T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
154
ISSN:3030-3613
O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI PUL TIZIMI VA UNING ELEMENTLARI
Qobulova Sevinchoy
Samarqand iqtisodiyot va servis institute
Bank-Moliya xizmatlari fakulteti
Bank ishi 124 guruh talabasi
Abduvahobov Shaxzod Xolmo‘minovich
Samarqand iqtisodiyot va Servis instituti
Bank ishi kafedrasi assistenti
Annotatsiya
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida ta’lim tizimini mustahkamlash,
uning samaradorligini oshirish va zamonaviy talablarga moslashtirish yo‘lida qabul
qilinayotgan me’yoriy-huquqiy hujjatlar tahlil qilinadi. Ta’lim sohasida qonunchilik
asoslarini takomillashtirish, xususan, oliy ta’lim muassasalari faoliyatini tartibga
soluvchi normativ hujjatlarning yangilanishi va amaliyotda qo‘llanishi muhim
ahamiyat kasb etadi. Bank ishi yo‘nalishida tahsil olayotgan talaba sifatida ushbu
mavzu nafaqat umumiy ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyot, balki moliyaviy sohada yetuk,
raqobatbardosh kadrlar tayyorlashning ham huquqiy zaminini tashkil qilishi bilan
ahamiyatlidir.
Kalit so‘zlar:
ta’lim tizimi, me’yoriy-huquqiy baza, islohotlar, qonunchilik,
kadrlar tayyorlash, oliy ta’lim, ta’lim sifati.
Аннотация
В данной статье рассматриваются нормативно-правовые основы,
направленные на укрепление системы образования в Республике Узбекистан.
Особое внимание уделено совершенствованию законодательной базы в сфере
образования, включая обновление нормативных документов, регулирующих
деятельность высших учебных заведений. Для студентов направления
«Банковское дело» тема приобретает особую актуальность, поскольку правовое
обеспечение системы образования напрямую влияет на подготовку
квалифицированных и конкурентоспособных кадров в финансовой сфере.
Ключевые слова:
система образования, нормативно-правовая база,
реформы, законодательство, подготовка кадров, высшее образование, качество
образования.
Abstract
This article examines the regulatory and legal framework aimed at strengthening
the education system in the Republic of Uzbekistan. Special focus is placed on the
improvement of legislation in the field of education, particularly the renewal of
normative documents regulating the activities of higher education institutions. For
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
155
ISSN:3030-3613
students majoring in Banking, this topic is especially relevant, as the legal foundations
of the education system directly influence the training of highly qualified and
competitive specialists in the financial sector.
Keywords:
education system, regulatory framework, reforms, legislation,
personnel training, higher education, quality of education.
Kirish
O‘zbekiston Respublikasining barqaror taraqqiyoti va raqobatbardosh
iqtisodiyotini shakllantirishda zamonaviy bilim va malakaga ega inson kapitali asosiy
omil sifatida e’tirof etiladi. Bu jarayonda ta’lim tizimining roli beqiyos bo‘lib, uning
institutsional va huquqiy asoslarini takomillashtirish doimiy e’tiborda turadi. Ayniqsa,
bugungi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida har bir davlat o‘zining
ta’lim tizimini modernizatsiya qilish, sifat va natijadorlikka yo‘naltirilgan huquqiy
bazani yaratish zaruratini his qilmoqda. O‘zbekistonda oxirgi yillarda ta’lim sohasida
olib borilayotgan islohotlar, xususan Prezident farmonlari, qarorlar, Vazirlar
Mahkamasining tegishli hujjatlari va “Ta’lim to‘g‘risida”gi qonun bilan bog‘liq
yangilanishlar tizimni rivojlantirishda muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Bu
me’yoriy-huquqiy hujjatlar nafaqat o‘quv jarayonining sifatini oshirish, balki
zamonaviy bilim va kasbiy ko‘nikmalarga ega bo‘lgan mutaxassislarni tayyorlashga
zamin yaratmoqda. Bank ishi yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun ham
ta’limning qonunchilik asoslarini chuqur o‘rganish, huquqiy barqarorlikni
ta’minlovchi vositalarni anglash muhim ahamiyatga ega. Chunki moliyaviy sohada
ishlovchi har bir mutaxassis nafaqat kasbiy bilimga, balki huquqiy ong va mas’uliyatga
