T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
180
ISSN:3030-3613
INTERFAOL METODLAR ORQALI SONNI IKKIGA BOʻLISH
Qashqadaryo viloyati Dehqonobod tumani
48-maktabning Boshlangʻich sinf oʻqituvchisi
Abdullayeva Oysanam
Annotatsiya:
Sonni ikkiga boʻlish matematikada eng oddiy va eng asosiy
amallardan biri boʻlib, u nafaqat matematikani oʻrganishning boshlangʻich bosqichida,
balki kundalik hayotda ham keng qoʻllaniladi. Bu amalni toʻliq tushunish va unga oid
koʻnikmalarni shakllantirish uchun interfaol metodlardan foydalanish juda muhimdir.
Interfaol metodlar oʻquvchilarning faolligini oshiradi, ularning mavzuga qiziqishini
uygʻotadi va bilimlarni yanada mustahkamlashga yordam beradi.
Kalit soʻzlar:
matematika, amallar, son, to‘plam, interfaol metodlar, elementary
sonlar, amaliy mashg‘ulotlar, nazariy bilimlar.
Аннотация:
Деление числа на два — одно из простейших и базовых
действий в математике, которое широко используется не только на начальном
этапе обучения математике, но и в повседневной жизни. Для полного понимания
этого действия и развития связанных с ним навыков очень важно использовать
интерактивные методы. Интерактивные методы повышают активность
учащихся, пробуждают их интерес к предмету и способствуют дальнейшему
закреплению знаний.
Ключевые
слова:
математика,
действия,
число,
множество,
интерактивные методы, элементарные числа, практические упражнения,
теоретические знания.
Abstract:
Dividing a number by two is one of the simplest and most basic
operations in mathematics, which is widely used not only at the initial stage of learning
mathematics, but also in everyday life. To fully understand this operation and develop
skills related to it, it is very important to use interactive methods. Interactive methods
increase the activity of students, arouse their interest in the subject and help to further
consolidate knowledge.
Keywords:
mathematics, operations, number, set, interactive methods,
elementary numbers, practical exercises, theoretical knowledge.
KIRISH
Sonni ikkiga boʻlishning mohiyati shundaki, berilgan sonni ikki teng qismga
ajratish kerak. Bu amalni oddiy qilib tushuntirish uchun koʻplab usullar mavjud.
Masalan, agar bizda bitta toʻplam boʻlsa va uni teng ikkiga boʻlishni istasak,
toʻplamdagi elementlar sonini ikki qismga teng ravishda taqsimlashimiz kerak. Bu
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
181
ISSN:3030-3613
tushuncha oʻquvchilar uchun juda muhim, chunki u matematikani yanada murakkab
amallarini oʻrganishda poydevor boʻlib xizmat qiladi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA TADQIQOT METODOLOGIYASI
Interfaol metodlarning eng katta afzalligi shundaki, ular oʻquvchilarni faqat
tinglovchi emas, balki faol ishtirokchi sifatida jalb qiladi. Masalan, dars davomida
oʻquvchilarga sonni ikkiga boʻlish jarayonini amaliy tarzda bajarish imkoniyati
beriladi. Bu jarayonda ular nafaqat nazariy bilimlarni eslab qoladilar, balki ularni
amalda qoʻllashni ham oʻrganadilar. Bu esa oʻrganish jarayonini yanada samarali
qiladi. Vizual yordamchi vositalar interfaol metodlarning ajralmas qismi hisoblanadi.
Sonni ikkiga boʻlishni tushuntirishda rangli diagrammalar, bloklar, grafikalar va
boshqa vizual elementlardan foydalanish oʻquvchilarning mavzuni yaxshiroq
tushunishiga yordam beradi. Masalan, bitta sonni ikkiga boʻlish jarayonini rangli
doiralarga boʻlish orqali koʻrsatish mumkin. Bu usul orqali oʻquvchilar sonni ikkiga
boʻlishning abstrakt tushunchasini aniqroq anglaydilar.
MUHOKAMA VA NATIJALAR
Interfaol metodlarda savol-javob usuli ham keng qoʻllaniladi. Oʻqituvchi dars
davomida oʻquvchilarga turli savollar beradi, ular esa oʻz fikrlarini bildirishga
undaladi. Bu usul oʻquvchilarning fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi va mavzuni
chuqurroq tushunishga yordam beradi. Masalan, "Agar sonni ikkiga boʻlsak, qanday
natija hosil boʻladi?" yoki "Sonni ikkiga boʻlishning boshqa usullari qanday boʻlishi
mumkin?" kabi savollar oʻquvchilarni faol fikrlashga majbur qiladi. Oʻyin shaklidagi
mashgʻulotlar interfaol metodlarning yana bir samarali shaklidir. Matematikani
oʻrganishni qiziqarli qilish uchun oʻyinlar va viktorinalardan foydalanish mumkin.
