T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
248
ISSN:3030-3613
AYOLLARDA KO’KRAK BEZI KASALLIKLARINI O’RGANISHDA
ULTRATOVUSH TEKSHIRUVINING AHAMIYATI
Fayzullayeva M.B
,
Toshkent Tibbiyot Akademiaysi,
Annotatsiya:
40 yoshgacha bo’lgan ayollarda sut bezi saratonini tekshirish
ultratovush tekshiruvi orqali amalga oshirilishiga sabab ularning sut bezi to’qimalari
zich tuzilganidir. Agar qo’shimcha tekshiruv talab qilinsa mammografiyadan
foydalaniladi. Ultratovushning mammografiyadan ustunligi 30-40 yoshgacha bo’lgan
ayollarda aniqlash imkonining yuqoriligidir.
Annotation:
Breast cancer screening in women under the age of 40 is performed
using ultrasound due to the dense structure of their breast tissue. Mammography is used
if additional examination is required. The superiority of ultrasound over
mammography in women aged 30–40 lies in its higher diagnostic accuracy.
Аннотатция:
Обследование на рак молочной железы у женщин до 40 лет
проводится с использованием ультразвукового исследования из-за плотной
структуры их тканей груди. Маммография применяется в случае необходимости
дополнительного
обследования.
Преимущество
ультразвука
перед
маммографией у женщин в возрасте 30–40 лет заключается в более высокой
точности диагностики.
Kalit so’zlar:
Sut bezi to’qimalari, ultratovush usuli, rentgen mammografiya
Keywords:
Breast cells, ultrasound diagnosis, x-ray mammography
Ключевые слова:
Клетки молочной железы, ультразвуковая диагностика,
рентгеновская маммография.
Usullar va materiallar:
Yosh ayollarda ya’ni ko’krak to’qimasi zich bo’lgan
ayollar 2 guruhga ajratildi va ularning bir guruhini ultratovush tekshiruvi orqali va yana
bir guruhini rentgen mammografiya orqali tekshiruvdan o’tkazildi. Tekshiruvga
olingan 180 ta ayolning natijalarini immunogistokimyoviy usul orqali tasdiqlandi.
Ultratovush tekshiruvi orqali aniqlanmagan ammo saratonga o’xshash o’smalar
aniqlangan ayollar ko’krak bezi rentgen mammografiyasiga jo’natildi. Mammografiya
tekshiruvi orqali shubhali ko’ringan sut bezlari ultratovush tekshiruviga yo’naltirildi.
Natijalar shuni tasdiqladiki, 40 yosh va undan katta ayollar mammografiya
tekshiruviga, 30 yoshdan kichik ayollar esa ultratovush tekshiruviga yo’llanma
beriladigan bo’ldi. Istisno holatlar, misol uchun; mammografiya yoki ultratovush
apparatida shubhali ko’ringan yot moddalarni tekshirishda yuqorida usullar
kombinatsiya qilgan holda qo’llaniladi. Barcha biopsiyalar ushbu tadqiqot doirasida
ultratovush nazorati ostida o‘tkazildi, bunda 14G tru-cut ignasi Pro-Mag™ Ultra
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
249
ISSN:3030-3613
(Kanada) avtomatlashtirilgan qurilmasiga o‘rnatilib, 25 mm standart chuqurlikka
kiritildi. Jarayon oldidan bemorga 3–5 ml 1% lidokain yuborildi va biopsiya sut bezlari
sohasidagi intervensiya bo’yicha maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan maslahatchi radiolog
yoki maslahatchi radiograf tomonidan bajarildi. Operatorning qaroriga ko’ra, jarayon
davomida bir dan uch tagacha asosiy to‘qima namunasi olindi[1.3]
Rasm 1. Yaxshi sifatli (B2) shishning lokal xarakteristikasi.
Yaxshi chegaralangan, qattiq, bir xil tuzilishga ega bo‘lgan shish (o‘q bilan
ko‘rsatilgan) orqa akustik kuchayish bilan.
