T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
95
ISSN:3030-3613
NIKEL QOTISHMASINI TOZA HOLDA ERITISH TEXNOLOGIK
JARAYONINI ISHLAB CHIQISH
Sh.A.Jaxonov
I.Ch.Jo'raqulov
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat
texnika universiteti Olmaliq filiali
“Mashinasozlik texnologiyasi” kafedrasi assestinti
Anotatsiya
Ushbu maqolada nikel qotishmasini toza holda eritishning samarali texnologik
jarayoni ishlab chiqilgan. Tadqiqotda yuqori sifatli nikel qotishmasi olish uchun xom
ashyo tarkibi, eritish harorati, atmosfera muhiti va qo‘shimcha moddalar miqdori
o‘rganildi. Tajriba asosida optimal harorat va eritish sharoitlari aniqlanib,
oksidlanish va aralashmalarning oldini olish usullari ishlab chiqildi. Mazkur
texnologik yechim sanoatda yuqori sifatli nikel qotishmalarini ishlab chiqarish
jarayonini takomillashtirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
ХН56МВКЮ (Inconel 617), nikel asosidagi qotishmalar, eritish
texnologiyasi, gomogenizatsiya, termik ishlov berish, mikrostrukturani nazorat qilish,
yuqori haroratli materiallar, yadroviy sanoat, mexanik va ekspluatatsion xossalar.
Yuqori haroratli nikel asosidagi qotishmalar atom energetikasi, kimyo sanoati,
aerokosmik va boshqa sohalarda yuqori haroratli tashkiliy va tizimli barqarorligi va
ajoyib keng qamrovli ishlashi tufayli keng qo‘llaniladi. Biroq, zamonaviy sanoat
jamiyatining jadal rivojlanishi bilan yuqori haroratli nikel asosidagi qotishmalardan
tayyorlangan komponentlarga bo‘lgan talab, shuningdek, ularning ishlashiga
qo‘yiladigan talablar har kuni ortib bormoqda. Sanoat rivojlanishi ehtiyojlarini
qondirish uchun nikel asosli ХН56МВКЮ (Inconel617) qotishmasi aerokosmik, yadro
va dengiz sanoatida asosiy komponentlar uchun yaxshi qotishma hisoblanadi. Ushbu
qotishma boshqa yuqori haroratli nikel asosidagi qotishmalarga qaraganda yuqori
xizmat ko‘rsatish haroratiga va katta yuklanishlarga chidamligiga ega bo‘lsada, uni
ishlab chiqarish jarayoni ancha murakkab va o‘z ichiga eritish, gomogenlash, sovuq va
issiq holda shakl berish kabi jarayonlarni o‘z ichiga oladi.
Yuqori darajadagi legirlash, eritishning uzoq vaqti, mikroelementlarni
boshqarish murakkabligi va ХН56МВКЮ (Inconel617) qotishmasi donachalarining
morfologik notekisligi aniqlangan, bu mamoni yechimi sifatida ХН56МВКЮ
(Inconel617) qotishmasini eritish va uni shakl berish jarayonini takomillashtirish talab
qilimnadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
96
ISSN:3030-3613
Uzoq vaqt davomida shakllanish jarayoni ХН56МВКЮ (Inconel617)
qotishmasining sifatini nazorat qilish qiyinligini oshiradi va uning mexanik, radiatsiya
va korrozion xossalarini pasaytiradi. Natijada esa ХН56МВКЮ (Inconel617)
qotishmasining keng qo‘llanilishi cheklanadi va jamiyatimizning rivojiga to‘sqinlik
qiladi. Shu sababli ХН56МВКЮ (Inconel617) qotishmasini shakllantirish jarayonida
ish faoliyatini yaxshilash va nazorat qilishni o‘rganish, shuningdek, yadro energetikasi,
kimyo sanoati va boshqalar kabi maxsus sohalarda mahsulotlarni ishlab chiqish,
kengroq foydalanishni rag‘batlantirish ehtiyoji bor. ХН56МВКЮ (Inconel617)
qotishmasini ishlab chiqarish va Xitoy va O‘zbekiston sanoat jamiyatlarining barqaror
rivolanishiga turtki bo‘ladi.
ХН56МВКЮ (Inconel617) qotishmasining shakllanishini nazorat qilish
texnologiyasi asosan quymani toza eritish, gomogenizatsion ishlov berish,
termoplastik shakllantirish jarayonida mikrostruktura aniqligini nazorat qilish,
mikrostrukturaga termik ishlov berish hamda yadro sohasida ХН56МВКЮ
(Inconel617) qotishmasining ekspluatatsion xarakteristikalariga baxo berishni o‘z
ichiga oladi.
Biz tomonimizdan eritmadagi elementlarning nazoratini, qotish vaqtida
donachalarning o‘sishi va gomogenizatsion ishlov berishni o‘rganish maqsadida
yuqori texnologik usullar qo‘llanilishi natijasida yuqori sifatli qotishma ХН56МВКЮ
(Inkonel 617)ning eritish jarayoni va gomogenizatsion ishlov berish marshruti ishlab
chiqilgan (rasm).
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
97
ISSN:3030-3613
Rasm.
