T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
39
ISSN:3030-3613
O‘ZBEKISTONDA YONDOSH TOVARLAR, OZIQ-OVQAT VA ISHLAB
CHIQARISH CHIQINDILARIDAN FOYDALANISH
SAMARADORLIGINING DARAJASI
Buxoro davlat universiteti magistranti
Tangriyev Avazxon Tohir o‘g‘li.
Annotatsiya:
Maqolada O‘zbekistonda yondosh tovarlar, oziq-ovqat va ishlab
chiqarish chiqindilaridan foydalanish samaradorligi statistik tahlil asosida ko‘rib
chiqiladi. Tsirkulyar iqtisodiyot doirasida organik va noorganik chiqindilarning qayta
ishlanishi, ularning yondosh mahsulotlarga aylantirilishining iqtisodiy samarasi tahlil
qilinadi. Misol sifatida turli hududlardagi korxonalar amaliyoti, tarmoqlar bo‘yicha
samaradorlik darajalari va davlat siyosatining asosiy yo‘nalishlari berilgan.
Kalit so‘zlar:
tsirkulyar iqtisodiyot, chiqindilarni qayta ishlash, samaradorlik,
yondosh tovarlar, oziq-ovqat chiqindilari.
Kirish
Resurslardan tejamkorlik bilan foydalanish, chiqindilarni ikkilamchi xom ashyo
sifatida qayta ishlash masalasi bugungi kunda O‘zbekiston uchun dolzarb bo‘lib
qolmoqda. Oziq-ovqat, yengil sanoat, paxta sanoati kabi tarmoqlarda hosil bo‘ladigan
chiqindilar katta miqdorni tashkil qiladi. Ularni yondosh mahsulotlarga aylantirish
orqali korxonalar nafaqat chiqindilardan qutuladi, balki qo‘shimcha iqtisodiy foyda
ham oladi.
O‘zbekistonda chiqindilar hosil bo‘lishi va qayta ishlanishining umumiy holati
Yil
Yig‘ilgan chiqindi
(mln tonna)
Qayta ishlangan chiqindi
(mln tonna)
Qayta ishlash
ulushi (%)
2020
5,6
1,2
21,4%
2021
6,1
1,5
24,6%
2022
6,9
2,1
30,4%
2023
7,2
2,8
38,9%
2024
(prognoz)
7,5
3,5
46,6%
Oziq-ovqat chiqindilaridan foydalanish samaradorligi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
40
ISSN:3030-3613
Oziq-ovqat
tarmog‘i
Hosil bo‘ladigan
chiqindi (yiliga,
ming t)
Qayta
ishlanayotgan
qismi (%)
Asosiy yondosh
mahsulotlar
Meva-sabzavot
sanoati
920
42%
Kompost, ozuqa, efir
moylari
Go‘sht-sut
sanoati
680
55%
Go‘shtli yem, suyakka
ishlov, kolbasa uchun
jelatin
Don
mahsulotlari
500
60%
Quruq non, yem-xashak
Real korxona misollari va tajribasi
🔸
“Xorazm Mevasabzavot” MChJ (Xorazm viloyati)
Mazkur korxona meva-sabzavotlarni konserva qilish jarayonida hosil bo‘ladigan
chiqindilardan – meva po‘stlog‘i, urug‘i va suvlaridan kompost, hayvonlar uchun
ozuqa va bio-o‘g‘it ishlab chiqaradi. Bu orqali chiqindilarning 80% foydali mahsulotga
aylantiriladi.
🔸
“Andijon Sog‘lom Go‘sht” korxonasi
Go‘shtni qayta ishlashda hosil bo‘ladigan suyaklar, yog‘lar va ichki a’zolarni
qayta ishlab, yondosh mahsulot – go‘shtli yem va suyakli un ishlab chiqariladi. Bu
qo‘shimcha daromad manbai bo‘lish bilan birga chiqindilarni kamaytiradi.
🔸
“Farg‘ona Yog’-Moy” AJ
Paxta urug‘i qoldiqlari va moy olishdan keyingi chiqindilar (shrot, paxtakukun)
chorvachilikda yuqori energiyali ozuqa sifatida ishlatilmoqda. Qayta ishlash darajasi
90% ga yetgan.