Tadqiqot davrida ko‘krak bezi ultrasonografiyasi Aplio 500 (Toshiba, Crawley,
Buyuk Britaniya) apparati va 7–15 MHz chastotali zond yordamida o‘tkazildi.
Shubhali yoki yomon xulqli (B4 va B5) ko‘krak bezi o‘simtalari aniqlanganda,
butun ko‘krak va qo‘ltiq osti sohasining ultratovush tekshiruvi, shuningdek, an’anaviy
mammografiya o‘tkazildi. Mammografiya Amulet S (Fransiya) apparatida bajarildi.
Tasvirlarni ikki nafar ko‘krak bezi kasalliklari bo‘yicha mutaxassis-radiolog va
ikkita radioqurilma orqali tahlil qilindi. Barcha simptomatik ko‘krak bezi tasvirlari
bitta o‘qish/autonom xulosa berish asosida baholandi. Hisobotlar Amerika Radiologiya
Kollejining Ko‘krak bezi tasvirlash bo‘yicha hisobot va ma’lumotlar tizimi (BI-RADS)
hamda Qirollik Radiologlar Kollejining Ko‘krak bezi guruhi klassifikatsiyasi bo‘yicha
umumlashtirildi.
Ultratovush tekshiruv natijalari Stavros va boshqalar tomonidan ishlab chiqilgan
ko‘rsatmalarga muvofiq talqin qilindi. Shuningdek, yaxshi xulqli (B2), noaniq (B3),
shubhali (B4) va yomon xulqli (B5) shishlarning namunaviy tasvirlari keltirildi. 1–3-
rasmlar ushbu shishlar namunalari sifatida berilgan.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
250
ISSN:3030-3613
Rasm 2. Shubhali (B4) shishning lokal xarakteristikasi.
Ko‘krak bezi parenximasiga infiltratsiya qiluvchi notekis shakldagi qattiq shish
(o‘q bilan ko‘rsatilgan).
Rasm 3. Yomon sifatli (B5) shishning lokal xarakteristikasi.
Notekis, spikulyar shakldagi qattiq massa (o‘q bilan ko‘rsatilgan) orqa akustik
soya bilan birga.
Bundan tashqari, o’n nafar bemorda preoperativ ultratovush nazorati ostida
morfologik jihatdan anormal bo‘lgan qo‘ltiq limfa tugunlarining igna biopsiyasi
o‘tkazildi. Barcha igna biopsiyalarining natijalari ko‘p tarmoqli jamoa yig‘ilishida
atroflicha ko‘rib chiqildi.
O‘tkazilgan jarrohlik operatsiyalarining natijalari o‘sma hajmi, darajasi, turi va
limfa tugunlari holatini aniqlash uchun “oltin standart” sifatida qabul qilindi[2.8]
Ushbu tadqiqotda barcha biopsiyalar ultratovush tekshiruvi nazorati ostida
o‘tkazildi. Buning uchun 14G tru-cut ignasi va Pro-Mag™ Ultra (Kanada)
avtomatlashtirilgan biopsiya quroli (standart 25 mm otish masofasi bilan) ishlatildi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
251
ISSN:3030-3613
Jarayon 3–5 ml 1% lignokain bilan infiltratsiya qilish orqali bajarildi va ko‘krak
bezi holati bo‘yicha maxsus tayyorgarlikdan o‘tgan konsultant radiolog yoki radiograf
tomonidan amalga oshirildi. Jarroh qaroriga ko‘ra, biopsiya vaqtida bir dan uch tagacha
yadro namunasi olinishi mumkin.
Bundan tashqari, o‘n nafar bemorga operatsiyadan oldin ultratovush nazoratida
qo‘ltiq osti sohasida morfologik jihatdan shubhali bo‘lgan limfa tugunlarining yadro
biopsiyasi o‘tkazildi.
Barcha biopsiya natijalari ko‘p tarmoqli jamoa yig‘ilishida sinchkovlik bilan
ko‘rib chiqildi. Yadro biopsiyalari va chiqarilgan limfa tugunlarining patologik tahlili
Buyuk Britaniya Milliy Sog‘liqni Saqlash Xizmati (NHS) ko‘krak skriningi dasturi va
Qirollik Patologlar Kolleji to‘qima yo‘nalishlari bo‘yicha ko‘rsatmalariga muvofiq
amalga oshirildi.
