T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
223
ISSN:3030-3613
TA'LIMDA SUN'IY INTELLEKTNING O'RNI
Sharipova Nodira Abdulboqiyevna
To‘raqo‘rg‘on tuman 1-son politexnikumi Maxsus fan o‘qituvchisi
Annotatsiya
. Bugungi kunda ta'lim sohasida sun'iy intellekt intensiv tarzda o'z
o'rniga ega bo'lib bormoqda. Sun'iy intellekt ma'lumotlarni o'rganish, tahlil qilish,
o'zgartirish va tasavvur qilish qobiliyatiga ega bo'lgan axborot tizimlarini yaratishda
muhim ahamiyat kasb etadi. Bu tizimlar, o'rganish jarayonida ma'lumotlarni tan olish,
aniq maqsadlar uchun ma'lumotlarni qidirish, ma'lumotlarni tahlil qilish, va natijalarni
ko'rsatish kabi vazifalarni bajarish imkonini beradi. Ayni shu jihatdan maqolada
ta'limda sun'iy intellektdan foydalanishning samaralari va uning o'rni xususida fikr
yuritiladi.
Kalit so'zlar:
sun'iy intellekt, ta'lim, Chat GBT, raqamli texnologiyalar, baholash
topshiriqlari, darslarni rejalashtirish.
Bugungi raqamli texnologiyalar asrida sun’iy intellekt tushunchasi juda keng
qamrovli tushunchaga aylanib bormoqda. Masalan, mobil qurilmangizdagi dasturlar:
Google, lug‘atlar, turli xil o‘yinlar va hokazolar ham sun’iy intellektning
ko'rinishlaridir. Zamonaviy sun’iy intellekt bu o‘z atrof-muhitini idrok eta oladigan va
o‘z maqsadlariga muvaffaqiyatli erishish imkoniyatlarini maksimal darajada oshirish
uchun harakat qila oladigan, ma’lumotlarni o‘rganadigan va tahlil qiladigan tizim
sifatida jadal tarzda ommalashib ulgurdi.
Sun’iy intellekt foydali bo‘lishi uchun u qo‘llanilishi kerak. Uning haqiqiy
qiymati faqat amalda bo‘ladigan ma’lumotlarni taqdim etganda amalga oshirilishi
mumkin. Agar biz sun’iy intellektni inson miyasi nuqtai nazaridan o‘ylaydigan
bo‘lsak, unda sun’iy intellekt texnologiyalari qo‘llar, ko‘zlar va tana harakatlariga
o‘xshaydi – bu bizga miya g‘oyalarini hayotga tatbiq etish imkonini beradi. Quyida
eng ko‘p qo‘llaniladigan va eng tez rivojlanayotgan sun’iy intellekt texnologiyalaridan
biri Chat GBT ning xususiyatlari bayon qilinadi:
OpenAI loyihasi tomonidan ishga tushirilgan ChatGPT generativ sun’iy
intellektdir. U matnli javoblarni yaratishda qo‘l keladi va oddiy suhbatlardan tortib
murakkab muammolarni hal qilishgacha bo‘lgan turli xil yechimlarni taklif qila oladi.
Ko‘p tillarda suhbat qura olish: GPT nafaqat ingliz, balki boshqa tillarda ham
suhbat qura oladi, tillar ro‘yxatida o‘zbek tili ham mavjud;
Kreativ javob berish: ChatGPT kontent uchun takrorlanmas matnlar yoza oladi,
ularga hatto hikoya va she’rlar ham kiradi;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
224
ISSN:3030-3613
Kodlar bilan ishlay olish: Sun’iy ong dasturchilarga kodlari bilan ishlashda
yordam berishi, kodlardagi xatolarni topishi, ularni formatlashi mumkin;
Ma’lumot izlash: GPT o‘zining kundan kunga kengayib borayotgan ma’lumotlar
bazasi orqali siz izlayotgan narsani topib bera oladi.
Sun’iy intellektni ta’limda qo‘llashning asosiy yo‘nalishlaridan biri bu
shaxsiylashtirilgan ta’limdir. Mashinal o‘rganish algoritmlari va ma’lumotlarni tahlil
qilishdan foydalangan holda, Sun’iy intellekt o‘quv jarayonini har bir talabaning
individual ehtiyojlari va qobiliyatiga moslashtirishi mumkin. Bu har bir ta’lim
oluvchining bilim darajasi va muvaffaqiyatidan kelib chiqib, individual o‘quv
rejalarini tuzish, qo‘shimcha materiallar va topshiriqlarni taklif qilish imkonini beradi.