Yondosh mahsulotlar iqtisodiy samaradorligi
Mahsulot turi
Asosiy
mahsulot (t)
Yondosh
mahsulot (t)
Yondosh mahsulot
daromadi (so‘m)
Paxta urug‘i
10 000
3 000
4,5 mlrd
Go‘sht (so‘yish)
5 000
1 000
2,2 mlrd
Sabzavotlar
(konserva)
8 000
1 600
1,9 mlrd
O’zbekistonda yondosh tovarlar,oziq-ovqat va ishlab chiqarish chiqindilaridan
foydalanish samaradorligining hozirgi darajasi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
41
ISSN:3030-3613
Mamlakatimiz oziq - ovqat sanoati iqtisodiyotimizning yetakchi tarmoqlaridan
biri bo’lib, mamlakat yalpi ichki mahsulotdagi ulushi 13-15 foizni tashkil etadi. Ushbu
tarmoqga davlat tomonidan alohida e’tibor qaratilmoqda. Prezidentimizningning 2019-
yil 23-oktabrdagi "O’zbekiston Respublikasi qishloq xo’jaligini rivojlantirishning
2020-2030 yillarga mo’ljallangan strategiyasini tasdiqlash to’g’risida" gi farmonida
oziq-ovqat xavfsizligi sohasida davlat siyosatini ishlab chiqish va amalga oshirish,
iste’mol ratsionini yaxshilash, oziq-ovqat mahsulotlarini kerakli miqdorda ishlab
chiqarish ko’zda tutilgan. O’zbekistonning 2022-2026 yillarga mo’ljallangan
rivojlanish strategiyasining 22-maqsadi boshqa vazifalar qatorida oziq-ovqat sanoatini
rivojlantirish dasturini amalga oshirishni nazarda tutadi
1
.
Mamlakatimiz sifatli va xilma-xil oziq-ovqat mahsulotlariga bo’lgan talabni
qondirishga intilib, oziq-ovqat sanoatini faol rivojlantirmoqda. Mamlakatimizda oziq-
ovqat ishlab chiqarish so’nggi 7 yil ichida jadal o’sib, shu davrda 32 foizga o’sdi.
Sanoatning asosiy kapitaliga investitsiyalar ham jadal o’sdi. Agar 2017 yilda
investitsiyalar 230,70 million dollarni tashkil etgan bo’lsa, 2022 yilda bu ko’rsatkich
550,10 million dollarga yetdi.Biroq, investitsiyalarning o’sish sur’ati kuzatuv davrida
bir xil bo’lmagan, 2018 yilda eng yuqori o’sish (144,30%) va 2022 yilda eng past o’sish
(96,80%). Vaqt o’tishi bilan oziq-ovqat sanoatida kapital unumdorligi pasayib ketdi,
bu investitsiyalardan foydalanish samaradorligining pasayishini ko’rsatadi. 2017 yilda
kapital unumdorligi 5,40 ni tashkil etdi va 2022 yilda u 2,90 ga tushdi
2
.
O'zbekistonda sohalarga ko'ra chiqindilardan foydalanish ko'rsatkichlari
(2023)
3
Soha
Yillik
chiqindi
hajmi (ming
t)
Qayta
ishlash
darajasi (%)
Iqtisodiy
samara (mlrd
so'm)
Asosiy muammolar
Qishloq
xo'jaligi
5,780
23
420
Infrastruktura
yetishmasligi
Oziq-ovqat
sanoati
1,450
35
280
Zamonaviy
texnologiyalar
tanqisligi
1
https://president.uz/oz/pages/view/strategy
2
https://daryo.uz/2023/02/08/ozbekistonga-kiritlayotgan-xorijiy-investitsiyalar-hajmi-tahlil-qilindi
3
Circular economy statistics worldwide
https://www.statista.com
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
42
ISSN:3030-3613
Soha
Yillik
chiqindi
hajmi (ming
t)
Qayta
ishlash
darajasi (%)
Iqtisodiy
samara (mlrd
so'm)
Asosiy muammolar
To'qimachilik
850
42
180
Standartlashtirish
muammolari
Metallurgiya
2,120
28
340
Yuqori energiya sarfi
Kimyo sanoati
920
31
210
Ekologik xavfsizlik
masalalari
Qurilish
3,450
15
160
Logistika
muammolari
O’zbekiston
oziq-ovqat
sanoati
tarmog’i
mamlakat
iqtisodiyotini
rivojlantirishga salmoqli hissa qo’shmoqda. 6 yil ichida sanoat bandligi 122.0 foizga,
korxonalar soni 224 foizga va eksport hajmi 336 foizga oshdi. Turli xil oziq-ovqat
mahsulotlarini ishlab chiqarishning muhim ko’rsatkichlari ham ijobiy dinamikani
namoyish etadi. 2017 yildan 2022 yilgacha bo’lgan davrda bug’doy uni ishlab
chiqarish 32 foizga, shakar 26 foizga, sut va sut mahsulotlari 19 foizga, kolbasa
mahsulotlari 21 foizga, makaron mahsulotlari 16 foizga, margarin esa 34 foizga oshdi.
