T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
40
ISSN:3030-3613
DANIEL DEFO ''ROBINZON KRUZO '' ASARIDA ROBINZON
OBRAZNING BADIIY - FALSAFIY HUSUSIYATLARI HAQIDA
Turg'unova Farzona Alisher qizi
Qo'qon universiteti Andijon filiali, ijtimoiy - gumanitar fanlar fakulteti, filologiya
o'zbek tili yo'nalishi talabasi.
Email : farzonaturgunova447@gmail.com
Abduqayumova Robiya Ilhomjon qizi
Qo'qon universiteti Andijon filiali, ijtimoiy - gumanitar fanlar fakulteti, filologiya
o'zbek tili yo'nalishi talabasi.
Email : 2.sarvarbekabduqayumov@gmail.com
Annotatsiya:
Ushbu maqolada ingliz adabiyotining eng mashhur asarlarini biri
bo‘lgan Daniel Defoe ning "Robinzon Kruzo" romani va undagi asosiy obrazlardan biri
bo‘lgan Robinzon Kruzo obrazining badiiy va falsafiy jihatlari tahlil etiladi. Maqola
asar matnining tahlili orqali Robinzon obrazining insoniyat, tabiat va jamiyat bilan
o‘zaro munosabatlarining badiiy ifodasi va falsafiy mazmunini ochib beradi. Asarda
aks ettirilgan axloqiy, diniy, va psixologik muammolar hamda qahramonning o‘zining
ruhiy o‘zgarishlari ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, maqola Defoe ning "Robinzon
Kruzo" asarining tarixiy va madaniy kontekstda qabul qilinishi hamda uning badiiy
shaklini tahlil qilishga harakat qiladi.
Kalit so‘zlar:
Daniel Defoe, Robinzon Kruzo, obraz, badiiyat, falsafa, axloq,
psixologiya, insoniyat, tabiat, jamiyat, adabiyot.
Annotation:
This article analyzes the artistic and philosophical aspects of
Robinzon Cruzos, one of the most famous works of English literature. The article
reveals the artistic expression and philosophical content of the image of Robinzon
through the analysis of the text of the work. The moral, religious, and psychological
problems reflected in the play will consider its mental changes in the work. The article
also trocuses the adoption of Robinzon Cruz in a historical and cultural context and to
analyze its artistic form.
Keywords:
Daniel Denipo, Robinzon Cruzo, Image, Badiyat, Philosophy,
Morality, Psychology, Humanity, Society, Literature
Аннотация:
В этой статье анализируются художественные и философские
аспекты Робинзона Крузоса, одной из самых известных произведений
английской литературы. В статье раскрывается художественное выражение и
философское содержание изображения Робинзона посредством анализа текста
работы. Моральные, религиозные и психологические проблемы, отраженные в
пьесе, будут рассматривать его психические изменения в работе. Статья также
трокусирует принятие Робинзона Круза в историческом и культурном контексте
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
41
ISSN:3030-3613
и проанализировать ее художественную форму.
Ключевые слова:
Даниэль Денипо, Робинзон Крузо, Образ, Бадият,
Философия, Мораль, Психология, Человечество, Общество, Литература.
KIRISH
Daniel Defoe (1660-1731) — ingliz adabiyotining yorqin vakillaridan biri
bo‘lib, uning eng mashhur asari "Robinzon Kruzo" (1719) dunyo adabiyotining eng
muhim va ta’sirchan asarlaridan hisoblanadi. Bu asar insonning omon qolish,
ma’naviyat, o‘zini tanish va tabiat bilan o‘zaro aloqalarini tasvirlashga bag‘ishlangan.
Robinzon Kruzo — o‘zining o‘limdan qutulib, o‘z hayotini qayta qurishga muvaffaq
bo‘lgan va tabiat bilan kurashishda eng katta g‘alabaga erishgan qahramondir.
