T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
315
ISSN:3030-3613
ГЎШТ МАҲСУЛОТЛАРИГА ҚЎЙИЛАДИГАН ГИГИЕНИК ТАЛАБЛАР
ВА УЛАРНИНГ САҚЛАНИШ ҚОИДАЛАРИ.
Нуров Сарбоз Азим ўғли.
Бухоро Давлат тиббиёт институти.
орсид :https://orcid.org/0009-0000-9026-6459
Аннотация
Гўшт маҳсулотлари инсон организми учун муҳим озуқа манбаи
ҳисобланади. Уларнинг хавфсизлиги ва сифати аҳолининг саломатлигига таъсир
кўрсатади. Мақолада гўшт маҳсулотларини ишлаб чиқариш, сақлаш, ташиш ва
сотиш жараёнида қўйиладиган асосий гигиеник талаблар баён этилган.
Шунингдек, ушбу талабларга амал қилишнинг аҳамияти, маҳсулотнинг
сақланиш муддати ва санитария-гигиена нормаларига мувофиқлик бўйича
тавсиялар берилган.
Калит сўзлар:
Гўшт маҳсулотлари, гигиена, санитария, хавфсизлик,
сифат, санитария-гигиена нормалари, озиқ-овқат маҳсулотлари
Кириш
Гўшт маҳсулотлари озиқ-овқатнинг муҳим қисми бўлиб, инсон
саломатлиги учун зарур озуқавий моддалар манбаидир. Уларнинг гигиеник
хавфсизлигини таъминлаш соғлиқни сақлаш соҳасининг асосий вазифаларидан
биридир. Бунда гўшт ва гўшт маҳсулотларини ишлаб чиқаришдан тортиб,
истеъмолчига етказиб беришгача бўлган барча босқичларда санитария-гигиена
талабларига амал қилиш муҳим аҳамиятга эга.
Асосий қисм
1.
Гўшт маҳсулотларини ишлаб чиқаришга қўйиладиган талаблар
Гўшт маҳсулотларини ишлаб чиқариш санитария қоидаларига риоя қилишни
талаб қилади. Асосий талаблар:
Зарур ветеринария назоратидан ўтказилган ҳайвонларни сўйиш.
Ишлаб чиқариш жойлари тоза ва санитария нормаларига мос бўлиши.
Ишчи ходимлар гигиена қоидаларига риоя қилиши.
2. Сақлаш ва ташиш талаблари
Гўшт маҳсулотлари маълум ҳарорат ва намликда сақланиши керак. Асосий
талаблар:
Ҳарорат режими: янги гўшт учун 0°C дан +4°C гача, музлатилган
маҳсулотлар учун -18°C.
Санитар-гигиеник жихозларни доимий дезинфекция қилиш.
Ташишда махсус совутгичли транспорт воситаларидан фойдаланиш.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
316
ISSN:3030-3613
2.
Савдо нуқталарида қўйиладиган гигиеник талаблар
Гўшт маҳсулотлари сотиладиган жойларда қуйидаги талабларга риоя қилиш
шарт:
Савдо жойлари санитария талабларига жавоб бериши.
Ҳар бир маҳсулотга тегишли ветеринария ҳужжатлари мавжуд бўлиши.
Маҳсулотлар истеъмолчига тўғри тавсия қилиб, қўллаш муддатлари
кўрсатилиши.
4.
Санитария-гигиена
қоидаларига
риоя
қилишнинг
аҳамияти
Гўшт маҳсулотларига нисбатан талабларга риоя қилмаслик микробиологик
зарарланишга, токсинларнинг ҳосил бўлишига, ва инсон саломатлигига салбий
таъсир кўрсатадиган бошқа хавфларга олиб келади. Шунинг учун санитария
нормаларига қатъий амал қилиш нафақат маҳсулот хавфсизлигини, балки
истеъмолчиларнинг ишончини ҳам оширади.
Гўшт маҳсулотлари хавфсизлигини таъминлашда инновацион ёндашувлар
Гўшт маҳсулотлари хавфсизлигини ошириш ва истеъмолчиларни юқори сифатли
маҳсулотлар билан таъминлаш учун инновацион технологиялардан фойдаланиш
муҳим аҳамиятга эга. Бугунги кунда қуйидаги замонавий усуллар кенг
қўлланилмоқда:
1. Биотехнологик усуллар
Гўшт маҳсулотларининг микробиологик хавфсизлигини таъминлаш учун
биологик асосдаги консерванлар қўлланилади. Бу усул маҳсулотнинг ташқи
таъсирлардан ҳимояланишини ва унинг сақланиш муддатини узайтиришни
таъминлайди. Биопрепаратлар, масалан, лизоцим ёки лактобацилларнинг
қўлланилиши микроблар ривожланишини тўхтатади.
