T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
132
ISSN:3030-3613
PSIXOLOGIK MASLAHAT BERISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI
Normurodova Mahzuna Asqaraliyevna
Surxondaryo viloyati Denov tumanidagi
41-umumiy o‘rta ta‘lim maktabining
amaliyotchi psixologi
Annotatsiya:
ushbu maqolada
psixolog-maslahatchi tomonidan mijozga
beriladigan maslahat va takliflar ko’p hollarda mijoz psixolog-maslahatchi yordamisiz
o ‘z muammosini o’zi to’la hal eta olishiga qаrаtilgаnligi haqida fikr yuritilgan.
Kalit so‘zlar
psixolog, psixologik maslahat, soat, maxsus jihozlangan xona va
yakkama-yakka, yuzma-yuz.
KIRISH
Psixologik maslahat deb muhtoj bo’lganlarga maslahat va tavsiyalar sifatida
mutaxassis psixolog tomonidan bevosita beriladigan psixologik yordam ko’rsatish
bilan bog’liq bo’lgan amaliy psixologiyaning alohida sohasiga aytiladi. Ular psixolog
tomonidan mijoz hayotida duch kelgan muammoni dastlab o’rganib chiqish va shaxsiy
suhbat asosida beriladi. Ko’pincha psixologik maslahat oldindan belgilangan soatda,
buning uchun maxsus jihozlangan xonada, odatda begona odamlardan xoli va
yakkama-yakka, yuzma yuz o’tkaziladi. Psixologik maslahat bir soatdan uch soatgacha
davom etadigan psixologning mijoz bilan shaxsiy suhbati shaklida o’tkaziladi. Mana
shu suhbat davomida mijoz o’z muammolari, o’zi to’g’risida gapirib beradi.Psixolog
o’z navbatida muommoning mohiyatini tushunib yetish, bu muammoni
Oʻzi uchun ham , mijoz uchun ham oydinlashtirishga harakat qilib diqqat bilan
tinglaydi, maslahatlar davomida mijozning shaxsi baholanadi, uning shaxsiy
xususiyatlarini hisobga olib mijozga uning muammosini qanday qilib amaliy hal etish
bo’yicha ilmiy, asosli tavsiyalar beriladi.
Psixolog-maslahatchi tomonidan mijozga beriladigan maslahat va takliflar ko’p
hollarda mijoz psixolog-maslahatchi yordamisiz o ‘z muammosini o’zi to’la hal eta
olishiga qaratilgan bo’ladi.
Psixologik maslahat - bu inson hayotida yuzaga keladigm barcha psixologik
muammolarni hal eta olishiga, ishonchiga asoslangan odamlarga amaliy psixologik
yordam ko’rsatish uchun yuzaga kelgan amaliyotdir. Lekin mijoz har doim ham uning
muammosi mohiyati nimadan iborat ekanligini va o’zining kuchi va imkoniyatlariga
tayanib, uni qanday qilib hal etishni aniq bilmaydi va tushunmaydi.
Professional tayyorlangan psixolog-maslahatchi mana shu bo’yicha unga
yordam ko’rsatishi kerak. Psixologik maslahatning asosiy vazifasi mana shundan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
133
ISSN:3030-3613
iborat. Maslahat berish davomida psixolog odatda qisqa vaqt ichida mijoz muammosini
amaliy hal etish usulini topish va aniq ifoda etish uchun qaratilgan maxsus ish uslublari
va unga ta’sir ko’rsatish metodlarini qo’llaydi. Shu bilan birga ushbu yechim mijoz
amalga oshirishi uchun tushunarii va mumkin bo’ladigan qilib amalga oshiriladi.
Psixolog-maslahatchining mijoz bilan uchrashuvi ko’pincha birikki uchrashuv
bilan cheklanmaydi. Ko’pchilik hollarda mijoz bilan uch marta va lindan ko’p
uchrashib ancha uzoq muddat davomida maslahat berib borish talab etiladi. Bunday
uzoq muddatli maslahatlarning zarurligi quyidagi odatiy hollarda yuzaga keladi: -
Mijozning muammosi shunday murakkab boladi-ki, birikki soat davomida uni tushunib
olish deyarli mumkin emas.
Mijozning bir emas, balki bir necha muammolari mavjud, ularning har birini hal
etish alohida maslahatni talab etadi;
1.
Taklif etilayotgan muammoning yechimi mijoz tomonidan darhol va to’la
mustaqil amalga oshirilishi mumkin emas va maslahatchi tomonidan qo’shimcha
yordam ko’rsatishni talab etadi.
2.
Mijozning individual xususiyatlari sababli psixolog-maslahatchi uning
muammosini darhol va qo’shimcha yordamsiz hal eta olishiga to’la ishonmaydi.
Agarda mijoz o’ziga yetarlicha ishonmasa, o’z hayajonlari va xulqini boshqara
olmasa, agarda uning intellektual rivojlanish darajasi qiyin vaziyatlarda oqilona, to’g’ri
yechimni mustaqil qabul qilish uchun yetarli bo’lmaganda bunday hollar uchrab turadi.
