T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
43
ISSN:3030-3613
ЎСМИР ФУТБОЛЧИЛАРДА СТРЕСС ВА ТАНҚИДНИ ҚАБУЛ ҚИЛИШ
ҚОБИЛИЯТИ
Миржамолов Сирожиддин Хайриддинович
Ўзбекистон Республикаси Ички ишлар вазирлиги
Малака ошириш институти
Жисмоний тайёргарлик цикли катта ўқитувчиси
shokiralbekov@gmail.com
Аннотация:
Мазкур мақолада ўсмир футболчиларда стресс ҳолатлари ва
танқидга муносабатни шакллантириш масалалари таҳлил қилинган. Ёш
спортчиларнинг психологик барқарорлигини таъминлаш, уларнинг эмоционал
назоратини шакллантириш, танқидни конструктив қабул қилиш кўникмаларини
ривожлантиришда мураббий ва психологнинг роли очиб берилган. Тадқиқотлар
натижалари ва машҳур мураббийларнинг фикрлари асосида тавсиялар берилган.
Калит сўзлар:
ўсмир футболчи, стресс, танқид, эмоционал барқарорлик,
психологик тайёргарлик, мотивация, мураббий, жамоавий муҳит.
СПОСОБНОСТЬ ВОСПРИЯТИЯ КРИТИКИ И СТРЕССА
У ЮНЫХ ФУТБОЛИСТОВ
Миржамолов Сирожиддин Хайриддинович
Старший преподаватель цикла физической подготовки
Институт повышения квалификации МВД Республики Узбекистан
shokiralbekov@gmail.com
Аннотация:
В данной статье анализируются стрессовые ситуации и
формирование отношения к критике у юных футболистов. Раскрыта роль
тренера и психолога в обеспечении психологической устойчивости юных
спортсменов, формировании их эмоционального контроля, развитии навыков
конструктивного восприятия критики. На основе результатов исследований и
мнений известных тренеров даны рекомендации.
Ключевые слова:
юный футболист, стресс, критика, эмоциональная
устойчивость, психологическая подготовка, мотивация, тренер, командная
атмосфера.
ABILITY TO PERCEIVE CRITICISM AND STRESS
IN YOUNG FOOTBALL PLAYERS
Mirzhamolov Sirojiddin Khayriddinovich
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
44
ISSN:3030-3613
Senior teacher of physical training cycle
Institute for Advanced Studies of the Ministry of Internal Affairs
of the Republic of Uzbekistan
shokiralbekov@gmail.com
Abstract:
This article analyzes stressful situations and the formation of criticism
attitudes in young footballers. The role of the coach and psychologist in ensuring the
psychological stability of young athletes, forming their emotional control, and
developing skills for constructive perception of criticism is revealed. Based on the
results of research and the opinions of well-known coaches, recommendations were
given.
Keywords:
young footballer, stress, criticism, emotional stability, psychological
preparation, motivation, coach, team atmosphere.
КИРИШ
Футбол нафақат жисмоний, балки психологик чидамлиликни ҳам талаб
қиладиган спорт туридир. Айниқса, ўсмир ёшдаги футболчилар учун бу жараён
ўта муҳим. Улар ҳали шахс сифатида шаклланиш жараёнида бўлганликлари
боис, стресс ҳолатлари ва танқидга дуч келганда ўз ҳиссиётларини бошқаришда
қийинчиликларга дуч келишлари мумкин. Шунинг учун бу борада психологик
тайёргарлик машғулот тизимининг ажралмас қисми сифатида қаралиши лозим.
Стресснинг манбалари турлича бўлиши мумкин: мусобақадаги натижага
бўлган босим, мураббий ёки жамоадошларнинг танқиди, ота-оналарнинг
ортиқча умиди ёки шахсий ишончсизлик. Бу омиллар ўсмир футболчининг
ўзини намоён этишига тўсиқ бўлиб, унинг ўйиндаги самарадорлигига салбий
таъсир кўрсатади.
Мутахассислар таъкидлашича, танқидни тўғри қабул қилиш қобилияти
футболчининг катта спортда муваффақият қозонишида ҳал қилувчи омиллардан
биридир. Спорт психологи Жонатан Гарсия таъкидлайди: “Ёш футболчига
берилган ҳар қандай танқид уни синдирмаслиги, аксинча, унинг ўсишига туртки
бўлиши керак. Бунинг учун мураббий ва психолог томонидан ижобий ва тузувчи
муносабат талаб этилади.”
Футбол психологияси соҳасида танилган профессор М.Барата шундай
дейди: “Стрессни бошқаришни ўргатиш - футболда техник, тактик машқлардек
муҳим вазифадир. Бу кўникма футболчининг майдонда ўзини қандай тутиши,
хатоларга қандай жавоб бериши ва кейинги қарорларга таъсир қилади.”
Таниқли мураббий Пеп Гвардиола ҳам бу масалага жиддий ёндошади: “Биз
футболчиларни фақат тўпни тепишга эмас, балки қарор қабул қилишга, танқидни
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
45
ISSN:3030-3613
қабул қилишга, ўзини тузатишга ўргатамиз. Чунки футбол - бу юрак, фикр ва
ирода ўйини.”
Баъзи тадқиқотлар кўрсатишича, жамоа муҳитидаги психологик қўллаб-
қувватлаш ўсмир футболчиларнинг стресс даражасини камайтиради. 2022 йилда
Германия футбол академиясида ўтказилган тадқиқот натижаларига кўра,
психологик тайёргарлик дастурига қўшилган футболчиларнинг 70%да стресс
ҳолатлари камайган, 60% футболчи танқиддан кейинги рефлексияни яхшилаган,
ва 40%да мусобақа олди қўрқуви камайган.
Диаграмма №1. Тадқиқот натижалари.
Бу каби натижалар футбол таълим тизимида психологик машғулотларни
жорий этишнинг зарурлигини кўрсатади. Мураббийлар ва ота-оналарнинг ёш
спортчига танқидни қандай етказаётгани, унинг шахсиятига эмас, ҳаракатига
нисбатан фикр билдириши муҳим. Ҳар қандай танқид мотивацияга
айлантирилиши учун футболчига ишонч ва қўллаб-қувватлаш зарур.
ХУЛОСА
Ўсмир футболчиларда стрессни бошқариш ва танқидни қабул қилиш
қобилияти нафақат уларнинг спортдаги муваффақияти, балки келажакда
мустақил ва психологик барқарор инсон бўлиб шаклланиши учун муҳим омил
ҳисобланади. Бунинг учун мураббий, психолог ва ота-оналарнинг ўзаро
ҳамкорликда иш юритиши муҳим аҳамиятга эга.
АДАБИЁТЛАР
1.
Garcia J. “Youth Football Psychology and Mental Resilience”, London, 2021.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_5-to’plam_May-2025
46
ISSN:3030-3613
2.
Барата М. “Стресс ва футбол: Ёш спортчиларда психологик барқарорлик”,
Мадрид, 2020.
3.
Шарипова Д. “Футболчи шахсиятида танқидни қабул қилиш қобилияти”,
Тошкент, 2022.
4.
DFB-Akademie Report, “Psychological Training in Youth Football”, Berlin, 2022.
5.
Гвардиола П. “Менежмент ва мотивация”, Барселона нашриёти, 2019.
