T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
202
ISSN:3030-3613
VOYAGA YETMAGAN BOLALAR OʻRTASIDA ALKOGOLIZMGA
QARAMLIKNI OLDINI OLISHNING PSIXOLOGIK YECHIMLARI
Yusupova Sohiba Saparboyevna
Xorazm viloyati Qo'shkopir tumani
54-maktab amaliyotchi psixologi
Annotatsiya:
Voyaga yetmaganlarning ichkilikbozligi noqonuniy giyohvand
moddalar yoki tamaki mahsulotlarini iste’mol qilishdan ko’ra ancha keng tarqalgan
muammo bo’lib qolmoqda. Voyaga yetmaganlarning spirtli ichimliklarni iste’mol
qilishiga yo’l qo’ymaslik to’g’risidagi qonunlarning aksariyati Shtatlar tomonidan
qabul qilingan bo’lsa-da, federal darajada Qonunchilik faolligi va Shtatlarning
ushbu muammoni cheklash bo’yicha harakatlarini qo’llab-quvvatlashga qiziqish
mavjud.
Kalit so’zlar:
global muammo,psixik jarayonlar, muloqot, ong, tafakkur,
mulohaza, ruhiy rivojlanish, addiktiv xulq, tarbiya, qaramlik
KIRISH
Bolalarda spirtli ichimliklarni iste’mol qilish sabablari quyidagilardan iborat:
Atrof-muhit ta’siri: bolalar tengdoshlarining bosimi yoki ma’lum bir guruhga
moslashish istagi tufayli spirtli ichimliklarni iste’mol qilishni boshlashlari mumkin.
Oilaviy omillar: oiladagi muammolar, shu jumladan nizolar, ajralish yoki spirtli
ichimliklarga qaram bo’lgan ota-onalarga ega bo’lish bolalarni spirtli ichimliklarni
iste’mol qilishga undashi mumkin.
Psixologik jihatlar: ba’zi bolalar spirtli ichimliklarga stress yoki boshqa hissiy
muammolarni hal qilish vositasi sifatida murojaat qilishlari mumkin.
Bolalarda spirtli ichimliklarni iste’mol qilishning oqibatlari quyidagilarni o’z
ichiga oladi:
Jismoniy muammolar: spirtli ichimliklarni iste’mol qilish natijasida
o’smirlarning tanasiga etkazilgan zarar, masalan, jigar va miya shikastlanishi.
Psixologik oqibatlar: spirtli ichimliklar bolalarning ruhiy salomatligiga ta’sir
qilishi, depressiya, tashvish va boshqa psixologik kasalliklarga olib kelishi mumkin.
Ijtimoiy muammolar: yoshligingizda spirtli ichimliklarni iste’mol qilish
maktabda, do’stlaringiz va oilangizda muammolarga olib kelishi mumkin,
shuningdek, yo’lda baxtsiz hodisalar kabi xavfli vaziyatlarga tushib qolish xavfini
oshirishi mumkin.
Tengdoshlarning bosimi: o’smirlar do’stlari yoki jamoasining bosimini his
qilishlari mumkin, ayniqsa spirtli ichimliklarni iste’mol qilish ularning ijtimoiy
guruhida odatiy xatti-harakatlar sifatida qabul qilinsa.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
203
ISSN:3030-3613
Media va reklama: alkogolli ichimliklar reklamasi mashhurlik, erkinlik va
muvaffaqiyat tasvirini yaratishi mumkin, bu esa o’smirlarning spirtli ichimliklarni
iste’mol qilish haqidagi tasavvuriga ta’sir qiladi.
Xulq-atvor naqshlari: kattalar va ota-onalarning spirtli ichimliklarni iste’mol
qilishini kuzatish o’smirlarga ta’sir qilishi va ularni xatti-harakatlarini takrorlashga
undashi mumkin.
Ota-onalarga misol: spirtli ichimliklarni iste’mol qilish odatiy hol bo’lgan
oilalarda o’sadigan bolalar buni norma sifatida ko’rishlari mumkin.
Aloqa va qo’llab-quvvatlashning etishmasligi: ajralish, oiladagi zo’ravonlik
yoki ota-onalar bilan aloqaning etishmasligi kabi noqulay oilaviy sharoitlar bolalarni
hissiy stressni engish uchun spirtli ichimliklarni iste’mol qilishga undashi mumkin.