Ko‘krak bezi multitsentrik kasalligi tashxisi turli kvadrantlardan olingan yadro
biopsiyalarida ijobiy gistologik natijalar asosida qo‘yildi.
Natijalar:
2024-yilning fevral oyidan 2025-yilning fevral oyiga qadar 2000 nafar ayol
ko’krak saratoniga shubha ostida tekshiruvdan o’tkazildi. 2000 nafar ayoldan 1756 tasi
ultratovush tekshiruvi bilan baholashga yo’naltirildi. 1756 nafar ayoldan esa 282 nafar
ayol gistologik tekshiruvga yuborildi. 282 nafar ayoldan esa gistologik tahlil natijasida
26 nafarida invaziv ko’krak saratoni aniqlangan. Ultratovush tekshiruvidan o’tgan va
o’tmagan bemor ayollarning natijalari orasidagi farq bir-biriga taqqoslandi.
Ultratovush tekshiruvdan o’tgan ayollarning natijalarining aniqlik darajasi 92,1% ni
tashkil etdi[4.9]
Histological
26
100,0
Invaziv sut yo’li o’smasi
17
65,5
Medullar karsinoma
6
23,0
In situ o’sma
1
3,8
Invaziv lobulyar karsinoma
2
7,7
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
252
ISSN:3030-3613
Natijalardan shu ma’lum bo’ldiki, ultratovush yoki mammografiyaning faqat
o’zi tog’ri tashxislash uchun kamlik qiladi. Har ikkala usul orqali tekshirish yuqori
aniqlikka olib keladi[10.11.12]
MRT tekshiruvi 12 nafar bemorda asosan ularning tasvirlash natijalaridagi
tafovutlar, tasvirlash va klinik belgilarning mos kelmasligi yoki multifokal kasallik
mavjudligi sababli bajarildi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, MRT multifokal kasallikni aniqlash va o‘simta
hajmini aniq o‘lchash bo‘yicha ultratovush va mammografiyaga qaraganda yuqori
aniqlikka ega bo‘ldi. E’tiborlisi, ba’zi hisobotlardan farqli o‘laroq, ushbu tadqiqotda
MRT bilan bog‘liq yuqori soxta musbat ko‘rsatkichlar kuzatilmadi.
Ushbu bemorlarning yoshi o’rtacha 32-41 yoshni tashkil etadi.
Muhokama:
Ushbu tadqiqot 40 yoshgacha bo’lgan bemor ayollar orasida o’tkazilgan bo’lib,
va yosh ayollarda (ko’krak to’qimasi zich bo’lgan ayollarda) ultratovush tekshiruv
usulining aniqligi yuqori ekanligini tasdiqlaydi. Yuqori chastotali ultratovush tekshiruv
texnologiyalarining aniqliligi yuqori bo’lib, ba’zi hollarda 100% gacha yetishi mumkin
va bu ayniqsa ko’krak to’qimasi zich bo’lgan (zichlik D va C) ayollarning tekshiruvida
muhim ahamiyat kasb etadi[5.6.7]
Ushbu yaxshilanish, ayniqsa, tug‘ma zich ko‘krak to‘qimasiga ega bo‘lgan yosh
ayollarda yashirin yomon sifatli o‘simtalarni aniqlashda muhim ahamiyat kasb etdi.
Kista va qattiq o‘simtalar orasidagi farqlarni sezish sezilarli darajada
yaxshilandi, bu esa ushbu qattiq o‘simtalarni yaxshi xulqli yoki yomon xulqlilikka
shubhali deb ishonchli tavsiflash imkonini berdi.
Sut bezi tasvirlarini baholash
tizimi
26
100,0
BIRADS1
7
26,9
BIRADS2
7
26,9
BIRADS3
5
19,2
BIRADS4
6
23,2
BIRADS5
1
3,8
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
253
ISSN:3030-3613
Ushbu tadqiqotlar natijasida ultratovush tekshiruvi juda samarali natijalar
ko‘rsatdi. Yosh ayollarda uning sezgirlik va xoslik ko‘rsatkichlari mammografiyaga
nisbatan yuqori bo‘ldi.