2. Ақлли ва актив ўраш материаллари
Гўшт маҳсулотларини сақлашда ақлли ўраш материаллари фойдаланилади, улар
маҳсулотнинг ҳолатини кузатиб бориш имконини беради. Масалан:
Ҳароратни ўзгартириш индикаторлари
: Сақлаш ёки ташиш жараёнида
ҳарорат ўзгаришини кўрсатади.
Озон ёки нано-капсулали плёнкалар
: Улар бактерияларни нобуд қилиб,
маҳсулотнинг сақланиш муддатини оширади.
3. Ультрафиолет нурланиш технологиялари
Ушбу технология гўшт маҳсулотларининг сиртидаги бактерияларни йўқ
қилишда самаралидир. Ультрафиолет нурланиш гўшт маҳсулотининг ташқи
гигиеник хавфсизлигини оширишга ёрдам беради, шу билан бирга,
маҳсулотнинг кимёвий таркибига таъсир қилмайди.
4. Микробиологик таҳлилнинг тезкор усуллари
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
317
ISSN:3030-3613
Гўшт маҳсулотларининг микробиологик ҳолатини тезда текшириш учун
замонавий тест тизимлари қўлланилади. Бундай тизимлар қуйидаги вазифаларни
бажаради:
Микроорганизмларни
аниқлаш
:
Хавфли
микробларни
тезкор
аниқлайди.
Маҳсулот сифати мониторинги
: Жараён вақтида маҳсулот сифатини
назорат қилади.
Талабларга риоя қилишнинг ижтимоий ва иқтисодий аҳамияти
Гўшт маҳсулотларига нисбатан гигиеник талабларга риоя қилиш нафақат
истеъмолчилар саломатлигига, балки иқтисодиёт ва ижтимоий ҳолатга ҳам
таъсир кўрсатади.
1. Истеъмолчилар ишончини ошириш
Сифатли ва хавфсиз гўшт маҳсулотлари сотувчилар ва ишлаб чиқарувчиларнинг
бозордаги обрўсини оширади. Маҳсулот хавфсизлигига ишончли кафолат
истеъмолчиларнинг маҳсулотга бўлган талабини кўпайтиришга ёрдам беради.
2. Экспорт имкониятларини ошириш
Гўшт маҳсулотлари ишлаб чиқаришда халқаро стандартларга риоя қилиш
мамлакатнинг озиқ-овқат маҳсулотлари экспорт салоҳиятини оширади.
Масалан, HACCP ёки ISO стандартларига мувофиқ бўлган маҳсулотлар халқаро
бозорда юқори баҳоланади.
3. Ижтимоий фойда
Маҳаллий аҳоли учун хавфсиз ва сифатли озиқ-овқат маҳсулотларининг
таъминланиши саломатлик кўрсаткичларини яхшилайди. Бу эса умумий
даражада мамлакат соғлиқни сақлаш тизимига тушадиган юкни камайтиради.
Гигиеник талабларни бузганлик оқибатлари
Гигиеник талабларга риоя қилинмаган ҳолатда бир қатор салбий ҳолатлар рўй
бериши мумкин:
Заҳарланиш ҳолатлари
: Хавфли микроорганизмларнинг маҳсулотга
тушиши натижасида.
Озиқ-овқат инфекциялари тарқалиши
: Микробиологик хавфларнинг
кенг тарқалиши.
Истеъмолчилар ишончининг йўқолиши
: Сифатсиз маҳсулот бозордаги
рақобатбардошликни пасайтиради.
Қонуний жавобгарлик
: Гигиеник талабларга риоя қилинмаганлик учун
ишлаб чиқарувчиларга нисбатан қонуний чоралар кўрилиши мумкин.