O’z-o’zini davolash: o’smirlar stressni engillashtirish, tashvish bilan kurashish
yoki vaqtinchalik hissiy yengillikka sho’ng’ish uchun spirtli ichimliklarni iste’mol
qilishga murojaat qilishlari mumkin.
Sarguzashtlarga intilish: ba’zida spirtli ichimliklarni iste’mol qilish, ayniqsa,
o’smirlar tajribasi davrida yangi his-tuyg’ular va xavfli vaziyatlarni boshdan kechirish
istagi bilan bog’liq.
Jismoniy muammolar:
Organlarning shikastlanishi: spirtli ichimliklarni uzoq muddat iste’mol qilish
jigar, miya, yurak va boshqa organlar bilan bog’liq jiddiy muammolarga olib kelishi
mumkin. Baxtsiz hodisalar va jarohatlar xavfi: spirtli ichimliklarni iste’mol qiladigan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
204
ISSN:3030-3613
o’smirlar baxtsiz hodisalar, jarohatlar va baxtsiz hodisalar xavfini oshiradi. Psixologik
oqibatlar:
Ruhiy kasalliklar: spirtli ichimliklarni iste’mol qilish o’spirinlarda depressiya,
tashvish va boshqa ruhiy kasalliklarning rivojlanishiga hissa qo’shishi mumkin.
Psixologik farovonlikning pasayishi: o’smirlar o’z-o’zini hurmat qilishning
pasayishi va boshqalar bilan munosabatlarning yomonlashishi kabi salbiy oqibatlarga
duch kelishi mumkin.
Aloqa muammolari: spirtli ichimliklarni iste’mol qilish oila, do’stlar va
o’qituvchilar bilan munosabatlarda nizolarga olib kelishi mumkin.
O’qish va martaba istiqbollarining yomonlashishi: spirtli ichimliklarni
suiiste’mol qiladigan o’spirinlar ko’pincha maktabda muammolarga duch kelishadi,
shu jumladan akademik ko’rsatkichlarning pasayishi va darslarning o’tkazib
yuborilishi.
Qonunni buzish: voyaga yetmaganlar tomonidan spirtli ichimliklarni iste’mol
qilish mahalliy qonunlar va qoidalarga qarab ma’muriy va jinoiy jazoga olib kelishi
mumkin. Ushbu fakt bo’yicha jinoiy ish ochilgan va tergov olib borilmoqda. Ushbu
fakt bo’yicha jinoiy ish ochilgan va tergov olib borilmoqda. Ma’lumki,
kechiktirmagan Qonunchilik bo’yicha Jandish qandai ijroiya rahbariyatini,
shuningdek, Sug’d viloyati ku balalarini, shuningdek, keng ko’lamli risklarga olib
keladi. Masalan, alkogol va spirtli ichimliklarni iste’mol qilish miqdori hozirgi vaqtda
giyohvand moddalar savdosi bilan bog’liq muammolar, muammolarning sababi
hisoblanadi. Bundan tashkari, likyor va boshka ichimliklar baliqlari semenatlarga
tegishli va yakotishga olib keladi. Hozirgi vaqtda rivojlanish, rivojlanish va
rivojlanish bo’yicha hamkorlik bo’yicha psixolog. Balki Bundan, bolalarning
kanishlik jaraenlarga olib kelishi. O’tib yuborailigan mahsulotlarning (masalan,
hamra, aroq va boshqalar kabi) chumchuqning xavfi va shoxligiga ijobiy ta’sir
ko’rsatishi mumkin.
Ushbu fakt bo’yicha jinoiy ish ochilgan va tergov olib borilmoqda. Misol
uchun, spirtli ichimliklar Ichisha jinyatlarga, Maddiy buzilishga, Mr. qisman chashka
egasi, hatoliklarga va diger mumolarga olib keladi. Qirg’iziston, Qirg’iziston,
Qirg’iziston, Qirg’iziston,Qirg’iziston, Qirg’iziston. Bu holatda, boshqa
mamlakatlarda bo’lgani kabi, hozirgi vaqtda amalga oshirilishi va amalga oshirilishi
mumkin bo’lgan keng ko’lamli strategiyalar mavjud.Hozirgi vaqtda sabablarga
asoslangan empirik ma’lumotlarni tahlil qilish, ashbu turdage risklarni butunligi bilan
tahlil qilish emas tomonidan amalga oshirilishi mumkin. Hozirda bolalaring psixologi
rivohlanishiga karidi, shuningdek, faollikka intilib, uzlarga va uztkazga olib keladi,
deb hisoblaydi. Spirtli ichimliklarni iste’mol qilishning bolalar va o’spirinlarga
ta’sirini tavsiflash murakkab va ko’p qirrali mavzudir. Bu asab tizimiga zarar etkazish,
jinoyatlar ehtimolini oshirish, xavfxatarlarga ta’sir qilish va boshqalar kabi turli xil
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
205
ISSN:3030-3613
salbiy oqibatlar xavfini o’z ichiga oladi. Biroq, ushbu ma’lumotlarning empirik tabiati
shuni anglatadiki, barcha xavflarni to’liq tahlil qilish har doim ham mumkin emas.
