T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
237
ISSN:3030-3613
JAHON ADABIYOTIDA UYG‘ONISH DAVRINING O‘RNI VA AHAMIYATI
Qo’qon Universiteti Andijon filiali
Ijtimoiy-gumanitar fakulteti
Filalogiya va tillarni o’qitish o’zbek tili
Muxtorjonova Muslima Habibullayeva
Vasila Ibrohimjonova Moxichexra
Anotatsiya:
Mazkur maqolada Uyg‘onish davri jahon adabiyotida tutgan o‘rni,
uning asosiy g‘oyalari, taniqli namoyandalari va bu davr adabiyotining insonparvarlik
ruhidagi yangilanishi haqida so‘z yuritiladi. Shuningdek, Uyg‘onish davrining keyingi
adabiy jarayonlarga ta’siri tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
Uyg‘onish davri, jahon adabiyoti, insonparvarlik, gumanizm,
klassik meros, Dante, Shekspir, Servantes.
Kirish:
Uyg‘onish davri — inson tafakkuri va ijodining qayta tiklanish bosqichi bo‘lib,
Yevropada XIV asr oxiri va XVII asr boshlarida yuzaga kelgan. Bu davrda ilm-fan,
san’at va adabiyotda ulkan yangilanishlar yuz berdi. Adabiyotda esa inson shaxsini
ulug‘lash, erkin fikrlash va gumanistik qadriyatlarni ilgari surish markaziy mavzuga
aylandi.
Asosiy qism:
Uyg‘onish davrida ijod qilgan adiblar klassik yunon va rim adabiyotiga murojaat
qildilar. Bu meros orqali ular ijodda realizm, inson ruhiyati, axloqiy masalalar kabi
mavzularni keng yoritdilar. Italiyada Dante Aligyerining “Ilohiy komediya” asari,
Bokkachchoning “Dekameron” to‘plami gumanistik adabiyotning yorqin namunalari
bo‘ldi. Angliyada Uilyam Shekspir dramaturgiya janrini yangi bosqichga olib chiqdi,
uning “Hamlet”, “Otello”, “Romeo va Julietta” kabi asarlari inson psixologiyasi va
jamiyat muammolarini chuqur tahlil qildi.
Ispaniyada Servantesning “Don Kixot” asari Uyg‘onish davrining eng buyuk
romanlaridan biri sifatida baholanadi. Ushbu asar orzular va haqiqat o‘rtasidagi
kurashni, insoniyat orzularining ulug‘ligini tasvirlaydi. Frantsiyada esa Fransua Rable
va Monten singari adiblar inson tabiatini o‘rganishga alohida e’tibor qaratdilar.
Xulosa:
Uyg‘onish davri jahon adabiyotiga chuqur ta’sir ko‘rsatgan, uni yangi bosqichga
olib chiqqan davr bo‘ldi. Bu davr ijodkorlari orqali adabiyot insoniyat hayotining aks
ettiruvchisi, axloqiy yo‘lboshchiga aylana oldi. Hozirgi zamon adabiyotida ham bu
davr g‘oyalari va etmoqda.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_3-to’plam_Aprel-2025
238
ISSN:3030-3613
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
QODIROV,
A.
(2025).
BADIIY
ASAR
TAHLILI
VA
DIN
INTEGRATSIYASI:(Alisher Navoiy ijodi misolida). Hamkor konferensiyalar,
1(11), 386-388.
2.
Qodirov, A. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA. University Research Base, 857-860.
3.
Abdulazizbek, Q. (2024). USLUB ADABIYOTSHUNOSLIKNING MUHIM
KATEGORIYASI SIFATIDA. Talqin va tadqiqotlar ilmiy-uslubiy jurnali, 2(42),
144-149.
4.
Qodirov,
A.,
Inomjonova,
M.,
&
Olimova,
X.
(2025).
ADABIYOTSHUNOSLIKDA BADIIY ASAR TILI VA BADIIY NUTQ
USLUBI. Наука и технология в современном мире, 4(5), 36-38.
5.
O’G’Li, Q. A. L. (2023). ADABIYOTSHUNOS USLUBI HAQIDA
(DILMUROD QURONOV IJODI MISOLIDA). World of Philology, 2(2), 46-50.
6.
Kobilova, Z. B. (2021). Amiriy and fazliy. Asian Journal of Multidimensional
Research, 10(9), 271-276.
7.
Kobilova, Z. (2022). Image of a Drinker and a Hermit in the Amir Al-Ghazali.
EUROPEAN JOURNAL OF INNOVATION IN NONFORMAL EDUCATION,
2(4), 173-176.
8.
Qobilova, Z. (2020, December). THE ARTISTIC-AESTHETIC EFFECT OF
AMIRI'S POETRY SCOPE. In Конференции.
9.
Haliljonovna, S. K. (2024). PSYCHOLOGICAL POSSIBILITIES OF FORMING
INTERESTS IN VISUAL ARTS IN PRESCHOOL CHILDREN. Galaxy
International Interdisciplinary Research Journal, 12(3), 438-442.
10.
Жахонгирова, Тамила; ,ЭВОЛЮЦИЯ НЕГАТИВНЫХ ЭМОЦИЙ В
АНГЛИЙСКОЙ ЛИТЕРАТУРЕ: СЕМАНТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ,Ta'limning
zamonaviy transformatsiyasi,11,2,18-20,2024,
11.
Andreyevna, Jaxongirova Tamila; ,CURRENT TRENDS AND DEVELOPMENT
FACTORS IN THE APPLICATION OF DIGITAL TECHNOLOGIES IN
EDUCATION,Ta'limda raqamli texnologiyalarni tadbiq etishning zamonaviy
tendensiyalari va rivojlanish omillari,28,1,230-233,2024,
12.
Khabibullaeva F.K. The Problem of Adequacy in Russian Translations of A.
Kadiri’s novel “The Past Days”. Toronto. Design Engineering. 2022. – P. 6091-
6101.
13.
Abdullaevna, K. G. (2024). TRANSLATION CHALLENGES IN SCIENTIFIC
AND
TECHNICAL
TRANSLATION
WITH
A
FOCUS
ON
TERMINOLOGICAL DICTIONARIES. Science and innovation, 3(Special Issue
34), 178-181.
14.
Toshboyeva, O. (2024). THE TERMINOLOGY, GENESIS, AND LINGUISTIC
FOUNDATIONS OF "BRAND NAMES" IN THE WORLD OF LINGUISTICS.
University Research Base, 992-995