Хулоса
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
318
ISSN:3030-3613
Гўшт маҳсулотларига қўйиладиган гигиеник талаблар уларнинг сифати ва
хавфсизлигини таъминлашда муҳим ўрин тутади. Санитария-гигиена
қоидаларига риоя қилиш истеъмолчиларнинг саломатлигига ва умумий озиқ-
овқат хавфсизлигига кафолат бўлиб хизмат қилади. Бунда ҳар бир босқичдаги
назорат ва санитария стандартларига амал қилиш асосий омил ҳисобланади.
Фойдаланилган адабиётлар
1.
Jumaeva A. A., Nurov S. HYGIENIC PRINCIPLES OF FEEDING CHILDREN
AND ADOLESCENTS //Central Asian Academic Journal of Scientific Research. –
2022. – Т. 2. – №. 6. – С. 258-263.
2.
Azim o’g’li N. S. Sanitary Protection of Water Bodies and The Process of Natural
Cleaning in Water Bodies //AMALIY VA TIBBIYOT FANLARI ILMIY
JURNALI. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 83-85.
3.
Azim o’g’li N. S. Cleaning of Open Water Bodies From Waste Water From
Production Enterprises //SCIENTIFIC JOURNAL OF APPLIED AND MEDICAL
SCIENCES. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 80-82.
4.
Azim o’g’li N. S. Existing Problems in Providing the Population With Drinking
Water Through Underground Water Sources //AMALIY VA TIBBIYOT FANLARI
ILMIY JURNALI. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 77-79.
5.
O'G N. S. A. Z. et al. CHANGES IN TASTE AND FOOD INTAKE DURING THE
MENSTRUAL CYCLE //Science and innovation. – 2022. – Т. 1. – №. D3. – С. 251-
253.
6.
Нуров С. А. ИНСОН ОРГАНИЗМИДАГИ СУВНИНГ ХУСУСИЯТЛАРИ ВА
ЮҚОРИ КИМЁВИЙ ТАРКИБЛИ СУВ ТАЪСИРИНИНГ ПАТОГЕНЕТИК
ЖИҲАТЛАРИ //SCIENTIFIC JOURNAL OF APPLIED AND MEDICAL
SCIENCES. – 2024. – Т. 3. – №. 6. – С. 121-123.
7.
Azimovich N. S. Pathogenetic Aspects of the Effect of Water with a High Chemical
Content //International Journal of Integrative and Modern Medicine. – 2024. – Т. 2.
– №. 6. – С. 81-83.
8.
Azimovich N. S. The Importance of Minerals for the Human Body //International
Journal of Integrative and Modern Medicine. – 2024. – Т. 2. – №. 6. – С. 77-80.
9.
Azimovich N. S. Correction of Morpho-Functional Changes in the Kidney Caused
by Groundwater Consumption with Bioactive Additives //International Journal of
Integrative and Modern Medicine. – 2024. – Т. 2. – №. 6. – С. 84-85.
10.
Azimovich N. S. PATHOGENETIC ASPECTS OF THE PROPERTIES OF
WATER IN THE HUMAN BODY AND THE EFFECT OF SOLID WATER
//World Bulletin of Public Health. – 2024. – Т. 34. – С. 47-49.
11.
Sarboz A’zim o’g N. et al. STRATEGIES AND APPROACHES TO REACH OUT-
OF-SCHOOL CHILDREN AND ADOLESCENTS //EUROPEAN JOURNAL OF
MODERN MEDICINE AND PRACTICE. – 2023. – Т. 3. – №. 3. – С. 56-58.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
319
ISSN:3030-3613
12.
Sarboz A’zim o’g N. et al. Key Considerations for Assessing School Food
Environments //AMALIY VA TIBBIYOT FANLARI ILMIY JURNALI. – 2023. –
Т. 2. – №. 3. – С. 85-87.
13.
Azim o’g’li N. S. Sanitary Protection of Water Bodies and The Process of Natural
Cleaning in Water Bodies //AMALIY VA TIBBIYOT FANLARI ILMIY
JURNALI. – 2023. – Т. 2. – №. 10. – С. 83-85.
14.
Sarboz A’zim o’g N. et al. Disruption of Natural Systems Affects Health //AMALIY
VA TIBBIYOT FANLARI ILMIY JURNALI. – 2022. – С. 258-260.
15.
Sarboz A’zim o’g N. et al. The Importance of Ecology for Children's Health and
Well-Being //SCIENTIFIC JOURNAL OF APPLIED AND MEDICAL
SCIENCES. – 2022. – С. 238-240.