"Robinzon Kruzo" asaridagi Robinzon obrazini badiiy va falsafiy jihatdan o‘rganish
o‘ta qiziqarli va foydalidir, chunki bu obraz nafaqat o‘sha davrning tasavvurlarini aks
ettiradi, balki insoniyatning tabiat va jamiyat bilan bog‘liq asosiy falsafiy savollariga
javob topishga intiladi. Ushbu maqolada Robinzon obrazining badiiy tasviri va uning
asosiy falsafiy muammolari tahlil qilinadi. Robinzon Kruzo obrazini o‘rganish orqali
insoniyat va tabiat, axloq va hayotga oid falsafiy qarashlarni, shuningdek, inson
ruhiyatining qiyinchiliklarga duch kelib, o‘zini yengib o‘tishi mumkinligini ko‘rsatish
mumkin. Asar nafaqat uning yozilgan davrini aks ettirgan, balki insoniyatning hamisha
o‘zini anglash va rivojlanish istagini ilhomlantirgan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu maqolada asarni badiiy va falsafiy jihatidan tahlil qilish uchun bir nechta
metodlar qo‘llaniladi. Ushbu metod yordamida asarda yaratilingan obrazning
tasvirlari, uning psixologik holati va atrof-muhitga bo‘lgan munosabati o‘rganiladi. Bu
metod asar orqali qahramonning ichki dunyosiga kirib, uning fikrlari va qarorlari
qanday shakllanishi va o‘zgarishini tahlil qilishga yordam beradi. Asarning falsafiy
mazmunini tushunish uchun bu metoddan foydalaniladi. Robinzonning tabiat bilan
kurashi, axloqiy qarorlar va jamiyat bilan aloqalarining falsafiy o‘rni tahlil qilinadi.
Robinzonning ruhiy holatini, uning o‘zini anglash jarayonini va yolg‘izlikda qanday
o‘zgarishini aniqlash uchun psixologik tahlil metodi qo‘llaniladi.
ASOSIY QISM
Daniel Defoe "Robinzon Kruzo" asarida Robinzonni tabiatan kuchli va
maqsadga intiluvchi qahramon sifatida tasvirlaydi. Asarda u tasodifan bir orolga tushib
qolgan, u yerda o‘zining barcha hayotini tiklashga va o‘zining mavjudligini saqlab
qolishga harakat qiladi. Bu jarayonda Robinzon har xil maqsadlar yo‘lida intilishadi,
yangi hayot qurish uchun yangi ko‘nikmalarni o‘rganadi. Bunday tasvir badiiy jihatdan
qahramonning kuchli iroda va qat’iyatini aks ettiradi. Asarning boshlanishida
Robinzon o‘zining moliyaviy boyligiga ega bo‘lib, baxtli hayot kechirishni orzu qiladi.
Lekin orolga tushib qolganidan so‘ng, u o‘zining ichki kuchini, maqsadga erishish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
42
ISSN:3030-3613
istagini va sabr-toqatini sinovdan o‘tkazadi. Bu orolda Robinzon barcha narsani o‘zi
qilishga majbur bo‘ladi: oziq-ovqatni qidiradi, boshpana quradi, qurollarni yasaydi va
o‘zini himoya qilishni o‘rganadi. Bunday vaziyatda Robinzonning hayoti nafaqat
omon qolish uchun kurash, balki ichki dunyosini o‘rganish, o‘zining qadriyatlari va
ruhiy holatini anglashga qaratilgan.Robinzonning Falsafiy Qarashlari Robinzon Kruzo
obrazining falsafiy xususiyatlari asarda yaqqol namoyon bo‘ladi. Birinchi o‘rinda, u
insoniyatning tabiat bilan munosabatini o‘rganishga harakat qiladi. Orolda yolg‘iz
qolgan Robinzon tabiatning qonunlariga bo‘ysunish kerakligini tushunadi. U o‘zining
amaliy harakatlarini tabiatdagi resurslardan oqilona foydalanishga qaratadi. Tabiatni
majburiy sharoitlarda, qo‘rqish o‘rniga, qandaydir sadoqat bilan qabul qilishni
o‘rganadi. Asarda Robinzonning diniy falsafasi ham alohida ahamiyatga ega. O‘zining
yolg‘izligi va qiyinchiliklari davomida Robinzon o‘zining diniy qarashlarini qayta
ko‘rib chiqadi. Uning orolda yashash jarayonida qiziqarli diniy muammolarni, axloqiy
tanlovlarni va hayotning ma’nosini izlash jarayonini o‘rganish mumkin. Robinzonning
qiyinchiliklarga duch kelganida, u o‘zini Xudo bilan bog‘lashga intiladi va xuddi shu
orqali o‘ziga ma’naviy kuch topadi. Asarda ta’kidlanishicha, inson Xudo bilan bo‘lgan
munosabatida eng yuksak ma’nolarni topa oladi. Robinzon orolda bo‘lgan vaqt
davomida o‘zining psixologik holatini tez-tez qayta ko‘rib chiqadi. Yolg‘izlik uning
psixologiyasiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Dastlab, u bu holatni zo‘ravonlik bilan qabul
qiladi, ammo vaqt o‘tgan sari uning psixologiyasi o‘zgaradi. U nihoyat yolg‘izligini
o‘zining ichki o‘zgarishlari va ichki dunyosini anglash uchun imkoniyat sifatida qabul
qila boshlaydi. Asarda Robinzonning psixologik o‘zgarishlari orqali insonning o‘zini
anglash va rivojlanish jarayoni ko‘rsatiladi. O‘zini topish, faqat tashqi sharoitlarda
emas, balki o‘z ichki ruhiyatida ham yuz beradi. Robinzonning yolg‘izligi, uning o‘zini
topishi va tabiat bilan anglash jarayoni asar davomida rivojlanadi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Robinzon Kruzo asari orqali Defoe insoniyat va tabiat, diniy va axloqiy
qarashlarni mukammal tarzda o‘rganadi. Asar badiiy jihatdan yuqori darajada amalga
oshirilgan va Robinzon obrazining harakatlari va uning psixologik o‘zgarishlari
yordamida asar o‘ta chuqur falsafiy mazmunga ega bo‘lgan. Asar orqali Defoe
insonning maqsadga intilishi, uning tabiat bilan munosabatlari va o‘zini o‘rganish
jarayonini tasvirlaydi. Robinzon Kruzo obrazining badiiy va falsafiy jihatlarini
o‘rganish, uning oxir-oqibatda o‘zini topishi va ruhiy erkinlikka erishishi mumkinligini
ko‘rsatadi.