Masalan, sonni ikkiga boʻlish boʻyicha maxsus ishlab chiqilgan kompyuter oʻyinlari
yoki mobil ilovalar orqali oʻquvchilar mavzuni amalda qoʻllash imkoniga ega
boʻladilar. Bu usul oʻquvchilarni ragʻbatlantiradi va oʻrganish jarayonini yanada
samarali qiladi.[1]
Interfaol metodlar yordamida oʻquvchilarni mustaqil fikrlashga oʻrgatish ham
muhim hisoblanadi. Oʻqituvchi ularga sonni ikkiga boʻlishning turli usullarini oʻylab
topishni taklif qilishi mumkin. Bu jarayonda oʻquvchilar oʻz ijodkorligini namoyon
etadilar va matematikani yanada chuqurroq oʻrganadilar. Mustaqil fikrlash
koʻnikmalari ularni kelajakda murakkab matematik masalalarni yechishda qoʻllaniladi.
Real hayotiy misollar orqali sonni ikkiga boʻlishni tushuntirish interfaol metodlarning
samaradorligini oshiradi. Kundalik hayotda uchraydigan vaziyatlar — masalan,
pishiriqni ikki teng qismga boʻlish, pulni teng taqsimlash yoki biror narsani ikkiga
boʻlish kabi misollar orqali mavzu yanada tushunarli boʻladi. Bu usul oʻquvchilarning
mavzuga qiziqishini oshiradi va matematikani hayot bilan bogʻlashga yordam
beradi.[2]
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
182
ISSN:3030-3613
Amaliy mashgʻulotlar interfaol metodlarning ajralmas qismi hisoblanadi.
Oʻquvchilarni kichik guruhlarga boʻlib, ularga sonni ikkiga boʻlish boʻyicha turli
vazifalar berish mumkin. Guruh a'zolari birgalikda muammolarni yechib, natijalarni
taqqoslashadi va oʻzaro tajriba almashadilar. Bu jarayon oʻquvchilarning bilimlarini
mustahkamlashga xizmat qiladi va ularni jamoaviy ishlashga oʻrgatadi.
Texnologiyalardan foydalanish interfaol metodlarning samaradorligini yanada
oshiradi. Interaktiv taxtalar, planshetlar, kompyuter dasturlari va mobil ilovalar
yordamida oʻquvchilar sonni ikkiga boʻlish jarayonini amalda bajarishlari mumkin. Bu
usul darslarni yanada qiziqarli va samarali qiladi, oʻquvchilarning mavzuni yaxshi
oʻzlashtirishini ta'minlaydi. Oʻquvchilarning individual xususiyatlarini hisobga olish
ham interfaol metodlarning muhim jihatlaridan biridir. Har bir oʻquvchi oʻziga xos
oʻrganish uslubiga ega, shuning uchun darslarni turli shakllarda tashkil etish kerak.
Vizual oʻrganuvchilar uchun grafikalar va diagrammalar, kinestetik oʻrganuvchilar
uchun amaliy mashgʻulotlar, tinglovchilar uchun esa tushuntirish va savol-javoblar
samarali boʻladi. Bu yondashuv har bir oʻquvchining imkoniyatlarini maksimal
darajada ochib beradi. Baholash tizimini joriy qilish interfaol metodlarning
samaradorligini oshiradi. Oʻquvchilarning bilim va koʻnikmalarini muntazam ravishda
baholab borish, ularning qayerda qiyinchiliklarga duch kelayotganini aniqlash va
yordam berish imkonini yaratadi. Bu esa oʻquv jarayonining sifatini oshiradi va
oʻquvchilarning muvaffaqiyatini ta'minlaydi. Jamoaviy ish interfaol metodlarning yana
bir muhim qismidir. Oʻquvchilar guruhlarda ishlash orqali bir-biridan oʻrganadilar, fikr
almashadilar va muammolarni birgalikda hal qilishni oʻrganadilar. Bu jarayon ularning
ijtimoiy ko‘nikmalarini rivojlantiradi va matematikani yanada qiziqarli qiladi. Guruhda
ishlash oʻquvchilarga hamkorlikda ishlashni, fikrlarni hurmat qilishni va boshqalar
bilan muvofiqlikda harakat qilishni oʻrgatadi. Interfaol metodlarni qoʻllashda
oʻqituvchilarning kreativligi va yangiliklarga ochiqligi muhim ahamiyatga ega.
Darslarni doimiy ravishda takomillashtirish, yangi metod va texnologiyalarni joriy
etish orqali oʻquvchilarning matematikaga boʻlgan qiziqishini oshirish mumkin.