Bundan tashqari, spirtli ichimliklardan foydalanish bolalarning psixologik
rivojlanishiga, ularning o’quv va ijtimoiy faoliyatiga ta’sir qilishi mumkin
Tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, bu nogironlik xavfini oshiradi va
rivojlanayotgan miyaga zarar etkazishi mumkin. Voyaga yetmagan ichuvchilar o’z
joniga qasd qilish, qonunni buzish yoki zo’ravonlik qurboni bo’lish ehtimoli ko’proq.
Spirtli ichimliklar yo’l-transport hodisalari natijasida sodir bo’lgan yoshlar baxtsiz
hodisalarining deyarli uchdan bir qismiga sabab bo’ladi. Voyaga yetmaganlarning
ichkilikbozligi noqonuniy giyohvand moddalar yoki tamaki mahsulotlarini iste’mol
qilishdan ko’ra ancha keng tarqalgan muammo bo’lib qolmoqda. Voyaga
etmaganlarning spirtli ichimliklarni iste’mol qilishiga yo’l qo’ymaslik to’g’risidagi
qonunlarning aksariyati Shtatlar tomonidan qabul qilingan bo’lsa-da, federal darajada
Qonunchilik faolligi va Shtatlarning ushbu muammoni cheklash bo’yicha
harakatlarini qo’llab-quvvatlashga qiziqish mavjud. Siyosatchilarni tashvishga
soladigan muammolar orasida voyaga etmaganlarga spirtli ichimliklarni iste’mol
qilishni taqiqlovchi “nol tolerantlik” qonunlariga samarasiz rioya qilish va voyaga
etmaganlarga spirtli ichimliklarni onlayn sotish kiradi.
XULOSA
Ota-onalar, o’qituvchilar va umuman jamiyat bolalar uchun yomon odatlardan
xoli sog’lom turmush tarzida o’sishi va rivojlanishi uchun xavfsiz va qo’llab-
quvvatlovchi muhitni ta’minlash uchun birgalikda ishlashlari kerak. Xulosa qilib
shuni yodda tutish kerakki, erta yoshda spirtli ichimliklarni iste’mol qilish bolalar va
o’spirinlarning jismoniy va psixologik rivojlanishiga jiddiy ta’sir ko’rsatishi mumkin.
Bu sog’lig’ining yomonlashishiga, xatti-harakatlarning buzilishiga, o’rganish
muammolariga va ijtimoiy moslashishga olib kelishi mumkin. Shu sababli, bolalarni
xavfsiz va qo’llab-quvvatlovchi muhit bilan ta’minlash, shuningdek, spirtli
ichimliklarni iste’mol qilish bo’yicha sog’lom qarorlar qabul qilish uchun yetarli
ma’lumot va yordamdan foydalanish imkoniyatini ta’minlash muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI:
1.
Алкоголь личность и здоровье И.Г.Ураков 1986 Rossiya Federatsiyasi.
2.
Алкоголь и семья Б.А.Лебедев, В.В.Дунаевский 1986 Rossiya
3.
Federatsiyasi.
4.
Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
5.
Khaydarov S,A. (2023). Using technologies in teaching social sciences. GALAXY
INTERNATIONAL INTERDISCIPLINARY RESEARCH JOURNAL
6.
(GIIRJ), (pp. 305-309). 11(9).
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
65-son_1-to’plam_Iyul-2025
206
ISSN:3030-3613
7.
Ziyo net
8.
Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini
shakillantirishi.
Цифровизация современного образования:
проблема и решение, 1(1),
64–67.
https://inlibrary.uz/index.php/digitalization-moderneducation/article/view/24652
