T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
10
ISSN:3030-3613
FORPRESS QURILMASI UCHUN YUMSHOQ ISHGA TUSHIRISH
QURILMASINI LOYIHALASH ASOSIDA VA ELEKTR YURITMALARDA
RASIONAL ENERGIYA TEJASH CHORA TADBIRLARI
BUXORO DAVLAT TEXNIKA UNIVERSITETI
MIRZOYEV NARZULLO NURIDDINOVICH,
LATIPOV SAIDMUROD TUYG‘UNOVICH,
RASHIDOV SHERZOD KAXRAMONOVICH
Annotatsiya
Ushbu maqolada energiya manbalari iste’moli bo’yicha moy pressi uchun
yumshoq ishga tushirish tizimining modeli, algoritmi, hamda energiya tejashning
texnik va iqtisodiy jihatlarining tahlililiy natijalari keltirilgan.
Yumshoq ishga tushirish turli elektr yuritmalarda keng qo'llaniladi. Ishlab
chiqilgan yumshoq ishga tushirishning strukturaviy sxemasi 1-rasmda ko'rsatilgan va
yumshoq ishga tushirishning ishlash sxemmasi 2-rasmda ko'rsatilgan. Yumshoq ishga
tushirishning asosi fazalarning har birining bo'shlig'iga kiritilgan uch juft teskari-
parallel tiristorlar VS1 - VS6 hisoblanadi. Yumshoq ishga tushirishga bosqichma-
bosqich erishiladi [1-3]
1-rasm. Yumshoq ishga tushirishning strukturaviy sxemasi
Elektr motorining chulg‘amlariga qo'llaniladigan chiziqli kuchlanishni U
init
ning
ba'zi boshlang'ich qiymatidan U
nom
nominal qiymatiga oshirish. Bunga VS1 - VS6
tiristorlarining o'tkazuvchanlik burchagini boshlang'ich vaqti deb ataladigan T
start
vaqtida minimal qiymatdan maksimalgacha bosqichma-bosqich oshirish orqali
erishiladi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
11
ISSN:3030-3613
Odatda, U
nach
ning qiymati U
nom
ning 30...60% ni tashkil qiladi, shuning uchun
elektr motorining ishga tushirish momenti elektr motorini tarmoqning to'liq
kuchlanishiga ulash holatiga qaraganda sezilarli darajada kamroq bo'ladi. Buning
natijasida qo'zg'alish kamarlarining bosqichma-bosqich kuchlanishi va reduktor
qutisining tishli g'ildiraklarining silliq ulanishi sodir bo'ladi. Bu elektr yuritmaning
dinamik yuklarini kamaytirishga foydali ta'sir ko'rsatadi va buning natijasida
mexanizmlarning ishlash muddatini uzaytirishga va ta'mirlash oralig'ini oshirishga
yordam beradi [4-5].
YuITQ dan foydalanish, shuningdek, elektr tarmog'idagi yuklamasini
kamaytirishga imkon beradi, chunki bu holda elektr motorining ishga tushirish toki
to'g'ridan-to'g'ri ishga tushirishda bo'lgani kabi 5 - 7 nominal tok emas, balki 2 - 4
nominal tokka tushadi. Bu dizel generatorlari, uzluksiz quvvat manbalari va kam
quvvatli transformator podstansiyalari kabi cheklangan quvvatli energiya
manbalaridan elektr inshootlarini quvvatlantirishda muhim ahamiyatga ega. Ayniqsa
qishloq joylarda. Ishga tushirish tugallangandan so'ng, tiristorlar baypass kontaktori K
tomonidan o'rnatiladi, buning natijasida T
rab
vaqt davomida tiristorlarda hech qanday
quvvat sarflanmaydi, bu elektr energiyasini tejashni anglatadi [6].