Ko’pincha aholining o’rta qatlami deb ataluvchi jismoniy va sog’lomlik holati
bo’yicha yuksak xavf zonasida bo’lgan odamlar psixolog-maslahatchiga murojaat
etadilar. Yuksak xavf zonasi deganda nerv, psixik hamda jismoniy kasallanishi oson
bo’lgan odamlar va haqiqatdan ham kasal bolib qolishlari mumkin bo’lgan vaziyatlar
tushuniladi. Boshqa, jismoniy va psixik jihatdan kuchli, ancha sog’lom odamlar
bunday vaziyatlardan faqatgina toliqish yoki noqulaylikni his etish bilan chiqib
ketadilar. Psixologik maslahatga murojaat etuvchilar - bu odatda hayotga yetarlicha
yaxshi moslashib olmagan va o’z ishida unchalik band bo’lmagan odamlar bo’ladi,
chunki psixologning to’la, batafsil maslahatini olish uchun vaqt talab etiladi.
Psixolog-maslahatchiga hayotda va hammadan ham ko’p yordam so’rab
murojaat etuvchilar orasida ko’plab omadsiz odamlar bor, aynan omadsizlik o’zini
jismoniy nosog’lom deb o’ylovchi mana shu odamlar psixolog tomonidan yordam
kutishga majbur etadi. Psixolog-maslahatchiga murojaat etuvchilar orasida u voki bu
emotsional chetlanishga ega odamlar uchraydi, bu chetlanishlar o’z navbatida ko’plab
ruhsizlik holati va umidsizlik oqibati hisoblanadi. Bu odamlar qachon psixologdan faol
yordam izlashni boshlaydilar. Bu odatda ularda muammo paydo bolishi bilan darhol
sodir bo’lmaydi, balki ularning hayotida eng og’ir damlar boshlanganida murojaat
etadilar. Odam nima qilishni bilmaganida, yoki o’z muammosini mustaqil hal etish
uchun uning imkoniyatlari qolmaganda psixologmaslahatchiga yordam so’rab keladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
134
ISSN:3030-3613
Ruhiy holati yomon bo’lganida, uning xayolida u bilan yoki unga yaqin odamlar
bilan qandaydir qo’rqinchli holat sodir bo’layotgandek, yom on oqibatlarga olib kelishi
mumkindek tuyulganda odam yordam so’rab psixologga murojaat etishi mumkin.
Odamlar psixolog-masiahatchidan nimani kutishadi? Nima uchun unga murojaat
etishadi? Bu savollarga quyidagicha javob berish mumkin:
1.
Ba’zi mijozlar o’z muammolarini umuman qanday hal etishni biladilar va
psixolog-maslahatchidan faqat ruhiy madad izlab boradilar.
2.
Boshqalari muammoni qanday qilib hal etishni bilmaydilar va maslahat
so’rab boradilar.
3.
O’zlariga to’ia ishonmaydiganlar yoki o’z muammolarini hal etish uchun
mavjud imkoniyatlaridan qaysi birini tanlashni bilmaydiganlar. Ularni ishontirish va
ularning faolliklarini kerakli tomonga yo’naltirish kerak.
4.
Bu ko’pincha bir o’zi yakka bo’lgan odamlar - shunchaki kim bilandir
yurakdan gaplashib olish kerak, ularda odatda jiddiy psixologik muammolar bolmaydi,
lekin vaqti-vaqti bilan diqqat bilan eshitadigan va mehribon suhbatdoshga juda muhtoj
bo’ladilar.
XULOSA
Psixologik maslahat mijozlari orasida shunchaki qiziquvchanlik yoki shunchaki
u bilan bahslashish istagi psixolog-maslahatchiga olib keladiganlari ham uchrab turadi.
Ba’zilar haqiqatan ham psixolog - maslahatchi nima ekanligini va u nima bilan
shug’ullanishini bilishni xohlaydilar, boshqalar oldindan ular psixologmaslahatchiik
maslahat davomida mijoz xulqini kuzatish natijaiariga tayanishi kerak.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Olimov, T. H. (2019). SPIRITUAL AND MORAL ASPECTS OF THE
FORMATION OF CIVIL CULTURE IN FUTURE SPECIALISTS OF
HIGHER
EDUCATION.
Theoretical & Applied Science
, (12), 662-665.
2.
Olimov, T. H. (2020). The image of a modern teacher in the formation of civic
culture among future highly educated specialists.
Pedagogical skillBukhara
,
5
.
3.
Olimov, T. H. (2019). Development issues of civil society and culture in the work
of Eastern thinkers.
Pedagogical skill-Bukhara
,
2
.
4.
Olimov, T. H. (2016). Formation of self-awareness in youth.
Social and
humanitarian sciences in the educational system.-Tashkent
,
4
.
5.
Olimov, T.
(2020).
BO’LAJAK
OLIY
MA’LUMOTLI
MUTAXASISLARDA
FUQAROLIK
MADANIYATINI
SHAKLLANTIRISHNING
AYRIM
YO’NALISHLARI.
FAN TA'LIM
VA AMALIYOTNING INTEGRASIYASI
,
1
(1), 20-27.
6.
Xolboyeva,
G., &
Olimov,
T.
(2023).
O
‘SMIRLAR
MA’NAVIYATINI SHAKLLANTIRISHNING IJTIMOIY-PSIXOLOGIK
XUSUSIYATLARI.
Ilm-fan va ta'lim
,
1
(7).
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
135
ISSN:3030-3613
7.
Xolboyeva, G., & Olimov, T. (2023). O ‘SMIRLARDA STRESSLI
VAZIYATLARDA KOPING XULQ-ATVOR STRATEGIYALARI NAMOYON
BO ‘LISHINING IJTIMOIY PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI.
Ilm-fan va ta'lim
,
1
(7).
8.
Olimov, Т. THE ROLE OF NATIONAL SPIRITUALITY AND VALUES IN THE
DEVELOPMENT OF CIVIL CULTURE IN FUTURE SPECIALISTS WITH
HIGHER EDUCATION.