ega bo‘lishi talab etiladi. Shu bois, ushbu maqolada O‘zbekistonning ta’lim sohasidagi
huquqiy asoslari, ularning amaliyotdagi roli va takomillashtirish yo‘nalishlari
atroflicha tahlil qilinadi. Ta’lim – har qanday jamiyat taraqqiyotining tamal toshi
sanaladi. Aynan ta’lim orqali inson salohiyati shakllanadi, millat istiqboli belgilab
olinadi va ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga zamin yaratiladi. Shu boisdan O‘zbekiston
Respublikasi mustaqillikka erishgan dastlabki yillardan boshlab ta’lim tizimini
rivojlantirish, uni zamonaviy talablar darajasiga olib chiqish bo‘yicha qator me’yoriy-
huquqiy hujjatlar ishlab chiqib, amaliyotga tatbiq eta boshladi. Lekin bu yo‘l
soddalikdan yiroq bo‘lib, bosqichma-bosqich, chuqur islohotlar talab qiluvchi
murakkab jarayon bo‘ldi. Avvalo, ta’lim tizimining yuridik asoslarini barpo etish
jarayoniga to‘xtalsak, bu borada “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonun (1997 yil, yangi tahriri
2020 yilda qabul qilingan), “Kadrlar tayyorlash milliy dasturi”, O‘zbekiston
Respublikasi Prezidentining tegishli farmon va qarorlari, hamda Hukumat qarorlari
asosiy tayanch sifatida xizmat qildi. Ular nafaqat ta’limning huquqiy asoslarini
mustahkamladi, balki davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishiga aylanishiga zamin
yaratdi. Ayniqsa, so‘nggi yillarda oliy ta’lim muassasalarini erkinlashtirish, oliy
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
156
ISSN:3030-3613
ta’limga qamrovni oshirish, kredit-modul tizimini joriy etish, xalqaro hamkorlikni
kuchaytirish orqali tizim tubdan o‘zgardi. Zamonaviy dunyoda ta’lim sifati
raqobatbardosh kadrlar tayyorlash bilan bevosita bog‘liq. Aynan shu nuqtai nazardan,
bank ishi, moliyaviy boshqaruv, iqtisodiyot kabi sohalarda tahsil olayotgan talabalar
uchun me’yoriy-huquqiy baza bilan tanishish, ularni tahlil qilish va amaliyotda
qo‘llash o‘ta muhimdir. Chunki moliya sektorida ish yurituvchi har bir xodim
zamonaviy texnologiyalar bilan bir qatorda, qonunchilik me’yorlarini ham puxta
bilishi, o‘z ish faoliyatida huquqiy mas’uliyatni unutmasligi zarur. O‘zbekistonda olib
borilayotgan islohotlar asosan ta’limning ochiqligi, shaffofligi, xalqaro standartlarga
mosligini ta’minlashga yo‘naltirilgan. Misol uchun, 2021–2026 yillarga mo‘ljallangan
“Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”da ta’lim tizimi alohida yo‘nalish
sifatida ajratilib, uni qonunchilik asosida mustahkamlash bo‘yicha aniq vazifalar
belgilab berilgan. Jumladan, barcha bosqichlarda ta’lim sifatini baholash tizimi,
akkreditatsiya va litsenziyalash tartiblarining takomillashtirilishi, xorijiy diplomlarni
tan olish mexanizmlari ham me’yoriy jihatdan mustahkamlangan. Shuningdek, oliy
ta’limda sifatli kadr tayyorlash uchun akademik erkinlik, mustaqil rejalashtirish,
zamonaviy o‘quv dasturlarini ishlab chiqish imkoniyati ham kengaydi. Bu esa nafaqat
huquqiy asoslarning kuchayishini, balki ularning amaliy ta’sir kuchiga ega
bo‘layotganini ko‘rsatadi. Hozirgi kunda O‘zbekistonning aksariyat universitetlari
xalqaro akkreditatsiyalardan o‘tayotgani, xorijiy o‘quv yurtlari bilan qo‘shma
dasturlarni yo‘lga qo‘yayotgani – bu sohadagi huquqiy infratuzilmaning aniq
natijasidir. Bank ishi yo‘nalishida tahsil olayotgan talaba uchun esa, aynan ushbu tizim
orqali moliyaviy savodxonlikni oshirish, xalqaro bank tajribalarini o‘rganish va
amaliyotga joriy etish imkoniyati yaratiladi. Misol uchun, Markaziy bank, Tijorat
banklari, Moliya vazirligi bilan bog‘liq qonunchilik hujjatlarini o‘rganish orqali
nafaqat bank tizimini tushunish, balki kelajakda mas’uliyatli mutaxassis sifatida
shakllanish yo‘li ochiladi. Yana bir e’tiborli jihat – ta’lim jarayonida raqamlashtirish
va elektron boshqaruv tizimlarining joriy etilishidir. Bularning barchasi huquqiy
asosda hal etilmoqda. Masalan, “Elektron ta’lim” tizimi, “Oliy ta’lim muassasalari
faoliyatini raqamlashtirish to‘g‘risida”gi normativ hujjatlar nafaqat samaradorlikni
oshiradi, balki ta’limda adolat va imkoniyat tengligini ta’minlashda muhim vosita
hisoblanadi.
