T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
95
ISSN:3030-3613
RAQAMLI SOG‘LIQ TEXNOLOGIYALAR ORQALI SOG‘LIQNI
SAQLASH TIZIMINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH:
IMKONIYATLAR VA MUAMMOLAR
Alijonov Ziyodillo Rahmatullo oʻgʻli
Qoʻqon Universiteti Andijon Filiali
Tibbiyot fakulteti davolash ishi yo’nalishi
1- bosqich 24-23guruh guruh talabasi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada raqamli sogʻliq texnologiyalarining sogʻliqni saqlash
tizimidagi o‘rni, ularning xizmat ko‘rsatish sifatiga ta’siri, davolash va profilaktika
jarayonlarini soddalashtirishdagi roli chuqur tahlil qilinadi. Xususan, elektron tibbiy
yozuvlar (ETY), telemeditsina, mobil sogʻliq ilovalari, sun’iy intellekt (AI), katta
hajmdagi ma’lumotlar (Big Data), teleradiologiya, telerobototexnika, virtual haqiqat
(VR) va blokcheyn texnologiyalarining amaliy misollar orqali sog‘liqni saqlash
tizimida qanday natijalar bergani ko‘rsatilgan. Shu bilan birga, bu texnologiyalarni
joriy qilishdagi qiyinchiliklar – texnik, huquqiy, axborot xavfsizligi va ijtimoiy
muammolar – har tomonlama muhokama qilingan.
Kalit so‘zlar:
raqamli sogʻliq texnologiyalari, sogʻliqni saqlash tizimi,
telemeditsina, elektron tibbiy yozuvlar, sun’iy intellekt, mobil sogʻliq ilovalari, axborot
xavfsizligi, Big Data, raqamli salomatlik, tibbiy axborot tizimlari.
KIRISH
Raqamli texnologiyalar hayotning barcha sohalariga singib bormoqda va
sog‘liqni saqlash tizimi bundan mustasno emas. XXI asrda axborot texnologiyalariga
asoslangan sog‘liqni saqlash tizimi barpo etish nafaqat iqtisodiy, balki ijtimoiy va
strategik ahamiyat kasb etmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkilotining 2020–2025
yillardagi global raqamli salomatlik strategiyasida aytilishicha, “raqamli salomatlik
texnologiyalari tibbiy xizmatlarga kirishni osonlashtirish, ularning sifatini oshirish va
sog‘liqni saqlash xarajatlarini kamaytirish uchun katta imkoniyatlar yaratadi”. Raqamli
sog‘liq texnologiyalarining samaradorligi ko‘p jihatdan ularning to‘g‘ri joriy etilishi
va ulardan foydalanish madaniyatiga bog‘liq. O‘zbekiston misolida bu texnologiyalar
hali to‘liq joriy etilmagan bo‘lsa-da, bosqichma-bosqich rivojlanmoqda: elektron
sog‘liqni saqlash pasportlari, teleradiologiya markazlari, masofaviy maslahat
platformalari yo‘lga qo‘yilmoqda.
IMKONIYATLAR
1. Elektron tibbiy yozuvlar (ETY) va axborot tizimlari.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
96
ISSN:3030-3613
ETYlar – bu bemor haqidagi tibbiy ma’lumotlarni raqamli shaklda saqlash
imkonini beruvchi tizimlar bo‘lib, ularning yordamida tibbiy xizmat ko‘rsatishning
aniqligi va uzluksizligi ta’minlanadi.
Afzalliklari: Bemor tarixi, allergiyalari, dorilarga bo‘lgan reaksiyalari va avvalgi
tashxislari bir joyda jamlanadi. Tibbiyot muassasalari o‘rtasida ma’lumotlar tez
almashiladi. Takroriy tekshiruv va noto‘g‘ri davolanish holatlari kamayadi.
Statistik ma’lumot: Harvard Medical School tadqiqotiga ko‘ra, ETY tizimini
joriy qilgan shifoxonalarda davolanishda yuzaga keladigan xatoliklar 35% gacha
kamaygan (2021).
2. Telemeditsina.
Telemeditsina – bu masofadan turib tibbiy maslahat berish, tashxis qo‘yish va
monitoring qilish imkonini beruvchi texnologiyadir.
Qo‘llanilishi: Qishloq va chekka hududlardagi bemorlar mutaxassisga onlayn
murojaat qilishi mumkin. Postoperatsion bemorlar uyda nazorat qilinadi. Epidemik
sharoitda (masalan, COVID-19) virus tarqalishini cheklaydi.
Real misol:
O‘zbekistonda 2023 yilda Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan telemeditsina
markazlari tarmog‘i ishga tushirilgan bo‘lib, 100 dan ortiq muassasa onlayn maslahat
xizmati bilan qamrab olingan.
3. Mobil sogʻliq ilovalari (mHealth).
Mobil ilovalar yurak urishi, qandli diabet, astma, homiladorlik holatlarini
kuzatish, sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish uchun keng qo‘llaniladi.
Afzalliklari: O‘z-o‘zini monitoring qilish imkoniyati. Kasalliklarni erta aniqlash
va ogohlantirish. Tibbiy xodimlar bilan tezkor aloqa.