2-rasm. Yumshoq ishga tushirishda tok va kuchlanish diagrammasi
Dvigatelni tormozlashda jarayonlar teskari tartibda sodir bo'ladi: kontaktor K
o'chirilgandan so'ng, tiristorlarning o'tkazuvchanlik burchagi maksimal bo'ladi, elektr
motorining chulg‘amlaridagi kuchlanish tarmoq kuchlanishiga teng, tiristorlardagi
kuchlanish pasayishi. Keyin T
torm
vaqtida tiristorlarning o'tkazuvchanlik burchagi
minimal qiymatga tushadi, bu U
ots
kesish kuchlanishiga to'g'ri keladi, shundan so'ng
tiristorlarning o'tkazuvchanlik burchagi nolga teng bo'ladi va chulg‘amlarga
kuchlanish berilmaydi. 3-rasmda tiristorlarning o'tkazuvchanlik burchagi asta-sekin
ochib borishi bilan dvigatel fazalaridan birining tok diagrammalari ko'rsatilgan.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
12
ISSN:3030-3613
3-rasm. Bir fazali ishga tushirish uchun tok diagrammasi
4-rasmda yumshoq ishga tushirishning asosiy elektr sxemasining qismlari
ko'rsatilgan. Uning ishlashi uchun 50 Gts chastotali standart 380 V kuchlanish
tarmoqning A, B, C uch fazali kuchlanishi talab qilinadi. Elektr dvigatelining
chulg‘amlari yulduz yoki uchburchakda ulanishi mumkin.
4-rasm. Yumshoq ishga tushirishning elektr sxemasi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
13
ISSN:3030-3613
VS1 - VS6 kuch tiristorlari sifatida I
pr
= 35 A to'g'ridan-to'g'ri tokga ega
TO-247 korpusidagi 40TPS12 tipidagi qurilmalar ishlatiladi. Faza bo'ylab ruxsat
etilgan tok I
dop
= 2I
pr
= 70 A. Keling, maksimal ishga tushirish toki 4I
nom
deb faraz
qilaylik, shundan kelib chiqadiki, I
nom
< I
dop
/4 = 17,5 A. Elektr dvigatel quvvatlarining
standart diapazonini ko'rib chiqsak, biz 7,5 kVt quvvatga ega dvigatelni ishga
tushirishga ruxsat etilganligini aniqlaymiz. Agar ishga tushirish toki I
dop
dan oshib
ketgan bo'lsa kattaroq dvigatelni ulash yoki ishga tushirish vaqti juda qisqa bo'lganligi
sababli, ishga tushirish jarayoni to'xtatiladi, chunki maxsus tanlangan xarakteristikaga
ega QF1 avtomatik kaliti ishlaydi.
Damfirning RC davrlari R48, C20, C21, R50, C22, C23, R52, C24, C25
tiristorlarga parallel ravishda ulanadi, bu tiristorlarning, shuningdek, R49, R51 va R53
varistorlarining noto'g'ri faollashishiga yo'l qo'ymaydi, ortiqcha kuchlanish pulslarini
K2, K2, K3 dan oshib ketadi. Nominal tok 40 A bo'lgan TR91-12VDC-SC-C turini
ishga tushirish tugagandan so'ng kuch tiristorlarini ishga tushiradi [7].
Boshqarish tizimi U
AV
fazalararo kuchlanishidan ta’minlanadigan transformator
quvvat
manbai
blokidan
quvvatlanadi.
Elektr
ta'minotiga
pasaytiruvchi
transformatorlar TV1, TV2, VD1 diodli ko'prigi, tokni cheklovchi qarshilik R1,
silliqlashtiruvchi C1, C3, C5 kondensatorlari, shovqinni bostiruvchi C2, C4, C6
kondensatorlari va mos ravishda 12 va 5 V kuchlanishni ta'minlovchi chiziqli
stabilizatorlar DA1 va DA2 kiradi.
Boshqaruv tizimi PIC16F873 tipidagi DD1 mikrokontrolleri yordamida
qurilgan. Mikrokontroller ORT5-ORT10 (MOC3052) opto-simistorlarini "yondirish"
orqali VS1 - VS6 tiristorlari uchun boshqaruv pulslarini hosil qiladi. R36 - R47
rezistorlari VS1 - VS6 tiristorlarining nazorat qilish davrlarida tokni cheklash uchun
ishlatiladi. Tekshirish pulslari bir vaqtning o'zida ikkita tiristorga fazalararo
kuchlanishining yarim to'lqinining boshlanishiga nisbatan kechikish bilan beriladi.