Umuman olganda, O’zbekistonda 6 yil davomida oziq-ovqat mahsulotlari ishlab
chiqarish dinamikasi tahlili ishlab chiqarish o’sishi, investitsiyalar, bandlik, eksport va
ishlab chiqarish quvvatlarining kengayishidagi ijobiy tendentsiyalarni ko’rsatadi. Shu
bilan birga, investitsiyalardan foydalanish samaradorligini yanada yaxshilash va
kapital unumdorligini oshirish uchun hali ham imkoniyatlar mavjud. Bunga
texnologiyalarni takomillashtirish, mahsulot sifatini yaxshilash va O’zbek oziq-ovqat
brendlarini jahon bozorida ilgari surish orqali erishish mumkin.
Har yili sanoat korxonalari soni ortib bormoqda, bu uning rivojlanish
dinamikasini ko’rsatadi. O’zbekiston C0VID-19 pandemiyasi davrida oziq-ovqat
mahsulotlari savdosini cheklamagan kam sonli davlatlardan biridir. Va bu sohada
ishlab chiqarish hajmining o’sishi o’tgan yillarga nisbatan hatto oshdi. O’zbekistonda
oziq-ovqat sanoatining rivojlanish xronologiyasini ko’rib chiqishdagi ba’zi qiziqarli
faktlar aytib o’tish zarur:
So’nggi 6 yil ichida O’zbekistonda oziq-ovqat ishlab chiqarish jadal rivojlanib,
shu davrda 31 foizga o’sdi.
oziq-ovqat sanoatining asosiy kapitaliga investitsiyalar ham o’sdi. Agar 2017
yilda investitsiyalar 230,7 million dollarni tashkil etgan bo’lsa, 2022 yilda bu
ko’rsatkich 550,1 million dollarga etdi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
43
ISSN:3030-3613
2022 yilda O’zbekistonda oziq-ovqat sanoati sohasida qiymati 2,10 trln so’m
bo’lgan 337 ta investitsiya loyihasi amalga oshirildi, qiymati 582.0 mlrd so’m va
quvvati yiliga 326 ming tonna bo’lgan 21 ta zamonaviy agrologiya markazi
foydalanishga topshirildi, 74 ta muzlatgichdan foydalanilmoqda. Natijada 6 ming 172
ta ish o’rni yaratildi
4
.
Shuningdek, go’sht – sut mahsulotlarini qayta ishlash bo’yicha 50 ta korxona,
meva – sabzavot mahsulotlarini qayta ishlash bo’yicha 40 ta korxona, yog ‘ - moy
mahsulotlari ishlab chiqarish bo’yicha 49 ta korxona, qandolat mahsulotlari ishlab
chiqarish bo’yicha 56 ta korxona ishga tushirildi. Bundan tashqari, 20 ta alkogolsiz
ichimliklar, 3 ta tuz, 119 ta un ishlab chiqarish ish boshladi. Non va makaron
mahsulotlarini ishlab chiqarish bo’yicha loyihalar amalga oshirilmoqda.
Ko’rib chiqilayotgan davrda asosiy kapitalga investitsiyalar hajmi 31 foizga
oshdi, o’tgan yili esa o’sish 18,90 foizni tashkil etdi. Asosiy oqim
markazlashtirilmagan investitsiyalar yo’nalishi bo’yicha kuzatildi-35 foizga o’sish,
asosan to’g’ridan-to’g’ri xorijiy investitsiyalarning 47 foizga o’sishi hisobiga. Bundan
tashqari, aholi mablag’lari hisobidan investitsiyalar 5,10 foizga, korxonalar esa 0,70
foizga oshdi. Shu bilan birga, tijorat banklarining kreditlari hisobiga investitsiyalar 26
foizga kamaydi. Markazlashtirilgan investitsiyalar hajmi 5,90 foizga oshdi, ammo
byudjet mablag’lari hisobidan investitsiyalar 26 foizga kamaydi.
