T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
8
ISSN:3030-3613
BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARNING ANALITIK VA IJODIY
KO‘NIKMALARINI RIVOJLANTIRISHNING IJTIMOIY-PEDAGOGIK
ZARURATI.
Mo‘minova Gulhayo Turg‘unboy qizi
Andijon davlat pedagogika
instituti o‘qituvchisi
0009-0004-2023-5840
Annotatsiya.
Ushbu maqolada, zamonaviy didaktik yondashuvlar asosida
bo‘lajak o‘qituvchilarning analitik va ijodiy ko‘nikmalarini qanday rivojlantirish
mumkinligi tahlil qilinadi. Maqola didaktik yondashuvlarning turli aspektlarini,
o'qituvchilarning pedagogik metodlarini va bu jarayonda analitik va ijodiy
ko'nikmalarni rivojlantirishda qo'llaniladigan metodlarni ko'rib chiqadi.
Kalit so‘zlar:
zamonaviy yondashuv, analitik fikrlash, ijodiy fikrlash, bo‘lajak
o‘qituvchilar, didaktika.
Bugungi kunda ta’lim amaliyotida talabalarning tahliliy fikrlash qobiliyatlarini
rivojlantirishga katta e’tibor qaratilmoqda. Bu jarayonda tarixiy taqqoslash va
kartografik usullar ta’limning muhim vositalari sifatida keng qo‘llaniladi. Ayniqsa,
AQSH, Yevropa va Yaponiyada tahliliy tafakkurni rivojlantirishga qaratilgan metodik
yondashuvlar ta’lim dasturlarining markaziy qismi bo‘lib qolmoqda. Bu usullar orqali
talabalar murakkab jarayonlar va hodisalar o‘rtasidagi sabab-oqibat munosabatlarini
chuqurroq tushunishni o‘rganadilar.
Mamlakatimizda ta’lim tizimini modernizatsiya qilish va uni jahon
standartlariga moslashtirish jarayoni jadal sur‘atlarda olib borilmoqda. O‘zbekiston
Prezidentining ta‘lim sohasidagi islohotlari doirasida, ta‘lim jarayonini xalqaro
standartlarga muvofiq ravishda modernizatsiya qilish, talabalarda tahliliy fikrlash va
ijodiy ko’nikmalarni rivojlantirishga alohida e‘tibor qaratilmoqda. Bugungi kunning
globallashuv jarayonlari, mamlakatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishi talabalarning
tahliliy ko‘nikmalariga bo‘lgan ehtiyojni yanada oshirmoqda.
Analitik uslubda fikrlash har qanday masala yuzasidan chuqur, atroflicha mantiqli
fikr yuritish bilan birga chiqarilgan xulosaning isbotlangan bo‘lishi jihatidan ajralib
turadi. Demak, talabalarni analitik faoliyatga yo‘llashda o‘ziga xos yondashuv,
qarashni aniq, mantiqli, ifodali bayon etish hamda asoslashga o‘rgatish muhim
ahamiyatga ega. Har bir odamning tafakkur darajasi ham bilimlar turfaligi natijasida
analitik tafakkur o‘ziga xos qarashlarni yuzaga chiqishiga imkon beradi. “Falsafa.
Qomusiy lug‘ati”da “analitika” atamasi “tahlil qilish, muhokama, isbotlash san’ati
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
9
ISSN:3030-3613
sifatida izohlanadi
1
”. Analitika atamasi ilk bor Aristotel tomonidan mantiqiy tahlil
texnikasiga berilgan nom sifatida qo‘llangan. Uning “Analitika” nomli asarida
fikrlashning bu turiga taalluqli ikki jihat: murakkab butunlikka ega bo‘lgan obyektni
dastlab oddiy qismlarga ajratish va ularni tekshirish asnosida tafakkur yuritishning
murakkablashib borishiga e’tibor qaratiladi
2
”. Analitik tafakkur yuritishda fikrlash
sur’atining tezligi, masalaga turli tomondan yondasha bilish, qamrovdorlik,
muammoga eng muvofiq va samarali yechim topish singari jihatlar ustuvorlik qiladi.
Qadim zamonlardan bunday tafakkur egalari alohida qadrlanganlar. Bunday fikrlay
oladigan shaxslar antik Yunonistonda analitiklar deb nomlanganlar. Shundan beri
fikrlashning o‘ziga xos murakkab turi analitika nomi bilan yuritib kelinadi.