Tarmoq kuchlanishiga ega sinxronizatsiya sxemalari R13, R14, R18, R19, R23, R24
zaryadlovchi rezistorlar, VD3 - VD8 diodlari, VT1 - VT3 tranzistorlari, C17 - C19
saqlash kondansatkichlari va OPT - OPT4 rezistorlaridan iborat uchta bir xil blokdan
iborat. 4 ta OPT2, OPT3, OPT4 optoparalarining chiqishidan RC2, RC1, RC0
mikrokontrollerlarining kirishlariga U
ab
, U
bc
, U
ca
fazali kuchlanishlarining salbiy yarim
to'lqinining boshlanishiga mos keladigan davomiyligi taxminan 100 mks bo'lgan
impulslar yuboriladi. Agar yuqori grafikni tarmoq kuchlanishi U
av
sifatida olsak, u
holda o'rta grafik C17 kondansatoridagi kuchlanishga, pastki qismi esa ORT2
optoparallarining fotodiodi orqali tokga to'g'ri keladi. Mikrokontroller o'z kirishlarida
qabul qilingan sinxronizatsiya impulslarini qayd qiladi, fazalarning mavjudligini,
almashinish tartibini, "yopishish" yo'qligini aniqlaydi, shuningdek, tiristorni
boshqarish pulslarining kechikish vaqtini hisoblab chiqadi. Sinxronizatsiya
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
14
ISSN:3030-3613
davrlarining kirishlari R17, R22 va R27 varistorlari tomonidan haddan tashqari
kuchlanishdan himoyalangan. R2, R3, R4 potansiyometrlari yordamida rasmda
ko'rsatilgan yumshoq ishga tushirishning ish sxemasiga mos keladigan parametrlar
o'rnatiladi; mos ravishda R2 – T
start
, R3 – T
torm
, R4 – U
nachi
U
ots
. R2, R3, R4
dvigatellarining belgilangan kuchlanishlari DD1 mikrosxemasining RA2, RA1, RA0
kirishlariga beriladi va ADC yordamida o'zgartiriladi. Boshlash va tormozlash vaqti 3
dan 15 sekundgacha sozlanishi va dastlabki kuchlanish noldan 60 graduslik tiristor
o'tkazuvchanlik burchagiga mos keladigan kuchlanishgacha sozlanishi. C8 - C10
kondensatorlari shovqinni bostiradi [8].
START buyrug'i XS2 ulagichining 1 va 2 kontaktlarini yopish orqali beriladi va
OPT1 optoparallarining 4 chiqishida paydo bo'ladi. C14 va C15 kondensatorlari
kontaktning sakrashi natijasida paydo bo'ladigan tebranishlarni bostiradi. XS2
ulagichining 1 va 2 kontaktlarining ochiq holati "STOP" buyrug'iga mos keladi. Ishga
tushirishni boshqarish sxemasini almashtirish bloklash tugmasi, almashtirish tugmasi
yoki kontaktlar o'rni bilan amalga oshirilishi mumkin.
Kuch tiristorlari B1009N termostati tomonidan issiqlik qabul qilgichda
joylashgan odatda yopiq kontaktlari bilan haddan tashqari qizib ketishdan
himoyalangan. Harorat 80 ° C ga yetganda, termostat kontaktlari ochiladi va log
darajasi mikrokontrollerning RC3 kirishiga yuboriladi.
HL1, HL2, HL3 LEDlar quyidagi holatlarning ko'rsatkichlari bo'lib xizmat
qiladi:
HL1 (yashil) "Tayyorlik" - avariya vaziyatlar yo'q, ishga tushirishga
tayyor;
HL2 (yashil) "Ish" - miltillovchi LED yumshoq ishga tushirish dvigatelni
ishga tushirish yoki tormozlash, doimiy yorug'lik - byapassda ishlashni bildiradi;
HL3 (qizil) "Muvaffaqiyatsizlik" - issiqlik qabul qiluvchining haddan
tashqari qizishi, fazali kuchlanishlarning yo'qligi yoki "yopishishi" ni ko'rsatadi.
K1, K2, K3 aylanma o'rni logni ta'minlovchi mikrokontroller tomonidan
yoqiladi. 1 tranzistor VT4 bazasiga.
Mikrokontrollerning dasturlash sxemasi XS3 ulagichi, VD2 diodi va J1
mikroswitch yordamida amalga oshiriladi. ZQ1, C11, C12 elementlari soat
generatorini ishga tushirish sxemasini tashkil qiladi, R5 va C7 quvvatni qayta o'rnatish
sxemasini tashkil qiladi, C13 mikrokontroller quvvat avtobuslarida shovqinlarni
filtrlaydi.