Iqtisodiyotning barcha tarmoqlarida ishlab chiqarish o’sishi kuzatildi. Qishloq
xo’jaligida mahsulot ishlab chiqarishning o’sish sur’ati o’tgan yilga nisbatan 3,1
foizga kamaydi (2023 yil yanvar-sentabr oylarida 4,10 foiz). O’simlikchilik va
chorvachilik 3,1 foizga, o’rmon xo’jaligi 2,9 foizga, baliqchilik 1,3 foizga oshdi.
Sanoat ishlab chiqarishi tez sur’atlar bilan rivojlandi joriy yilning 9 oyida o’sish 7% ni
tashkil etdi (2023 yilning shu davrida 5,7%). Ishlab chiqarish sanoatida o’sish 8,2
foizni (2023 yil yanvar-sentabr oylarida 6,4 foiz), tog’-kon sanoatida 1,30 foizni
(o’tgan yilning shu davrida 0,40 foiz) tashkil etdi. Elektr, gaz, bug ‘ ta’minoti va
konditsionerlik sohasidagi o’sish sur’ati o’tgan yilga nisbatan bir oz pastroq bo’lib,
4,5% ni tashkil etdi (2023 yil yanvar-sentyabr oylarida-8,90%), suv ta’minoti va
chiqindilarni yo’q qilish sohasida-5,90% (o’tgan yilning shu davrida — 6,80%).
Ishlab chiqarish o’sishi: 2023 yilda O’zbekistonda oziq-ovqat mahsulotlari ishlab
chiqarish hajmi o’tgan yilga nisbatan 5 foizga oshdi. Investitsiyalar: oziq-ovqat
sanoatiga katta miqdordagi mablag ‘ sarflandi, bu esa ishlab chiqarish quvvatlarini
modernizatsiya qilish va yangi texnologiyalarni joriy etishga yordam beradi. Eksport:
O’zbekiston meva, sabzavot, don va go’sht kabi oziq-ovqat mahsulotlarini turli
mamlakatlarga faol eksport qilmoqda. Ijtimoiy dasturlar natijasida O’zbekiston
4
https://www.agro.uz/oziq-ovqat-sanoatiga-kiritilgan-investitsiyalar-hajmi-to-g-risida-ma-lumot-bormi/
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
44
ISSN:3030-3613
hukumati mehnat sharoitlarini yaxshilash va ishchilarning turmush darajasini oshirish
uchun ijtimoiy dasturlarni joriy etish orqali qishloq xo’jaligi va oziq-ovqat sanoatini
rivojlantirishni faol qo’llab-quvvatlamoqda.
O'zbekistonda chiqindilardan foydalanishning rivojlanish dinamikasi
5
Yil
Umumiy qayta
ishlash darajasi (%)
Investitsiyalar
(mlrd so'm)
Yangi yaratilgan
korxonalar soni
Bandlik
(kishi)
2018
16
180
35
4,800
2020
21
290
62
7,200
2022
24
450
87
9,100
2023
27
580
105
12,500
Chiqindisiz ishlab chiqarishga kelsak, O’zbekiston bu borada hali rivojlanish
bosqichida. Biroq, mamlakat bu yo’nalishda muhim qadamlar tashlamoqda. Masalan,
2023 yilda qishloq xo’jaligi chiqindilarini hayvonlar uchun ozuqa va o’g’itlarga
aylantirish loyihasi boshlandi. Bu chiqindilarni kamaytirishga va resurslardan
foydalanish
samaradorligini
oshirishga
yordam
beradi.