Sun’iy intellektdan interfaol o‘quv materiallarini yaratishda ham foydalanish
mumkin. Bu oʻquvchilarga virtual modellar va stsenariylar bilan ishlash orqali amaliy
koʻnikma va tajriba orttirish imkonini beruvchi virtual laboratoriyalar, simulyatsiyalar,
simulyatorlar va boshqa taʼlim dasturlarini oʻz ichiga olishi mumkin. Bu, ayniqsa, fan,
muhandislik yoki tibbiyot kabi amaliy ishlarni talab qiladigan sohalarda foydalidir.
Sun’iy intellektni qanday yaratishni biladigan bitiruvchilar dasturchilar bozorida
talabga ega bo‘ladi.
Ma’lumotlarni tahlil qilish - ta’limda sun’iy intellektning yana bir muhim qo‘llanilishi.
Mashinalarni o‘rganish algoritmlaridan foydalangan holda, Sun’iy intellekt trening
davomida to‘plangan katta hajmdagi ma’lumotlarni qayta ishlashi va tahlil qilishi va
o‘qituvchilar va administratorlar uchun qimmatli tushunchalarni berishi mumkin. Bu
tendentsiyalarni aniqlashga, talabalar taraqqiyotini tushunishga, zaif tomonlarini
aniqlashga va ta’lim jarayonini yaxshilash uchun fikr-mulohazalarni taqdim etishga
yordam beradi. Sun’iy intellekt, shuningdek, baholash topshiriqlari, darslarni
rejalashtirish yoki administrator bajaradigan jarayonlar kabi odatiy vazifalarni
avtomatlashtirish uchun ham ishlatilishi mumkin. Bu o‘qituvchilar va
administratorlarga ta’limning muhimroq jihatlariga, masalan, kurs ishini ishlab chiqish
va talabalarning o‘zaro munosabatiga e’tibor qaratish imkonini beradi.
Bugungi kunda Sun’iy intellekt asosida yaratilgan GPT chati maktab o‘quvchilari
va talabalar orasida juda mashhurdir. Sinfda GPT (Generative Pre-trained
Transformer) suhbatidan foydalanish ta’limga qiziqarli va innovatsion yondashuvdir.
GPT - bu matn yaratish va kontekstga asoslangan savollarga javob berishga qodir
bo‘lgan katta hajmdagi matnli ma’lumotlarga o‘rgatilgan sun’iy intellekt modeli.
Ta’lim muhitida GPT chatining asosiy qo‘llanilishidan biri o‘quvchilarga turli
mavzular bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot va tushuntirishlarni olishda yordam
berishdir. Talabalar GPT chatiga savollar berishlari mumkin va model o‘zining oldingi
bilimlari va berilgan kontekstni tahlil qilish asosida javoblarni ishlab chiqaradi. Bunda
talaba o‘zini qiziqtirgan masalalar haqida ko‘proq ma’lumot olishni istagan hollarda
foydali bo‘lishi mumkin.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
225
ISSN:3030-3613
Sun'iy intellektning (AI) ta'limga integratsiyasi an'anaviy o'rganish usullarini
tubdan o'zgartirdi, shaxsiylashtirilgan tajribalarni taklif qildi, samaradorlikni va
o’quvchilarning natijalarini oshirdi. Ta’lim sohasida darslarda sun’iy intellektdan
foydalanish o‘rganish va o‘qitishga zamonaviy va innovatsion yondashuvni ifodalaydi.
Sun’iy intellekt ta’lim sohasida muhim o‘zgarishlarni amalga oshirmoqda, yangi
imkoniyatlar yaratmoqda va ta’lim sifatini oshirmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
F.A.Nurmuxamedova."Sun'iy intellekt dunyo nigohida" Central Asian
Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS) jurnali. 2022. 7 -son
2.
M.A. Islomova "Sun'iy intellektni chet tilini o'rganishdagi afzalliklari" Pedagos
journal. ISSN: 2181-4027_SJIF: 4.995 . 2023. 37- son.
3.
N.G'.To'ychiyeva. "Oliy ta'limda sun'iy intellektning ahamiyati" “COMPUTER
SCIENCE AND ENGINEERING TECHNOLOGIES” 2022. 3- son.