ХН56МВКЮ (Inkonel 617)ning eritish jarayoni va gomogenizatsion
ishlov berish marshruti.
Tadqiqot natijasida quydagi yakuniy natija olinadi:
- raqamli modellashtirish, legirlash, termik ishlov berish, sof tozalash, fizik
tajribalar va boshqalardan kompleks foydalangan holda ХН56МВКЮ (Inconel617)
qotishmasini nuqsonsiz eritish jarayoni ishlab chiqiladi;
- qattiq qotishmadan issiq holda plastik deformasiya usulida list yadroviy
reaktorlar uchun maxsulotlar ishlab chiqiladi;
- qotishmaga termik ishlov berish rejimi optimallashtirish bilan yuqori mexanik
va ekpulatasion xossalariga chidamli maxsulot ishlab chiqiladi.
ADABIYOTLAR RО‘YXATI
1.
Shuai Wang, Xueyu Liao; Zhibin Zheng; Jun Long; Maolin Shen; Weixin Chen;
Juan Wang, Dorob Berdiev,
Kaihong Zheng.
Exploring the hardness-independent
wear behavior of typical wear-resistant materials under dynamic and static
conditions // J Mater Res Technol. 2024. vol. 33. рр. 6798-6809.
2.
Жахонов Ш. А. ОСНОВНЫЕ ТЕХНОЛОГИЧЕСКИЕ СХЕМЫ ПРОКАТКИ
СТАЛИ //Экономика и социум. – 2024. – №. 12-2 (127). – С. 1193-1197.
https://cyberleninka.ru/article/n/osnovnye-tehnologicheskie-shemy-prokatki-stali
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
64-son_5-to’plam_Iyun-2025
98
ISSN:3030-3613
3.
Jumaev A., Jakhonov S. ANALYSIS OF EXISTING TECHNOLOGIES FOR
MANUFACTURING LARGE MODULAR GEARS //Journal of Advanced
Scientific Research (ISSN: 0976-9595). – 2024. – Т. 5. – №. 1.
https://www.sciencesage.info/index.php/jasr/article/view/368
4.
Jumaev A., Jakhonov S., Muzaffarov A. KINEMATICS OF A SELF-ROTATTING
CUTTER AS A FACTOR OF INCREASING TOOL LIFE AND PROCESS
PRODUCTIVITY //International Journal of Engineering Mathematics (Online). –
2025. – Т. 7. – №. 1.
5.
Нугманов И. Н., Жахонов Ш. А. ТЕХНОЛОГИЯ ПРОКАТКИ СЛИТКОВ
//Ustozlar
uchun.
– 2025. – Т. 73. – №. 3. – С. 79-82.
https://inlibrary.uz/index.php/ustozlar/article/view/107141
6.
Абдувалиев У. А., Нуруллаев Р. Т., Жахонов Ш. А. Влияние Физико-
Механических Свойств Хлопчатника И Рельефа Поля На Стабильность
Работы Шпинделей Хлопкоуборочной Машины //Miasto Przyszłości. – 2024. –
Т. 44. – С. 167-169.
7.
Abduvaliev, U., Jumaev, A., Nurullaev, R., Jakhonov, S., & Jurakulov, I. (2024).
Investigation of the process of the influence of winding spindles with cotton fiber
on the performance of a cotton picker. In E3S Web of Conferences (Vol. 548, p.
04013). EDP Sciences.
8.
Xasanov, B. B., Nurullayev, R. T., Jaxonov, S. A., & Xaitov, B. B. (2024). CHO
‘ZILISH-SIQILISHDA STATIK ANIQ VA NOANIQ MASALALAR.
Journal of
science-innovative
research
in
Uzbekistan
,
2
(12),
289-294.
https://inlibrary.uz/index.php/journal-science-innovative/article/view/62671
9.
Jumaev, A., Jakhonov, S., Dadayev, M., & Pardaev, A. (2025). CHANGES IN THE
STRENGTH PROPERTIES OF THE PROCESSED MATERIAL DURING THE
DEFORMATION
PROCESS.
British
View
,
10
(1).
https://britishview.co.uk/index.php/bv/article/view/320
10.
Sayfullaevich, J. A., Choriyevich, J. I., Shukhrat ogli, T. I., & Nizomjon ogli, T. J.
(2024). DEVELOPMENT OF A NEW CONSTRUCTION OF STRAP
ELEMENTS CONTAINED IN INCREASING THE PERIODICAL PERIOD OF
THE BEARING INSTALLED IN MACHINE MECHANISMS. Journal of
Advanced Scientific Research (ISSN: 0976-9595), 5(6).
11.
Исаев, Саидаббос Икромович, Жамшид Абдураззокович Шербўтаев, and
Ихтиёр Чориевич Жўрақулов. "ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ И ПРАКТИЧЕСКИЕ
ОСНОВЫ ПРОКАТНЫХ ИЗДЕЛИЙ." ИННОВАЦИИ В НЕФТЕГАЗОВОЙ
ОТРАСЛИ 2.1 (2021).
12.
Нугманов И. Н., Бобоев Х. Х., Абдурафиқов Б. А. Феноменология
сверхпластичности и ее связь с исходной микроструктурой //Research and
Publications. – 2024. – Т. 1. – №. 1. – С. 17-21.