Shunga qaramay, ultratovush tekshiruvining yomon xulqli o‘simtalarni
aniqlashdagi yuqori ishonchliligiga qaramay, u multifokal kasallikni aniqlashda MRI
bilan solishtirganda kamroq ishonchli bo‘ldi.
Ayniqsa, operatsiyadan oldingi MRI ultratovush va mammografiyaga nisbatan
qo‘shimcha shubhali topilmalarni, ayniqsa ipsilateral (bir tomonlama) ko‘krakda
aniqlashda ustunlikni namoyon etdi. Ushbu tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, MRI natijalari
va ipsilateral tasdiqlangan saraton o‘rtasidagi bog‘liqlik ayniqsa 39 yoshgacha bo‘lgan
bemorlarda kuchli bo‘lgan, ehtimol bu MRI zich ko‘krak to‘qimasini tasvirlashda
yuqori samaradorlikka ega ekanligi bilan izohlanadi.
Tadqiqotning cheklovlari:
• Ultratovush tekshiruvi natijalari yaxshi sifatli deb topilgan bemorlarda maxsus
kuzatuv olib borilmagan, ya’ni tadqiqot tugaganidan keyin ko‘krak bezi saratoni
tashxisi qo‘yilgan ayollar qayd etilishi mumkin.
• Tadqiqot klinik yo‘naltirilgan bemorlar guruhiga qaratilgan, shuning uchun bu
texnikalarning skrining vositasi sifatidagi aniqliligi baholanmagan.
Xulosa:
Tadqiqot ultratovushning ushbu bemor populyatsiyasida ishonchli usul
ekanligini tasdiqlaydi va mammografiya bilan aniqlanmagan saraton kasalliklarini
aniqlash qobiliyatini isbotlaydi. Oldin ultratovushning yaxshi va yomon sifatli
o‘smalarni farqlash imkoniyati borasida shubhalar mavjud edi, ammo texnologiyaning
rivojlanishi bu muammolarni bartaraf etgan, natijada ushbu tasniflashga bo‘lgan
ishonch ortgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Willett AM, Michell MJ, Lee MJ. Ko‘krak simptomlari bilan murojaat qilgan
bemorlar uchun eng yaxshi diagnostik yo‘riqnoma. London: DH; 2010. 15-bet.
2.
Houssami N, Irwig L, Simpson JM va boshq. Sidney ko‘krak tasvirlash aniqligi
tadqiqoti: Yosh ayollarda mammografiya va ultratovush tekshiruvining sezgirligi
va o‘ziga xosligini taqqoslash. American Journal of Rentgenology 2013; 180: 935–
940.
3.
Kolb TM, Lichy J, Newhouse JH. Mammografiya, fizik tekshiruv va ko‘krak
ultratovushining samaradorligini taqqoslash hamda ularga ta’sir qiluvchi omillarni
baholash: 27 825 bemor tahlili. Radiology 2012; 225: 165–175.
4.
Osako T, Iwase T, Takahashi K va boshq. 30-39 yoshdagi ayollarda ko‘krakning
palpatsiya qilinadigan va palpatsiya qilinmaydigan saratonini tashxislashda
mammografiya va ultratovush tekshiruvi. Breast Cancer 2017; 14: 255–259.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
59-son_3-to’plam_Aprel-2025
254
ISSN:3030-3613
5.
Devolli-Disha E, Manxhuka-Kërliu S, Ymeri H, Kutllovci A. Ko‘krak
simptomlariga ega ayollarda mammografiya va ultratovush tekshiruvining aniqligi
bo‘yicha yosh va ko‘krak zichligiga qarab taqqoslash. Bosn Journal of Basic
Medical Sciences 2009; 9: 131–136.
6.
Royal College of Radiologists. Skrining va simptomatik ko‘krak tasvirlash bo‘yicha
qo‘llanma. 2-nashr. London: RCR; 2013.