Bundan
tashqari,
O’zbekistonda qishloq xo’jaligi mahsulotlari qoldiqlarini yangi mahsulotlarga qayta
ishlash imkonini beruvchi texnologiyalar faol joriy etilmoqda. Bunga bioyoqilg’i,
bioplastikalar va boshqa foydali materiallar ishlab chiqarish kiradi. O’zbekiston 9 oy
ichida 629,20 trln so’mlik sanoat mahsulotlari ishlab chiqardi
6
Dastlabki ma’lumotlarga ko’ra, 2024 yilning yanvar-sentabr oylarida O’zbekiston
korxonalari tomonidan 629,20 trln so’mlik sanoat mahsulotlari ishlab chiqarilgan,
sanoat ishlab chiqarishining jismoniy hajmi indeksi 2023 yilning shu davriga nisbatan
107 foizni tashkil etgan. Bugungi kunda O’zbekistonda 64,1 mingta sanoat
korxonasi faoliyat ko’rsatmoqda, ulardan 11,2 mingtasi (faoliyat ko’rsatayotgan
korxonalar umumiy sonining 17,50 foizi) Toshkent shahriga, 6,70 mingtasi
(10,40foizi) Farg’ona, 6,70 mingtasi (10,40 foizi) Toshkent, 5,40 mingtasi (8,40 foizi)
Samarqand va 5,20 mingtasi (8,10 foizi) Andijon viloyati. 2024 yilning yanvar-sentabr
oylarida aholi jon boshiga sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishni differensiallashtirish
tahlili Navoiy viloyati (94,270 mln.so’m), Toshkent shahri (41,150 mln. so’m) va
Toshkent viloyati (32 mln. so’m) bo’yicha respublika o’rtacha ko’rsatkichidan
(16,970 mln. so’m) sezilarli darajada oshganini ko’rsatdi.
5
Stat.uz.
6
https://www.uzdaily.uz/ru/uzbekistan-za-9-mesiatsev-proizvel-promyshlennoi-produktsii-na-6292-trln-sumov/
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
45
ISSN:3030-3613
Ishlab chiqarish tarkibida eng katta ulush ishlab chiqarish hajmi 532,80 trln
so’mni tashkil etgan ishlab chiqarish sanoati korxonalariga (84,70%) to’g’ri keladi.
2024 yilning yanvar-sentabr oylarida respublika bo’yicha sanoat ishlab chiqarishining
umumiy hajmidagi eng katta ulushni Toshkent shahri (20,10%), Navoiy (16,20%),
Toshkent (15,60%), Andijon (9,90%), Farg’ona (5,40%) va Samarqand (5,10%)
viloyatlari tashkil etdi. 2023 yilning shu davriga nisbatan Surxondaryo viloyati (8,8),
Namangan (8,4%), Andijon (8,2%) Toshkent (8,5%), Farg’ona (8,3%) va Navoiy
(8,3%) korxonalari hisobiga respublikada sanoat ishlab chiqarishining o’rtacha
ko’rsatkichlari oshdi 7,80%) mintaqalar. 2024 yil yanvar-sentyabr oylarida tog‘-kon
sanoati korxonalari tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar 49,70 trln.so’mni yoki
tarmoqlar umumiy hajmining 7,90 foizini tashkil etdi. Ishlab chiqarish korxonalariga
2024 yil yanvar-sentyabr oylarida 532,80 trln.so’m yoki sanoat korxonalari umumiy
hajmining 84,70% miqdorida beriladi. Tarkibiy ishlab chiqarish sanoatida yuqori
texnologiyali tarmoqlarning ulushi 1,30% o’rta-yuqori texnologiyalar–21,90%
(24,20%), o’rta-past texnologiyalar - 37,80% (37,80%) va past texnologiyalar-39%
(36,70%).
Mashina va uskunalarni ishlab chiqarish, ta’mirlash, o’rnatish, avtotransport
vositalari, Tirkamalar va yarim Tirkamalar va boshqa tayyor metall buyumlar ishlab
chiqarishda 20,20% ni tashkil etdi (2023 yil yanvar-sentyabr oylarida jismoniy holat
indeksi 108,30% ni tashkil etdi), metallurgiya sanoati-23% (jismoniy yuk indeksi 2023
yil yanvar-sentyabr oylarida 105,70%), to’qimachilik, kiyim - kechak, charm buyumlar
ishlab chiqaradigan korxona-16,70% (kyanvar jismoniy jihozlari indeksi-2023 yil
sentyabr 113,40%). Ishlab chiqarish sanoatida oziq-ovqat, ichimliklar va tamaki
mahsulotlari ishlab chiqaradigan korxonalarning ulushi 18,20% ni tashkil etdi (2023
yil yanvar-sentyabr oylarida jismoniy holat indeksi 104,60% ni tashkil etdi), kimyoviy
mahsulotlar, kauchuk va plastmassa buyumlar ishlab chiqaradigan korxonalar - 7,90%.
