T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
132
ISSN:3030-3613
YUQORI HARORATDA VAFOT ETGAN MURDALARDA BUYRAK USTI
BEZINING MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARI (SUD-TIBBIYOT
AMALIYOTIDA).
Rayimberdiyev Suhrob Abduxalil o’g’li,
Assistant, Andijon davlat tibbiyot instituti
Annotatsiya
Mazkur tezisda Yuqori xarorat tasiridan o’lim holatlarida buyrak usti bezining
patomorfologik oʻzgarishlari oʻrganiladi. Oʻlimning ushbu shaklida buyrak usti
bezlarining holati, histologik va morfologik oʻzgarishlari muhokama qilinadi.
Patomorfologik oʻzgarishlarning tashxis qoʻyishdagi ahamiyati va sud-tibbiyot
ekspertizasidagi roli tahlil qilinadi.
Kalit soʻzlar
: Yuqori xarorat, buyrak usti bezi, patomorfologiya, sud-tibbiyot,
stress-reaksiya, gistologiya, adrenal bez.
Kirish
Xozirgi kunda butun dunyoda globallashuv jarayoni juda jadal suratlarda
rivojlanib bormoqda. Yuqori xarorat tasirida o’limlar soni yildan yilga oshib borishini
statistik tadqiqotlar orqali ko’rishimiz mumkun. Bunday holatlarda organizmda yuzaga
keladigan oʻzgarishlar oʻlim sababi va mexanizmini aniqlashda katta ahamiyatga ega.
Ayniqsa, stressga sezgir organlardan biri boʻlgan buyrak usti bezlari oʻzgarishlari
ushbu jarayonda muhim rol oʻynaydi. Buyrak usti bezlarida morfologik
oʻzgarishlarning yuzaga kelishi o'limga olib keluvchi omillarni tahlil qilishga yordam
beradi.
Mazkur ishda Yuqori xaroratdan o’lim holatlarida buyrak usti bezining
patomorfologik oʻzgarishlari tahlil qilinib, sud-tibbiyot ekspertizasida ushbu
oʻzgarishlarning ahamiyati koʻrib chiqiladi.
Tahlil va muhokama
Buyrak usti bezining tuzilishi va funksiyasi
Buyrak usti bezlari inson organizmida muhim endokrin organ hisoblanib,
stressga javob beruvchi gormonlarni ishlab chiqaradi. Ushbu bez ikkita asosiy qismdan
iborat:
Poʻstloq qismi
– glyukokortikoidlar, mineralokortikoidlar va
androgenlarni ishlab chiqaradi.
Miya qismi
– adrenalin va noradrenalinni ishlab chiqaradi.
Oʻlimga olib keluvchi omillar taʼsirida aynan buyrak usti bezlarining funksional
va strukturaviy oʻzgarishlari kuzatilishi mumkin.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
133
ISSN:3030-3613
Yuqori xarorat tasiridan o’lim jarayonida buyrak usti bezining
oʻzgarishlari
Yuqori xarorat tasiridan oʻlim odatda kuyish sho’ki natijasida yuzaga keladi.
Shu jarayonda organizmda stress-mexanizmlar ishga tushadi va buyrak usti bezlari
intensiv ravishda ishlay boshlaydi. Ushbu oʻzgarishlar quyidagicha namoyon boʻlishi
mumkin:
1.
Gistologik oʻzgarishlar
o
Buyrak usti bezining poʻstloq qismining gipersekretsiyasi
o
Miya qismida qon quyilishlari
o
Adrenotsitlarning vakuollanishi
2.
Morfologik oʻzgarishlar
o
Buyrak usti bezlarining hajm jihatidan kattalashishi
o
Giperplaziya yoki atrofiyaga uchragan bez hujayralari
o
Gipoksiya taʼsirida nekrotik oʻzgarishlar
3.
Mikrosirkulyator buzilishlar
o
Buyrak usti bezida mayda kapillyarlarda qon tiqilishi
o
Gemorragik infarktlarga moyillik
Sud-tibbiyot ekspertizasidagi ahamiyati
Yuqori xarorat tasiridan o’lim holatlarida oʻtkazilgan sud-tibbiyot ekspertizasi
davomida buyrak usti bezidagi oʻzgarishlarni hisobga olish muhimdir. Chunki bu
oʻzgarishlar o'lim vaqtini va sababini aniqlashda yordam berishi mumkin. Masalan:
Adrenalin sekretsiyasining oshishi koʻpincha oldindan mavjud boʻlgan
stress bilan bogʻliq holatni koʻrsatadi.
Morfologik oʻzgarishlar esa Yuqori xarorat tasiridan o’lim natijasida
yuzaga kelgan patologik jarayonlarni tahlil qilishga yordam beradi.
Xulosa
Buyrak usti bezining Yuqori xarorat tasiridan o’lim holatlarida yuzaga keladigan
patomorfologik oʻzgarishlari o'limning sud-tibbiyot diagnostikasida muhim
ahamiyatga ega. Buyrak usti bezlarida kuzatilgan oʻzgarishlar stress-mexanizmlarini,
organizmning oxirgi fiziologik javoblarini va o'lim vaqtini aniqlashda yordam beradi.
Kelajakda ushbu holatlarni yanada kengroq o‘rganish va patologik tahlillarni kengroq
tatbiq etish sud-tibbiyot sohasida diagnostik imkoniyatlarni oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Axmedov X. "Sud-tibbiyot ekspertizasi asoslari". Toshkent, 2018.
2.
Yoʻldoshev B. "Patologik anatomiya". Toshkent, 2019.
3.
Karimov U. "Sud-tibbiyotda morfologik tahlil". Toshkent, 2020.
4.
Nazarov A. "Endokrinologiya asoslari". Toshkent, 2017.
5.
Rashidov T. "Oʻlim sabablari va mexanizmlari". Toshkent, 2021.
6.
Mamadaliyev F. "Buyrak usti bezlari va stress reaksiyalari". Toshkent, 2016.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_1-to’plam_May-2025
134
ISSN:3030-3613
7.
Usmonov R. "Gistologiya va patologiya". Toshkent, 2022.
8.
Shamsiyev D. "Sud-tibbiyot ekspertizasi bo‘yicha qo‘llanma". Toshkent, 2019.
9.
Yoqubov M. "Buyrak usti bezining patologik oʻzgarishlari". Toshkent, 2023.
10.
Yeshmuratov B. Rayimberdiyev S.A., Baxriyev I.I., “AYRIM ZO‘RAKI O‘LIM
HOLATLARIDA
BUYRAK
USTI
BEZLARINING
MORFOLOGIK
O‘ZGARISHLARINI
BAHOLASH/ОЦЕНКА
МОРФОЛОГИЧЕСКИХ
ИЗМЕНЕНИЙ
НАДПОЧЕЧНИКОВ
ПРИ
НЕКОТОРЫХ
ВИДАХ
НАСИЛЬСТВЕННОЙ …”, Medical journal of Uzbekistan, №4, 218-227b.
11.
Baxriyev I.I., Rayimberdiyev S.A., “BOSH MIYA JAROHATLARIDA BUYRAK
USTI BEZINING MORFOLOGIK O‘ZGARISHLARINI SUD- TIBBIY
BAHOLASH”, Journal of humanities & natural sciences, № 16\№
СВИДЕТЕЛЬСТВА: 7716