Statistika: Statista portalining 2023 yilgi hisobotiga ko‘ra, dunyo bo‘yicha 350
000 dan ortiq sog‘liq ilovalari mavjud bo‘lib, ulardan 60% yurak-qon tomir va diabet
kasalliklari bilan bog‘liq.
4. Sunʼiy intellekt (AI) va Big Data.
AI orqali kasalliklarning avtomatik tahlili, dori-darmonlar mosligini aniqlash,
personalizatsiyalashgan terapiya usullarini tanlash mumkin.
Qo‘llanilishi: Radiologiya (AI yordamida kompyuter tomografiyasi tasvirlarini
avtomatik tahlil qilish). Onkologiya (sun’iy intellekt saraton kasalligini erta bosqichda
aniqlashga yordam beradi). Farmatsevtika (yangi dori ishlab chiqishda Big Data
yordamida prognoz tahlil qilinadi).
Tadqiqot: Stanford universiteti tomonidan olib borilgan tadqiqotda AI
tomonidan teri saratoni tasvirlarini aniqlash darajasi dermatologlarga teng bo‘lgani
aniqlangan (JAMA, 2019).
MUAMMOLAR
1. Texnik infrastrukturadagi kamchiliklar.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
97
ISSN:3030-3613
Ko‘plab tibbiyot muassasalari, ayniqsa, chekka hududlardagi poliklinikalar
internet tezligi, elektr ta’minoti va zamonaviy qurilmalar bilan yetarlicha
ta’minlanmagan.
Misol: O‘zbekistonning ba’zi hududlarida telemeditsina platformasi ishlashi
uchun 4G tarmoqlari yetarli darajada qamrab olmagan.
2. Kadrlar tayyorlash va raqamli savodxonlik.
Tibbiyot xodimlari orasida raqamli texnologiyalarni qo‘llashga tayyorlik
darajasi past. Bu tizimlarni joriy etishda texnik yordam va muntazam o‘quv treninglar
zarur.
Statistika: O‘zbekiston SSV ma’lumotlariga ko‘ra, 2023 yilda 78 mingdan ortiq
tibbiy xodimdan faqat 19% ETY tizimidan mustaqil foydalana olgan.
3. Axborot xavfsizligi va maxfiylik.
Bemorlar haqidagi ma’lumotlar – bu eng sezgir axborotlar bo‘lib, ular
maxfiyligini ta’minlash qonunchilik va texnologik vositalarni talab qiladi.
Tahdidlar: Xakerlik hujumlari. Parol himoyasining pastligi. Ichki xodimlar
tomonidan ma’lumotlardan noto‘g‘ri foydalanish.
Misol: 2021 yilda AQShdagi Scripps Health tizimiga kiberhujum tufayli 147
ming bemorning shaxsiy ma’lumotlari sizib chiqqan.
4. Qonunchilik va standartlarning yetishmasligi.
Raqamli sog‘liq texnologiyalarini tartibga soluvchi normativ-huquqiy hujjatlar
ko‘plab mamlakatlarda eskirgan yoki mavjud emas.
Tavsiya: Raqamli sog‘liq texnologiyalariga oid alohida qonun qabul qilinishi.
Shaxsiy ma’lumotlarni himoyalashga oid me’yorlar xalqaro standartlarga
muvofiqlashtirilishi.
XULOSA
Raqamli texnologiyalar sogʻliqni saqlash tizimining kelajagidir. Ular
diagnostika, davolash, profilaktika va reabilitatsiyani soddalashtiradi, tibbiy xizmatlar
sifati va qamrovini oshiradi. Shu bilan birga, bu texnologiyalarni muvaffaqiyatli joriy
etish uchun quyidagilar zarur: Yaxshi texnik baza yaratish. Tibbiyot xodimlarining
raqamli savodxonligini oshirish. Huquqiy va axborot xavfsizligini ta’minlash. Ijtimoiy
tarmoqlarda sog‘liq texnologiyalariga nisbatan ijobiy munosabat shakllantirish.
Raqamli sogʻliq texnologiyalarini strategik darajada rivojlantirish orqali sog‘liqni
saqlash tizimi samaradorligini yuqori pog‘onaga olib chiqish mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
World Health Organization. Global Strategy on Digital Health 2020–2025. Geneva,
WHO, 2020.
2.
McKinsey & Company. The Future of Healthcare: Digital Trends and Innovation.
2023.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
98
ISSN:3030-3613
3.
Harvard Medical School. Impact of EHR Systems on Clinical Outcomes. 2021. 4.
Ministry of Health of the Republic of Uzbekistan. Elektron sog‘liqni saqlash
strategiyasi 2021–2025. Toshkent, 2023.
4.
Statista. Number of mHealth Apps Available Worldwide 2023.
5.
Stanford University. AI Performance in Dermatology Image Analysis, JAMA,
2019.
6.
. Privacy and Security Concerns in Digital Health.
7.
World Bank. Digital Health Systems in Central Asia. 2022.
8.
OECD. Digital Health Technologies for a Better Future. 2021.14:27