2024 yil yanvar-sentabr oylarida respublikaning yirik korxonalari tomonidan
320,60 ming dona muzlatgich va muzlatgichlar ishlab chiqarilgan (2023 yilning
tegishli davriga kelib ishlab chiqarish 44,50 foizga kamaygan).
Texnologik asbob-uskunalarning kapital-tiklash ishlarini olib borish kimyo
korxonalari quvvatlarining yuklanishini oshirishga va o’tgan yilgi ishlab chiqarish
ko’rsatkichlaridan oshib ketishga imkon berdi (2023 yil yanvar-sentyabr oylarida
105,50%) va kaliy xlorid (2023 yil yanvar-sentyabr oylarida 110,20%).
2024 yilning yanvar-sentabr oylarida ishlab chiqarish sanoati tarkibida oziq -
ovqat mahsulotlarining ulushi 14,10 foizni, jismoniy hajm indeksi esa 104,60
foizni, ishlab chiqarishning umumiy hajmi esa 74 933,30 mlrd so’mni tashkil etdi. 2024
yilning yanvar-sentabr oylarida ishlab chiqarish sanoati tarkibida ichimliklar ishlab
chiqarishning ulushi 3,50 foizni, jismoniy hajm indeksi 100,80 foizni, ishlab
chiqarish hajmi esa 18 722,10 mlrd so’mni tashkil etdi. 2024 yil yanvar-sentabr
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
46
ISSN:3030-3613
yakunlari bo’yicha ishlab chiqarish sanoati tarkibida to’qimachilik mahsulotlari ishlab
chiqarishning ulushi 1,80% ni tashkil etdi, jismoniy hajm indeksi 14% ga oshdi, ishlab
chiqarish hajmi esa 62 649,30 mlrd so’mga teng bo’ldi.
2024 yilning yanvar-sentabr oylarida ishlab chiqarish sanoati tarkibida kiyim-
kechak ishlab chiqarish ulushi 4,40% ni tashkil etdi, jismoniy hajm indeksi 11,50% ga
oshdi, ishlab chiqarish hajmi 23 517,60 mlrd so’mga yetdi. 2024 yilning yanvar-sentabr
oylarida ishlab chiqarish sanoati tarkibida kimyo mahsulotlarining ulushi 5,60% ni
tashkil etdi, ishlab chiqarishning fizik hajmi indeksi 2,60% ga oshdi, ishlab chiqarish
hajmi esa 29 774 mlrd so’mni tashkil etdi. 2024 yil yanvar-sentabr yakunlari bo’yicha
ishlab chiqarish sanoati tarkibida koks va neftni qayta ishlash mahsulotlari ishlab
chiqarishning ulushi 3,80% ni tashkil etdi, jismoniy hajm indeksi 1,60% ga oshdi,
ishlab chiqarish hajmi esa 20 013,90 mlrd so’mni tashkil etdi. 2024 yilning yanvar-
sentabr oylarida ishlab chiqarish sanoati tarkibida rezina va plastmassa buyumlar ishlab
chiqarish ulushi 2,30 foizni, jismoniy hajm indeksi 127,80 foizni, ishlab chiqarish
hajmi 12 310,90 mlrd so’mni tashkil etdi. 2024 yilning yanvar-sentabr oylarida ishlab
chiqarish sanoati tarkibida mashina va uskunalardan tashqari tayyor metall buyumlar
ishlab chiqarish ulushi 2,30 foizni, jismoniy hajm indeksi 81,60 foizni, ishlab chiqarish
hajmi esa 12 022,90 mlrd so’mni tashkil etdi. 2024 yilning yanvar-sentabr oylarida
ishlab chiqarish sanoati tarkibida avtotransport vositalari, treylerlar va yarim
Tirkamalar ishlab chiqarishning ulushi 11,60 foizni, jismoniy hajm indeksi 107,90
foizni, ishlab chiqarish hajmi 61 813,10 mlrd so’mni tashkil etdi.
Ko’rib chiqilayotgan davrda elektr ta’minoti, gaz, bug’ va konditsioner
korxonalari tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulot hajmi 43,30 trln so’mni (sanoat
umumiy hajmining 6,90%) tashkil etdi. 2023 yilning shu davriga nisbatan 2024
yilning yanvar-sentabr oylarida elektr energiyasi ishlab chiqarish 93,60%, issiqlik
energiyasi ishlab chiqarish 94,20% ni tashkil etdi.