Xulosa
O‘zbekiston ta’lim tizimini takomillashtirish va unga mustahkamlovchi
me’yoriy-huquqiy bazani yaratish – mamlakatning uzoq muddatli rivojlanish
strategiyasining ajralmas qismidir. Ta’lim sohasi faqat inson resurslarini
rivojlantirishni emas, balki jamiyatda mustahkam huquqiy asoslar yaratishni ham
ta’minlaydi. O‘zbekiston hukumati tomonidan ta’limni raqamlashtirish, xalqaro
standartlarga moslashtirish, va ta’lim sifatini oshirishga qaratilgan islohotlar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://inlibrary.uz
61-son_4-to’plam_May-2025
157
ISSN:3030-3613
muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda. Shuningdek, huquqiy asoslarning kuchaytirilishi
orqali ta’lim tizimining shaffofligi, ochiqligi va samardorligi ta’minlanmoqda.
Xususan, bank ishi yo‘nalishida tahsil olayotgan talabalar uchun huquqiy bazani
o‘rganish, milliy qonunchilikni tushunish nafaqat kasbiy malakani oshiradi, balki bank
tizimi va moliya bozoridagi faoliyatni tartibga soluvchi huquqiy normalarni chuqur
anglash imkonini beradi. Ta’lim tizimining takomillashtirilishi bank sohasidagi kadrlar
tayyorlashda ham o‘z o‘rnini topadi. Ayniqsa, zamonaviy bank faoliyatini yuritish
uchun zarur bo‘lgan huquqiy bilimlar va qobiliyatlar talabalarga ta’lim jarayonida
singdirilishi lozim. Shu bilan birga, ta’lim tizimining me’yoriy-huquqiy bazasini
takomillashtirishning davomiyligi talab etiladi. Yangi qonunlar va normativ-huquqiy
hujjatlar, ta’limga bo‘lgan talablarni, global rivojlanish tendensiyalarini hisobga olgan
holda ishlab chiqilishi kerak. Xususan, bank ishi yo‘nalishidagi o‘quv dasturlarini
xalqaro standartlar bilan integratsiya qilish, kadrlar tayyorlash jarayoniga huquqiy
bilimlarni puxta o‘rgatish ta’lim tizimining muvaffaqiyatli rivojlanishiga xizmat qiladi.
Shunday qilib, O‘zbekistonda ta’lim tizimini huquqiy jihatdan mustahkamlash, uning
sifatini oshirish va amaldagi qonunchilikka mos ravishda takomillashtirish –
kelajakdagi barqaror ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotga olib boruvchi yo‘ldir. Bu
jarayonda har bir talaba, ayniqsa bank ishi kabi ijtimoiy sohalarda tahsil olayotgan yosh
mutaxassislar uchun ta’limning qonunchilik va huquqiy asoslarini tushunish muhim
ahamiyatga ega.
Foydalangan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti
. Ta’lim to‘g‘risidagi Qonun (yangi tahriri).
2.
Mirziyoyev Sh. M.
Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi.
3.
Bekmuratov, T. Sh.
Oliy ta’lim tizimida me’yoriy-huquqiy bazaning ro‘li.
4.
Ibragimov, A. T.
Me’yoriy-huquqiy hujjatlar va ta’lim sohasidagi islohotlar.
5.
Kadirova, R. G.
Ta’lim tizimida huquqiy mexanizmlar: nazariy va amaliy jihatlar.
6.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi
. Bank ishi va moliya bozorida yangi
huquqiy me’yorlar.
7.
Jabbarov, F. A.
Ta’lim sohasidagi zamonaviy qonunchilik: Me’yoriy-huquqiy
asoslar va ularning ta’lim jarayonidagi o‘rni.