YuITQ ning ishlashi uchun soddalashtirilgan algoritm bo‘yicha mikrokontroller
ishga tushirilgandan so'ng, avariyaning mavjudligini aniqlaydigan Error_Test pastki
dasturi chaqiriladi: issiqlik qabul qiluvchining haddan tashqari qizishi, faza yo'qolishi
sababli tarmoq kuchlanishi bilan sinxronlasha olmaslik, tarmoqqa noto'g'ri ulanish yoki
kuchli shovqin sodir bo‘ladi. Agar avariya qayd etilmasa, xato o'zgaruvchisiga "0"
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
15
ISSN:3030-3613
qiymati beriladi, pastki dasturdan qaytgandan so'ng, "Tayyor" LED yonadi va
kontaktlarning zanglashiga olib, "START" buyrug'ini kutish rejimiga o'tadi. "START"
buyrug'ini ro'yxatdan o'tkazgandan so'ng, mikrokontroller potansiyometrlarda
belgilangan kuchlanish kuchlanishlarini analogdan raqamliga o'tkazishni amalga
oshiradi va T
start
va U
start
parametrlarini hisoblab chiqadi, shundan so'ng u quvvat
tiristorlari uchun nazorat impulslarini chiqaradi. Ishga tushirish oxirida bypass
yoqiladi. Dvigatel tormozlanganda, boshqaruv jarayonlari teskari tartibda amalga
oshiriladi.
Yumshoq ishga tushirish tizimining texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlari
Yulduz-uchburchak zanjirlarni ishga tushirish tokni hisoblash:
I
pusk Y
= I
pusk Δ
/ 3 = I
nom
· k
pusk
/ 3
I
pusk Y
— chulg‘amlari yulduzcha ulanganda ishga tushirish toki (A)
I
pusk Δ
— chulg‘amlari uchburchak ulanganda ishga tushirish toki (A)
I
nom
—dvigatelning nominal toki (A)
k
pusk
— ishga tushirish tokini karraligi (5-7 marta)
Qo'shimcha qarshilikni hisoblash:
R
dob
= (U
nom
/ I
pusk.treb
) - (U
nom
/ I
pusk.pryam
)
Bu yerda :
R
dob
— qo‘shimcha qarshilik (Om)
U
nom
— nominal kuchlanish (V)
I
pusk.treb
— talab etiladigan ishga tushirish toki (A)
I
pusk.pryam
— to'g'ridan-to'g'ri ishga tushirish uchun ishga tushirish toki (A)
Chastotani boshqarishning asosiy qonuniyati:
U/f = const
Bu yerda:
U — dvigatelning statoriga beriladigan kuchlanish (V)
f — kuchlanish chastotasi (Gs)
Ushbu qonunga rioya qilish dvigatelning magnit oqimining butun boshqaruv oralig'ida
barqarorligini ta'minlaydi.
Pasport ma'lumotlari bo'lmaganda dvigatelning nominal tokiini aniqlash:
Uch fazali elektr dvigatelning uchun:
I
nom
= P / (√3 · U
l
· cos φ · η)
Bu yerda:
I
nom
—dvigatelning nominal toki (A)
P —dvigatel quvvati (Vt)
U
l
— chiziqli kuchlanish (V)
cos φ — quvvat koeffisienti (0.8-0.85)
η — dvigatelning FIK ( 0.85-0.92)
Yumshoq ishga tushirish qurilmasi bilan tezlanish vaqtini hisoblash:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
16
ISSN:3030-3613
t
razg
= J · ω
nom
/ (M
sr
- M
c.sr
)
bu yerda:
t
razg
— tezlanish vaqti (sek)
J — tizimning inersi momenti (kg·m²)
ω
nom
— nominal aylanish chastotasi (rad/s)
M
sr
— YuITQ bilan ishga tushirilganda dvigatelning o'rtacha momenti (N·m)
M
c.sr
— ishga tushirishdagi qarshilikning o'rtacha momenti (N·m)
55 kVt li forpress qurilmasi uchun yumshoq ishga tushirish qurilmasini
hisoblash
Boshlang‘ich ma'lumotlar:
Dvigatel: 55 kVt, 1480 ayl/min, 380 V
cos φ = 0.85, η = 0.91
Boshlanish momentining karraligi: 2.2
Ishga tushirish tokning karraligi: 7.0