Oʻqituvchilar oʻquvchilarning fikrlarini tinglab, ularning ehtiyojlari va qiziqishlariga
moslashishi kerak.[3]
Zamonaviy ta'lim muhitida texnologiyalarning roli tobora oshib bormoqda.
Virtual laboratoriyalar, onlayn platformalar va interaktiv dasturlar yordamida
oʻquvchilar mavzuni mustaqil oʻrganishlari, amaliy mashgʻulotlar bajarishlari va
natijalarni tezda olishlari mumkin. Bu vositalar oʻquvchilarga yangi bilimlarni oson va
samarali egallash imkonini beradi. Darslarni qiziqarli va rang-barang qilish uchun turli
o'yinlar, viktorinalar va raqobatli vazifalar tashkil etish mumkin. Bu usullar
oʻquvchilarning diqqatini jamlashga yordam beradi va mavzuni yaxshi oʻzlashtirishini
ta'minlaydi. Oʻquvchilar oʻz bilimlarini sinovdan oʻtkazish va raqobatlashish orqali
yanada faollashadilar. Sonni ikkiga boʻlishni oʻrgatishda interfaol metodlarning
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
183
ISSN:3030-3613
samaradorligi nafaqat matematikani oʻrganishni osonlashtiradi, balki oʻquvchilarning
umumiy fikrlash qobiliyatlarini ham rivojlantiradi. Bu metodlar orqali oʻquvchilar
mantiqiy fikrlash, muammolarni yechish va mustaqil qaror qabul qilish koʻnikmalarini
shakllantiradilar. Shuningdek, interfaol metodlar yordamida oʻquvchilar matematikani
hayotiy muammolar bilan bogʻlashni oʻrganadilar. Bu esa ularning mavzuga boʻlgan
qiziqishini oshiradi va matematikani yanada foydali fan sifatida qabul qilishlariga
yordam beradi. Hayotiy misollar orqali oʻquvchilar sonni ikkiga boʻlishni real
vaziyatlarda qanday qoʻllash mumkinligini tushunadilar. Interfaol metodlar yordamida
sonni ikkiga boʻlishni oʻrgatishda oʻquvchilarning faolligini oshirish uchun darslarni
turli shakllarda tashkil etish kerak. Masalan, individual vazifalar, guruh ishlari, amaliy
mashgʻulotlar, muhokamalar va interaktiv texnologiyalarni birlashtirish orqali
oʻquvchilarni darsga jalb qilish mumkin. Bu yondashuv oʻquvchilarning turli oʻrganish
uslublarini hisobga oladi va ularning muvaffaqiyatini oshiradi.[4]
Yana
bir
muhim
jihat
— bu oʻquvchilarning muvaffaqiyatlarini
ragʻbatlantirishdir. Interfaol metodlar yordamida oʻquvchilar kichik yutuqlarni his
qilishlari mumkin, bu esa ularni yanada koʻproq harakat qilishga undaydi.
Ragʻbatlantirish orqali oʻquvchilar oʻzlariga boʻlgan ishonchni oshiradilar va
matematikaga boʻlgan munosabatlari ijobiy tomonga oʻzgaradi.[5]
Interfaol metodlar orqali sonni ikkiga boʻlish mavzusini oʻrgatishda
oʻquvchilarni faollashtirish, ularning mavzuni yaxshiroq tushunishini ta'minlash va
amaliy koʻnikmalarni shakllantirish maqsad qilinadi. Quyida interfaol metodlar
yordamida sonni ikkiga boʻlishni tushuntirish va misollar bilan ishlash usullari
keltirilgan.
1. Vizual ko‘rgazmalar yordamida tushuntirish
O‘quvchilarga sonni ikkiga boʻlish jarayonini rangli diagrammalar yoki bloklar
yordamida koʻrsatish. Masalan, 8 ta qalamni ikkiga boʻlish uchun 2 guruhga teng
taqsimlash.
Misol:
8 ta qalamni ikkiga boʻling.
- 8 ta qalamni ikkita guruhga teng taqsimlaymiz.
- Har bir guruhda nechta qalam bo‘ladi?
Javob:
8 ÷ 2 = 4
Har bir guruhda 4 ta qalam bo‘ladi.
Bu usul orqali o‘quvchilar sonni ikkiga boʻlishning amaliy tomonini ko‘radilar.
2. Savol-javob usuli
O‘qituvchi dars davomida o‘quvchilarga savollar beradi va ularni javob berishga
undaydi.
Misol:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
184
ISSN:3030-3613
- Agar 10 ta olma bo‘lsa va ularni ikkiga teng guruhga ajratsak, har bir guruhda
nechta olma bo‘ladi?