XULOSA
Daniel Defoe ning "Robinzon Kruzo" asari nafaqat uning davri uchun, balki
butun insoniyat uchun ulkan ahamiyatga ega. Robinzon obrazining badiiy va falsafiy
jihatlari asar matnida chuqur aks ettirilgan. U nafaqat tabiat bilan kurashni, balki o‘zini
anglash va rivojlanish jarayonini ham o‘zida mujassam etadi. Robinzon Kruzo — bu
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
43
ISSN:3030-3613
faqat omon qolish emas, balki insonning ruhiy va axloqiy o‘sishining ramzidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Kobilova, Z. B. (2021). Amiriy and fazliy.
Asian Journal of Multidimensional
Research
,
10
(9), 271-276.
2.
Kobilova, Z. (2022). Image of a Drinker and a Hermit in the Amir Al-
Ghazali.
EUROPEAN
JOURNAL
OF
INNOVATION
IN
NONFORMAL
EDUCATION
,
2
(4), 173-176.
3.
Qobilova, Z. (2020, December). THE ARTISTIC-AESTHETIC EFFECT OF AMIRI'S
POETRY SCOPE. In
Конференции
.
4.
Haliljonovna, S. K. (2024). PSYCHOLOGICAL POSSIBILITIES OF FORMING
INTERESTS IN VISUAL ARTS IN PRESCHOOL CHILDREN.
Galaxy International
Interdisciplinary Research Journal
,
12
(3), 438-442.
5.
Andreyevna, Jaxongirova Tamila; ,CURRENT TRENDS AND DEVELOPMENT
FACTORS IN THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN
EDUCATION,Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari,28,1,230-233,2024,
6.
QODIROV,
A.
(2025).
BADIIY
ASAR
TAHLILI
VA
DIN
INTEGRATSIYASI:(Alisher Navoiy ijodi misolida).
Hamkor konferensiyalar
,
1
(11),
386-388.
7.
Qodirov,
A.
(2024).
USLUB
ADABIYOTSHUNOSLIKNING
MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA.
University Research Base
, 857-860.
8.
Abdulazizbek, Q. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA.
Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali
,
2
(42), 144-
149.
9.
Qodirov, A., Inomjonova, M., & Olimova, X. (2025). ADABIYOTSHUNOSLIKDA
BADIIY ASAR TILI VA BADIIY NUTQ USLUBI.
Наука и технология в
современном мире
,
4
(5), 36-38.
10.
O’G’Li, Q. A. L. (2023). ADABIYOTSHUNOS USLUBI HAQIDA (DILMUROD
QURONOV IJODI MISOLIDA).
World of Philology
,
2
(2), 46-50.
11.
Andreyevna, Jaxongirova Tamila; ,CURRENT TRENDS AND DEVELOPMENT
FACTORS IN THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN
EDUCATION,Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari,28,1,230-233,2024,
12.
Khabibullaeva F.K. The Problem of Adequacy in Russian Translations of A. Kadiri’s
novel “The Past Days”. Toronto. Design Engineering. 2022. – P. 6091-6101.
13.
Abdullaevna, K. G. (2024). TRANSLATION CHALLENGES IN SCIENTIFIC AND
TECHNICAL TRANSLATION WITH A FOCUS ON TERMINOLOGICAL
DICTIONARIES. Science and innovation, 3(Special Issue 34), 178-181.
14.
Toshboyeva, O. (2024). THE TERMINOLOGY, GENESIS, AND LINGUISTIC
FOUNDATIONS OF "BRAND NAMES" IN THE WORLD OF LINGUISTICS.
University Research Base
, 992-995.