Tizimning inertsiya momenti: 4,2 kg m²
Qarshilik momenti: 90%
Hisoblash:
Nominal tok: I
nom
= 55000 / (√3 · 380 · 0.85 · 0.91) = 103.5 A
Nominal moment: M
nom
= 9550 · 55 / 1480 = 354.6 N·m
To'g'ridan -to'g'ri ishga tushirish uchun ishga tushirish momenti: M
pusk
= 354.6
· 2.2 = 780.1 N·m
Nominalga nisbatan kuchlanish 60% bo‘lganda YuITQ dan foydalanilganda
moment:
M
pusk.upp
= 780.1 · 0.6² = 280.8 N·m
Qarshilik momenti: M
c
= 354.6 · 0.9 = 319.1 N·m
M
pusk.upp
< M
c
bo‘lganda, UPP ning dastlabki kuchlanishini 70% ga oshirilganda
moment
M
pusk.upp.korr
= 780.1 · 0.7² = 382.2 N·m
Tezlashtirish paytida o'rtacha ishga tushirish momenti:
M
sr
= (382.2 + 354.6) / 2 = 368.4 N·m
Nominal aylanish chastotasi: ω
nom
= 1480 · 2π / 60 = 155 rad/s
Tezlanish vaqti: t
razg
= 4.2 · 155 / (368.4 - 319.1) = 13.2 sek
"Uchburchak" sxemadan "yulduz" sxemaga almashtirishning texnik
iqtisodiy ko‘rsatkichlari.
Elektr motor kam yuklanganida tarmoqda ularni “yulduz” sxemaga o‘tkazish
tavsiya etiladi. Uchburchak sxemada ulanishga nisbatan elektr motorning
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
17
ISSN:3030-3613
chulg‘amlarining faza kuchlanishi kamayishi hisobiga, nafaqat aktiv quvvat balki
reaktiv quvvatni sarfi ham kamayadi.
Kam yuklangan elektr motorlarining elektr tarmoqqa ulanishlarini "uchburchak"
sxemadan "yulduz" sxemaga almashtirishda tejaladigan elektr energiya quyidagi
formula orqali aniqlanadi [9 ]:
;
)
(
t
Q
k
P
W
э
bu yerda, ∆P, ∆Q - aktiv (kVt) va reaktiv (kVAr) quvvat isroflari.
∆t
n
- Elektr motorining "yulduz" rejimi yillik ish vaqti, soat/yil.
k-1 kVAr reaktiv quvvatga to‘g‘ri keladigan aktiv quvvat isrofini aniqlash koeffisienti,
kVt / kVAr.
Kam yuklangan elektr motorlarining elektr tarmoqqa ulanishlarini "uchburchak"
sxemadan "yulduz" yulduzga almashtirish orqali aktiv quvvat isrofini kamaytirish
taxlili [ 9]:
;
;
7
,
34
72
.
0
72
.
0
78
.
0
72
.
0
300
)
(
квт
P
P
P
P
Y
Y
Y
a
Reaktiv quvvatn isrofini kamaytirish:
;
87
35
.
0
78
.
0
300
51
.
0
72
.
0
300
Y
Y
tg
P
tg
P
Q
kVAr
Yillik tejalgan elektr energiya va aktiv quvvat:
3
,
37
7
,
34
03
.
0
87
P
Q
k
P
kVt
149240
4000
3
,
37
max
T
P
W
a
a
kVt∙ch.
Iqtisod qilingan xarajatlar:
s
sr
=1000 sum/kVt∙soat.
𝛥𝑍
𝑎
= 𝛥𝑊
𝑎
⋅ 𝑐
𝑐𝑝
=
149240
⋅ 1000 =
149240*
10
3
mln sum
Qoplash muddati 2 oy.
Yumshoq ishga tushirishning texnik iqtisodiy ko‘rsatkichlari
Ko‘rsatkichlar
To'g'ridan-
to'g'ri ishga
tushirish
YuITQ
bilan
ishga
tushirish
Iqtisodiy samaradorlik
Dvigatelning ishlash
muddati
8 yil
12 yil
Dvigatel narxining +25%
Ta'mirlash davri
1,5 yil
2,5 yil
Ta'mirlash xarajatlarining -
40%
Uskunalarni ta'mirlash
xarajatlari
100%
65%
Xarajatlarning -35%
Energiya iste'moli
100%
95%
elektr energiyasi xarajatlari
uchun -5%
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
18
ISSN:3030-3613
Avariya hodisalarni bartaraf
etish xarajatlari
100%
30%
Avariya xarajatlarning -70%
Hisob-kitoblar shuni ko'rsatadiki, yumshoq ishga tushirish tizimlarini
joriy etish uskunaning ishlash intensivligi va ishlamay qolish xarajatlarini qarab
o'rtacha 1,5-2,5 yil ichida o'zini qoplaydi.