- 6 ta shokoladni ikkiga boʻlsak, nechta shokolad hosil bo‘ladi?
Bu savollar orqali o‘quvchilar mavzuni mustahkamlashadi.
3. Amaliy mashg‘ulotlar
O‘quvchilarni kichik guruhlarga boʻlib, ularga sonni ikkiga boʻlish boʻyicha
vazifalar berish.
Misol:
Har bir guruhga 12 ta shar beriladi. Ularni ikkita teng guruhga taqsimlang.
Javob:
12 ÷ 2 = 6
Har bir guruhda 6 ta shar bo‘ladi.
Guruhlar natijalarni taqqoslaydi va muhokama qiladi.
4. O‘yinlar yordamida o‘rganish
Sonni ikkiga boʻlish mavzusini o‘yin shaklida oʻrganish uchun raqobatli
viktorinalar yoki interaktiv o‘yinlar tashkil qilish mumkin.
Misol:
"O‘yinchoqlarni ikkiga bo‘lish" o‘yini: O‘quvchilar raqamlardan iborat
kartalarni olishadi va har bir sonni ikkiga boʻlish jarayonini bajarishadi. To‘g‘ri javob
bergan o‘quvchi ball oladi.
5. Real hayotiy misollar
O‘quvchilarga kundalik hayotdagi vaziyatlarni keltirib, sonni ikkiga boʻlishni
tushuntirish.
Misol:
- Sizda 14 ta konfet bor. Uni ikkita do‘stingizga teng taqsimlamoqchisiz. Har bir
do‘stga nechta konfet beriladi?
Javob:
14 ÷ 2 = 7
Har bir do‘stga 7 ta konfet beriladi.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, sonni ikkiga boʻlishni interfaol metodlar orqali oʻrgatish
matematikani oʻrganish jarayonini yanada samarali, qiziqarli va mazmunli qiladi. Bu
yondashuv oʻquvchilarning faolligini oshiradi, ularni mustaqil fikrlashga undaydi va
bilimlarni amalda qoʻllash koʻnikmalarini rivojlantiradi. Vizual vositalar, amaliy
mashgʻulotlar, o'yinlar, texnologiyalar va real hayotiy misollar yordamida darslarni
tashkil etish oʻquvchilarning muvaffaqiyatini ta'minlaydi va ularni matematikaga
boʻlgan qiziqishini oshiradi. Shu tariqa, interfaol metodlar matematikani yanada
tushunarli va jozibali fan sifatida qabul qilishga yordam beradi hamda oʻquvchilarning
kelajakdagi ta'lim va hayotda muvaffaqiyatga erishishlariga xizmat qiladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
66-son_1-to’plam_Iyul-2025
185
ISSN:3030-3613
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Jumayeva M.E., Tadjiyeva Z.G'. (2020). Boshlang'ich sinflarda matematika o'qitish
metodikasi. Jizzax: Jizzax Davlat Pedagogika Universiteti Nashriyoti.
2.
Abdullayeva M. (2019). Matematika fanini o'qitishda interfaol metodlarning
samaradorligi. Ta'lim va Innovatsiyalar, 4(3), 45-52. Toshkent: O‘zbekiston
Respublikasi Ta'lim Vazirligi Nashriyoti.
3.
Karimov A. (2018). Boshlang'ich sinflarda sonlarni ikkiga bo‘lishni o‘rgatishda
interfaol usullar. Pedagogik Ilmiy Jurnal, 2(7), 23-29. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Universiteti Nashriyoti.
4.
Rustamova N. (2021). Matematika darslarida o‘quvchilarning amaliy
ko‘nikmalarini shakllantirishda interfaol metodlardan foydalanish. Zamonaviy
Ta'lim, 5(1), 30-37. Toshkent: Innovatsion Ta'lim Markazi Nashriyoti.
5.
Tursunov B. (2017). Interfaol metodlar yordamida sonlarni bo‘lishni o‘rgatish.
O‘zbekiston Ta'lim Jurnali, 3(11), 12-18. Toshkent: O‘zbekiston Fanlar
Akademiyasi Nashriyoti.
6.
Saidova S. (2020). Matematika fanida interfaol metodlarni qo‘llashning ta'lim
sifatiga ta'siri. Ta'lim Texnologiyalari, 4(5), 50-56. Toshkent: Ta'lim Innovatsion
Markazi Nashriyoti.
7.
Xudoyberdiyev D. (2019). Boshlang‘ich sinflarda sonlarni ikkiga bo‘lishni
o‘rgatishda interfaol yondashuvlar. Pedagogika va Psixologiya, 1(9), 40-46.
Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi Pedagogika Instituti Nashriyoti.