Suv ta’minoti, kanalizatsiya, chiqindilarni to’plash va utilizatsiya qilish korxonalari
tomonidan ishlab chiqarilgan mahsulotlar hajmi 2024-yil yanvar-sentabr oylarida 3,40
trln so ‘ mni tashkil etdi (sanoat umumiy hajmining 0,50%). 2023-yilning tegishli
davriga nisbatan 2024 - yilning yanvar-sentabr oylarida to’qimachilik chiqindilari
ishlab chiqarishning 4 foizga kamayishi, oqova suvlarni olib tashlash, tashish va ularni
qayta ishlash bo’yicha xizmatlarning 1,60 foizga ko’payishi, chuqurlarni, quduqlarni
va septik tanklarni bo’shatish, tozalash va qayta ishlash xizmatlarining 0,90 foizga
kamayishi qayd etildi. 2024 yilning yanvar-sentabr oylarida kichik tadbirkorlik
sub’ektlari tomonidan 198,30 trln so’mlik mahsulot ishlab chiqarildi, uning umumiy
ishlab chiqarish hajmidagi ulushi 31,50foizni tashkil etdi. 2023-yilning yanvar-sentabr
oylari oralig’ida kichik biznesning umumiy ishlab chiqarish hajmidagi ulushi 25,90
foizni tashkil etdi. Respublikaning sanoat ishlab chiqarishini rivojlantirishga tayyor
mahsulotlar, butlovchi buyumlar va materiallar ishlab chiqarishni mahalliylashtirish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
47
ISSN:3030-3613
dasturini amalga oshirish ham yordam berdi, uning doirasida 2 233 loyiha bo’yicha 79
trln so’mlik mahsulot ishlab chiqarildi, mahalliylashtiriladigan mahsulotlar 869,30 mln
dollarga eksport qilindi. 13 411 ta yangi ish o’rinlari yaratildi.
2019-2023 yillarda iqtisodiy faoliyat turlari bo’yicha sanoat sohalarida ishlab
chiqarish asosiy fondlarining amortizatsiya darajasining dinamikasi
(yil oxiridagi aktivlarning umumiy qiymatiga nisbatan foizda)
2019
2020
2021
2022
2023
Jami sanoat
48,80
36,70
30,90
35,0
37,0
Konchilik va karer qazish
31,6
34,4
37,2
42,0
43,6
Ishlab chiqarish sanoati
42,7
40,2
28,3
32,0
30,5
Elektr, gaz, bug ‘va havoni
tozalash
40,1
31,5
30,2
38,2
37,5
Suv ta’minoti; kanalizatsiya,
chiqindilarni yig’ish va yo’q
qilish
28,4
28,6
25,3
25,3
26,2
O‘zbekistonda yondosh tovarlar va chiqindilardan foydalanish bo‘yicha ijobiy
siljishlar mavjud. Ammo bu yo‘nalishdagi samaradorlikni oshirish uchun texnologik
yangilanish, tizimli yondashuv va institutsional yordam muhim ahamiyat kasb etadi.
Davlat siyosatining “yashil iqtisodiyot”ga yo‘naltirilgani bu borada yangi imkoniyatlar
yaratmoqda.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Statistika agentligi. (2023).
Sanoat chiqindilari statistik
ma’lumotlari
.
2.
“Yashil iqtisodiyot strategiyasi – 2030”. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasi qarori.
3.
G. Zokirov. (2022).
Qishloq xo‘jaligida chiqindilardan foydalanishning iqtisodiy
samaradorligi
. Toshkent: “Iqtisodiyot” nashriyoti.
4.
M. Karimova. (2021).
Oziq-ovqat sanoatida yondosh mahsulotlar va tsirkulyar
iqtisodiyot
. O‘zbekiston iqtisodiy sharhlari jurnali, №3.
5.
“UNEP Circular Economy Guidelines”. United Nations Environment Programme,
2022.
6.
Stat.uz – O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi rasmiy sayti.
7.
Qulliyev O. ISHLAB CHIQARISH IMKONIYATLARI CHIZIG'I //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 1. – №. 1.
8.
Qulliyev O., Abduqahhorov B. ECONOMIC GLOBALIZATION //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
48
ISSN:3030-3613
9.
Qulliyev O. PUL MABLAG’LARI HISOBI: IQTISODIYOTDAGI O’RNI VA
ULARNING ASOSIY VAZIFALARI //ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ
(buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
10.