Yumshoq ishga tushirish usullarini qiyosiy tahlil qilish
Yumshoq ishga tushirish usullarining qiyosiy tahlili.
Tavsiflari
Uchburchakda
n yulduzga
almashtirsh
Avtotransformato
r
YuITQ
Chastota
o‘zgartkich
Ishga
tushirish
tokini
kamayishi
To‘g‘ridan
to‘g‘ri ishga
tushirishdan
33% gacha
To‘g‘ridan to‘g‘ri
ishga tushirishdan
35-60% gacha
To‘g‘ridan
to‘g‘ri ishga
tushirishdan
30-80% gacha
Nominalnin
g 100-150%
Ishga
tushirish
momentini
kamaytirish
To‘g‘ridan
to‘g‘ri ishga
tushirishda
33% gacha
Kuchlanish
kvadratiga
proportsional
Kuchlanish
kvadratiga
proportsional
Nominalnin
g 100-200%
Yumshoq
ishga
tushirish
Past (bosqichli
ishga tushirish)
O'rtacha (2-3
bosqichli)
Yuqori
Juda yuqori
O'rnatishnin
g qiyinligi
Past
O'rtacha
Past
O'rta /
yuqori
Ta’mirlash
talablari
Minimal
O'rtacha
Past
Yuqori
Ishlash
rejimida FIK
99,8%
99,5%
99,5%
96-98%
Parametrlarn
i sozlash
imkoniyati
Yo'q
Cheklangan
O'rtacha
Keng
Tormozlash
imkoniyati
Yo'q
Yo'q
Ha (dinamik)
Ha
(rekuperativ
)
Himoya
funktsiyalari
Asosiy
Asosiy
Kengaytirilga
n
Kompleks
Nisbiy
qiymat
0,3
0,5
1.0
2,0-3,0
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
19
ISSN:3030-3613
Qo'llash
sohalari
Oson ishga
tushirish,
kamdan-kam
uzib yoqishlarda
O‘rtacha
yuklamada, qichik
ishga tushirish
chastotalarida
Spektrlarning
keng doirasi
Og'ir
sharoitlar,
sozlash
talab
qilinadi
Taqqoslash jadvalidan ko'rinib turibdiki, har bir usulning o'ziga xos
afzalliklari va cheklovlari mavjud. Zamonaviy yumshoq ishga tushirishlar va chastota
o‘zgartkichlari eng keng imkoniyatlarni ta'minlaydi, ammo oddiy qo‘llanishlar uchun
har doim ham iqtisodiy jihatdan oqlanmaydi.
Xulosa
Elektr dvigatellari uchun yumshoq ishga tushirish tizimlari zamonaviy elektr
yuritmalarning muhim elementi bo'lib, uskunalarning ishonchli va uzoq muddatli
ishlashini ta'minlaydi. Optimal yechimni tanlash texnik talablarni, ish sharoitlarini va
iqtisodiy omillarni to'liq tahlil qilishga asoslangan bo'lishi kerak.
Yumshoq ishga tushirish tizimlarini rivojlantirishning asosiy tendentsiyalari
quyidagilardan iborat:
Intellektual nazorat va diagnostika funktsiyalarining integratsiyasi
Qurilmalarning energiya samaradorligini oshirish
Zamonaviy avtomatlashtirilgan jarayonlarni boshqarish tizimlarida
ishlash uchun aloqa imkoniyatlarini kengaytirish
O'lchamlarni kamaytirish va o'ziga xos quvvatni oshirish
Dizaynni optimallashtirish va ommaviy ishlab chiqarish orqali xarajatlarni
kamaytirish
Yumshoq ishga tushirish tizimini tanlash va amalga oshirishda quyidagilar
tavsiya etiladi:
1.
Elektr dvigatelining va boshqariladigan mexanizmning xususiyatlarini
diqqat bilan tahlil qiling
2.
Kerakli boshlash va to'xtatish parametrlarini hisoblang
3.
Turli texnik echimlardan foydalanishning maqsadga muvofiqligini
baholash
4.
