqarish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
Xulosa qilib aytganda, raqamli ta’lim platformalari oliy ta’lim tizimida
zamonaviy, qulay va didaktik jihatdan asoslangan o‘quv muhitini yaratishga xizmat
qilmoqda. Ular o‘qituvchi uchun darsni samarali tashkil etish vositasi, talaba uchun esa
mustaqil o‘rganish, fikrlash va tajriba orttirish imkoniyatidir. Bu platformalarni
pedagogik maqsadga yo‘naltirilgan holda qo‘llash o‘quv jarayonining sifati va
mazmunini yangi bosqichga olib chiqadi.
Ta’lim platformalariga mos amaliy misollar
Platforma
nomi
Amaliy qo‘llanilishi (misol)
Moodle
O‘qituvchi “Pedagogik kompetensiyalar” mavzusida elektron
modul yaratadi, talabalar uni o‘rganib, yakunida mavzu yuzasidan
test va ochiq savollarga javob beradi.
Classroom
O‘qituvchi “Ta’limda motivatsiya nazariyalari” mavzusida
taqdimot, matn, video va mustaqil topshiriqlar joylashtiradi.
Talabalar har biri topshiriqni bajarib, elektron shaklda topshiradi.
Edmodo
“Zamonaviy tarbiya usullari” mavzusi muhokamaga qo‘yiladi.
Talabalar fikr bildiradi, bir-birining izohiga munosabat yozadi,
o‘qituvchi yakuniy tahlilni chiqaradi.
Padlet
“Ta’lim metodlarining turlari” bo‘yicha devor yaratiladi. Talabalar
o‘zlari topgan rasmlar, maqola bo‘laklari yoki video lavhalarni
devorga joylashtiradi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
113
ISSN:3030-3613
Platforma
nomi
Amaliy qo‘llanilishi (misol)
LearningApps
O‘qituvchi “Didaktik tamoyillar” mavzusi bo‘yicha interaktiv
topshiriq yaratadi: so‘zlarni joy-joyiga qo‘yish, terminlarni
aniqlash. Talabalar uni onlayn bajaradilar.
Quizizz
Dars so‘nggida “Pedagogik baholash” mavzusi yuzasidan qiziqarli
onlayn test o‘tkaziladi. Har bir savolga real vaqt rejimida javob
beriladi.
Kahoot
O‘qituvchi dars davomida “O‘qitish metodlari” mavzusi bo‘yicha
viktorina tashkil qiladi. Talabalar telefon orqali ishtirok etib, o‘z
bilimi bilan raqobatlashadi.
Trello
“Ta’limda loyiha asosida o‘qitish” mavzusi doirasida talabalar
guruhga bo‘linadi. Har bir guruhga Trello orqali vazifalar
biriktiriladi, muddatli rejalar belgilanadi.
XULOSA
Oliy ta’lim tizimida raqamli texnologiyalarni didaktik asosda qo‘llash,
zamonaviy o‘quv jarayonini samarali, faol va interaktiv shaklda tashkil etish imkonini
bermoqda. Xususan, Moodle, Google Classroom, Edmodo, Padlet, LearningApps,
Quizizz, Kahoot, Trello va Notion kabi ta’lim platformalari o‘qitish metodikasini
boyitadi, talaba va o‘qituvchi o‘rtasida ikki tomonlama muloqotni mustahkamlaydi,
bilimlarni chuqurroq o‘zlashtirishga ko‘maklashadi.
Har bir platformaning o‘ziga xos funksional imkoniyatlari pedagogik
yondashuvlar bilan uyg‘unlashganda, darslar ijodiy va mazmunli tus oladi. Talabalar
mustaqil fikrlaydigan, muammoni hal eta oladigan, o‘z bilimini tahlil va taqdim eta
oladigan shaxs sifatida shakllanadi.
Raqamli vositalarning dars mazmuni, shakli va metodikasi bilan uyg‘unlashgan
holda qo‘llanilishi — bu faqat zamonaviy texnologiyalarga ergashish emas, balki
ta’lim sifatini yangi bosqichga olib chiqish yo‘lida muhim bosqichdir.
Bu
esa
o‘qituvchidan puxta didaktik tayyorgarlikni, texnologik savodxonlikni va pedagogik
mahoratni talab etadi.
Shunday qilib, raqamli texnologiyalarni pedagogik maqsadga yo‘naltirib,
maqsadli va izchil qo‘llash — zamonaviy oliy ta’limning ustuvor yo‘nalishlaridan biri
sifatida e’tirof etilishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Qodirov N. N. Ta’limda raqamli texnologiyalar va innovatsion metodlar. –
Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_4-to’plam_Iyun-2025
114
ISSN:3030-3613
2.
Xolboyeva M. Sh. Pedagogik texnologiyalar va interaktiv metodlar. – Toshkent:
O‘qituvchi, 2020.
3.
Rasulova
G.
S.
Oliy ta’limda zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan foydalanish. – Samarqand: Ilm ziyo, 2023.
4.
Teshaboyeva D. T., Egamberdiyev A. R. Raqamli pedagogika: nazariy asoslari va
amaliy yondashuvlar. – Toshkent: O‘zbekiston pedagogika nashriyoti, 2022.
5.
Ergashev M. Q. Ta’limda axborot texnologiyalari: nazariya va amaliyot. – Buxoro:
Buxoro davlat universiteti nashriyoti, 2020.