Qulliyev O. ЛИНИЯ ВОЗМОЖНОСТЕЙ ПРОИЗВОДСТВА //ЦЕНТР
НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
11.
Qulliyev O. Covid-19 и экономика Узбекистана //ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
12.
Qulliyev O. ПРИНЦИПЫ ФУНКЦИОНИРОВАНИЯ И ОСНОВНЫЕ
НАПРАВЛЕНИЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МНОГОСТОРОННИХ БАНКОВ
//ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
13.
Qulliyev
O.,
Jiyanov
L.
ИННОВАЦИОННОЕ
РАЗВИТИЕ
И
СЕЛЬСКОХОЗЯЙСТВЕННЫЙ ПОДОХОД К СЕЛЬСКОМУ ХОЗЯЙСТВУ
//ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 2. – №. 2.
14.
Anvarovich Q. A. et al. THE ECONOMIC MODERNIZATION OF
UZBEKISTAN //ResearchJet Journal of Analysis and Inventions. – 2021. – Т. 2.
– №. 05. – С. 332-339.
15.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li. Covid-19 va O’zbekiston iqtisodiyoti JOURNAL
OF ADVANCED RESEARCH AND STABILITY (JARS)
16.
BARQARORLIK VA YETAKCHI TADQIQOTLAR Volume: 01 Issue: 05| 2021
17.
Rasulovich K. A., Ulugbekovich K. A. SECTION: ECONOMICS //POLISH
SCIENCE JOURNAL. – 2020. – С. 25.
18.
Rasulovich K. A. THE ROLE OF AGRO-TOURISM IN THE DEVELOPMENT
OF SOCIO-ECONOMIC INFRASTRUCTURE IN RURAL AREAS //Наука и
образование сегодня. – 2021. – №. 3 (62). – С. 13-14.
19.
Khodjayev A. R. et al. EFFICIENCY OF USING MODERN INFORMATION
AND COMMUNICATION TECHNOLOGIES IN SMALL BUSINESS //World
science: problems and innovations. – 2021. – С. 130-132.
20.
Xodjayev A. et al. THE ROLE OF SMM MARKETING IN SMALL BUSINESS
DEVELOPMENT DURING A PANDEMIC //ЦЕНТР НАУЧНЫХ
ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz). – 2020. – Т. 1. – №. 1.
21.
Qulliyev
Oxunjon
Anvar
o’g’li
CHOVACHILIK
TARMOG’INI
RIVOJLANTIRISH VA AQLLI FERMADA ZAMONAVIY SENSORLI
TEXNOLOGIYALARNING RIVOJLANISHI Toshkent davlat iqtisodiyot
unuversiteti konferensiyasi 2021-y. 186-192-betlar.
22.
Anvar o’g’li, Qulliyev Oxunjon. “Functioning Principles and Main Activities of
Multilateral Development Banks.” International Journal of Culture and Modernity
15 (2022): 83-86.
23.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li, Bobomurodov Qayimjon Homidovich,
O‘ZBEKISTONDA KAMBAG‘ALLIK DARAJASINI QASQARTIRISH,
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
49
ISSN:3030-3613
O’ZBEKISTONDA FANALARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY
TADQIQOTLAR JURNALI ISSN: 2181-3302 SJIF:5,963 23-SON 20.10.2023
https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/11154
271-
273-betlar
25.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li,
Normurodov Jamshit Baxshibek o`g`li,
THE
STANDARD OF LIVING OF THE POPULATION AND PROMISING
26.
OPPORTUNITIES TO INCREASE IT IN UZBEKISTAN
O’ZBEKISTONDA
FANALARARO INNOVATSIYALAR VA ILMIY TADQIQOTLAR JURNALI
ISSN:
2181-3302
SJIF:5,963
23-SON
20.10.2023
https://journal.buxdu.uz/index.php/journals_buxdu/article/view/11153
370-
374- betlar
27.
Qulliyev Oxunjon Anvar o’g’li,
Normurodov Jamshit Baxshibek o`g`li,
THE
STANDARD OF LIVING OF THE POPULATION AND PROMISING
28.
OPPORTUNITIES TO INCREASE IT IN UZBEKISTAN
European Journal of
Business Startups and Open Society| ISSN: 2795-9228 Vol. 3 No. 12 (Dec - 2023):
https://inovatus.es/index.php/ejbsos/article/view/2150/2090
58-61- betlar