Iqtisodiy tahlilni nafaqat dastlabki investitsiyalarni, balki operatsion
xarajatlarni ham hisobga olgan holda o'tkazing
5.
Agar kerak bo'lsa, eng yaxshi echimni tanlash uchun professional
maslahatchilar bilan bog'laning
To'g'ri tanlangan va sozlangan yumshoq ishga tushirish tizimi elektr
yuritmalarining ishonchli ishlashini ta'minlaydi, uskunaning ishlash muddatini oshiradi
va operatsion xarajatlarni kamaytiradi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
20
ISSN:3030-3613
Foydalanilgan adabiyotlar.
1.
Mirzaev N. N.
Intellectual measurement of electrical energy consumption -
monitoring device and software.
Scopus conference: Rudenko International
Conference “Methodological Problems in Reliability Study of Large Energy
Systems“ (RSES 2023) E3S Web of Conferences. Volume 461, 2023, 01083.
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202346101083
2.
Mirzaev N. N.
Study on computerized measurement-control system for
determining the condition of electrical network insulation and permitted
connections for electrical energy consumption. Scopus conference: 4
th
International
Conference on Energetics, Civil and Agricultural Engineering (ICECAE 2023) E3S
Web
of
Conferences.
Volume
434,
2023,
01021.
https://doi.org/10.1051/e3sconf/202343401021
3.
Mirzoyev N.N. Information software and devices for energy efficiency
management and control,
Chemical Technology, Control and Management
, 68-75
(2021)
4.
Mirzoyev N.N. Analogical Model Development Methodology For Mathematical
Modeling Of Energy Efficiency Control System,
The American Journal of
Engineering and Technology
, 55-61 (2020)
6.
Mirzoyev N.N. Intelligence devices for monitoring and control of energy efficiency
of enterprises,
Chemical Technology. Control and Management
, 172-181 (2020)
7.
Mirzoyev N.N., Sayfiyev O.H., Temirov T.O. Investigation of unauthorized
connection to electrical networks, failure to detect their phase interruptions and
short circuits to ground,
ResearchJet Journal of Analysis and Inventions
3
(10),
130-143 (2022)
8.
Mirzoyev N.N., Sobirov S. Study of violations of quality indicators of electricity
supply network,
Central Asian Journal of Education and Innovation
, 83-86 (2023)
9.
Mirzoyev N.N., Sobirov O. Sh. Computerized measurement control system of
unauthorized connection to electrical networks and isolation control
detection,
Science and Education
, 488-502 (2023)
10.
I.X. Siddikov, N.N. Mirzoyev, M.A. Anarboev.
Elektr energiyasini tejash va
samaradorligini oshirish uchun gibrid quyosh elektr stansiyasini loyihalash
uslubiyoti. “Raqamli energetika tizimini yaratishning istiqbollari, muqobil energiya
olishning
muammolari
va
yechimlari-2023”
xalqaro
ilmiy-amaliy
konferensiyasining ilmiy maqola va tezislari to‘plami. Jizzax, 2023 yil 19-20 may,
175-181bet
11.
M.Q. Xoliqberdiyev, N.N. Mirzoyev. Shamol elektr stansiyasi va quyosh elektr
stansiyasi asosida gibrid elektr ta’minoti tizimini loyihalash. Pedagogs jurnali 10
(1), 2022/6/11, 100-108 bet
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
60-son_4-to’plam_Aprel-2025
21
ISSN:3030-3613
12.
I.X. Siddiqov M.Q. Xoliqberdiyev, N.N. Mirzoyev.WE3000 markali shamol elektr
stansiyasining elektr energiyasining sifat ko ‘rsatkichlarining tahlili. PEDAGOGS
jurnali 10 (1), 2022/6/11, 93-99 bet
13.
I.X. Siddikov, N.N. Mirzoyev, M.A. Anarboev, S.I. Davrboeva.
Izolyatsiya holatini
monitoring qilish va elektr tarmoqlariga ruxsatsiz ulanishlarni aniqlash uchun
kompyterlashgan axborot o ‘lchov tizimiming istiqbollari
,
“Raqamli energetika
tizimini yaratishning istiqbollari, muqobil energiya olishning muammolari va
yechimlari-2023” xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyasining ilmiy maqola va
tezislari to‘plami. Jizzax, 2023 yil 19-20 may, 252-257bet.