Ta’lim jarayonida bo‘lajak o‘qituvchilarning analitik va ijodiy ko'nikmalarini
rivojlantirish, o'qituvchilarning o‘zgaruvchan ta'lim sharoitlariga moslashishiga
yordam beradi, ularni yangi metodologiyalar va texnologiyalarni qo'llashda yanada
samarali qiladi. Bu jarayonning ijtimoiy zarurati, shuningdek, ta'lim tizimida yuz
berayotgan yangiliklar, o'qituvchilarni tayyorlashda sifatli yondashuvlarning zarurati,
ta'limda
individual
yondashuv
va
interaktiv
metodlar
bilan
bog'liq.
Zamonaviy didaktik yondashuvlar, bo'lajak o'qituvchilarning ta'lim jarayonida analitik
va ijodiy ko'nikmalarini rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi. Analitik fikrlash,
o'qituvchilarga ma'lumotlarni tizimlashtirish, muammolarni samarali hal qilish,
mantiqiy xulosalar chiqarish kabi qobiliyatlarni beradi. Ijodiy fikrlash esa, yangi
g'oyalarni ishlab chiqish, innovatsion yondashuvlar yaratish, o'quvchilarni yangi
bilimlarni mustaqil ravishda o'rganishga undashda muhim o'rin tutadi. Zamonaviy
didaktik yondashuvlar ta'limda faqatgina ma'lumot berish bilan cheklanmaydi. Ular
o'qituvchilarni nafaqat o'quvchilarga bilim yetkazuvchi shaxs sifatida, balki
o'quvchilarning ijodiy va analitik ko'nikmalarini rivojlantirishga ko'maklashuvchi
pedagog sifatida ko'rishni taqozo etadi.
Bo‘lajak o'qituvchilarni tayyorlashda zamonaviy metodlarni joriy etish,
muntazam ravishda yangi pedagogik usullarni o'rganish va ularni amaliyotga tatbiq
etish talab etiladi. Bu jarayonda o'qituvchilarga ilmiy-texnikaviy yondashuvlar va
innovatsion metodlarni keng qo'llash zarur. Zamonaviy didaktik yondashuvlar asosida
bo‘lajak o‘qituvchilarning analitik va ijodiy ko‘nikmalarini rivojlantirish, ta'lim
tizimining samaradorligini oshirishda muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotlar shuni
ko'rsatadiki, o'qituvchilarni analitik fikrlash va ijodiy yondashuvga o'rgatish, nafaqat
o'quvchilarning bilimini oshirish, balki ularning mustaqil fikrlash qobiliyatini ham
rivojlantiradi. Kelajakda bo'lajak o'qituvchilarni tayyorlashda zamonaviy didaktik
1
G‘oziyev E.Tafakkur psixologiyasi. – Toshkent: O‘qituvchi, 1990. – B. 25.
2
Mirqosimova M.M. Talabalarda analitik tafakkurni rivojlantirish texnologiyasi // NamDU ilmiy axborotnomasi –
Научый вестник НамГУ, 2020-yil 4-son. – B. 479.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
10
ISSN:3030-3613
metodlarni joriy etish va o'qituvchilarning ijodiy ko'nikmalarini rivojlantirish ta'lim
jarayonini yanada samarali qilishga yordam beradi.
Adabiyotlar Ro‘yxati
1.
Piaget, J. (1952).
The Origins of Intelligence in Children
. International Universities
Press.
2.
Vygotskiy, L. (1978).
Mind in Society: The Development of Higher Psychological
Processes
. Harvard University Press.
3.
Dewey, J. (1938).
Experience and Education
. Macmillan.
4.
Freire, P. (1970).
Pedagogy of the Oppressed
. Continuum.
5.
Mominova, G. (2023). MAKTABGACHA TALIM TASHKILOTLARI
TARBIYACHILARINING
UMUMMADANIY
KOMPOTENSIYALARINI
RIVOJLANTIRISH TEXNOLOGIYALARI.
Science and innovation in the
education system
,
2
(2), 122-126.
6.
Gulhayo, M. (2023). TECHNOLOGIES FOR DEVELOPMENT OF GENERAL
COMPETENCES OF PRESCHOOL TEACHERS.
Science and Innovation
,
2
(4),
632-634.
7.
Iminova
D.
(2024).
INNOVATIV
LOYIHALAR
VOSITASIDA
BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARIDA O‘QISH MOTIVATSIYASINI
RIVOJLANTIRISHNING MAZMUNI. Экономика и социум, (5-2 (120)), 266-
274.
8.
Iminova, D. N. (2021). MAKTABGACHA TA'LIM TASHKILOTI VA MAKTAB
O'RTASIDAGI HAMKORLIKNING AHAMIYATI. Science and Education, 2(1),
301-303.
