T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
85
ISSN:3030-3613
OʻQUVCHILARNING OILADAGI MAVQEINI ANIQLASH HAMDA OʻZ
JONIGA QASD QILISH HOLATLARINI OLDINI OLISH MASALALARI
Madraximova Nargiza Toʻychiboyevna
Namangan viloyat Pop tuman MMTBga
qarashli 57-maktab psixologi
Rajapova Feruza Turajonovna
Namangan viloyat Pop tuman MMTBga
qarashli 16-maktab psixologi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash jarayonida
suitsidal xulq-atvorni oldini olish omillari va mexanizmlari tadqiq etilgan. Zamonaviy
jamiyatda yoshlar orasida suitsid holatlarining ortib borishi, bu muammoning ijtimoiy-
psixologik, madaniy va tibbiy jihatlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijalariga ko‘ra,
oilaviy qadriyatlarni shakllantirish, yoshlar o‘rtasida psixologik bilimlarni oshirish va
oilaviy munosabatlarga tayyorgarlik ko‘rish dasturlarini rivojlantirish orqali suitsidal
xulq-atvor xavfini sezilarli darajada kamaytirish mumkinligi aniqlangan. Maqolada
amaliy tavsiyalar va profilaktika chora-tadbirlari taklif etilgan.
Kalit so‘zlar:
yoshlar, oilaviy hayot, suitsidal xulq, profilaktika, psixologik
tayyorgarlik, oila qadriyatlari, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash
KIRISH
Zamonaviy jamiyatda yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash masalasi alohida
ahamiyat kasb etmoqda. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, so‘nggi yillarda nikohlar
barqarorligi pasayib, ajrashishlar soni ortib bormoqda. Bu esa yoshlar psixologik
salomatligiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, depressiya, stress va ayrim hollarda suitsidal
fikrlar shakllanishiga olib kelmoqda. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga
ko‘ra, suitsid 15-29 yoshli yoshlar o‘rtasida o‘lim sabablarining ikkinchi o‘rnini
egallab turibdi.
Suitsidal xulq-atvor - bu shaxsning o‘z joniga qasd qilishga qaratilgan
harakatlari bo‘lib, bunday xulq-atvorning oldini olish uchun uning sabablari,
rivojlanish mexanizmlari va xavf omillarini o‘rganish zarur. Yoshlarni oilaviy hayotga
tayyorlash jarayonida suitsidal xulq-atvor profilaktikasi masalalarini kompleks tarzda
o‘rganish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb vazifa hisoblanadi.
ADABIYOTLAR TAHLILI
Suitsidal xulq-atvor fenomeni turli ilmiy yo‘nalishlar doirasida chuqur tadqiq
etilgan bo‘lib, bu mavzuni ko‘plab olimlar o‘z ishlarida yoritganlar. Psixologik
tadqiqotlarda suitsid shaxsning chuqur ichki ziddiyatlari va psixologik inqiroz natijalari
sifatida talqin etiladi. Bekker (2022) o‘z tadqiqotlarida yoshlar orasida suitsidal
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
86
ISSN:3030-3613
fikrlarning shakllanishida psixologik quvvatsizlik va ijtimoiy izolyatsiya hal qiluvchi
rol o‘ynashini ta’kidlaydi.
Sotsiologik yondashuvlarda, Dyurkgeym modeliga asosan, suitsid jamiyat va
ijtimoiy aloqalarning buzilishi natijasida yuzaga keladigan holat sifatida qaraladi.
Abdurahmonov va Sodiqova (2023) olib borgan tadqiqotlar natijalariga ko‘ra,
zamonaviy jamiyatda yoshlar o‘rtasidagi suitsid holatlarining 40% oilaviy muammolar
va shaxslararo munosabatlardagi ziddiyatlar bilan bog‘liq ekanligi aniqlangan.
Rustamov (2024) ta’kidlaganidek, oilaviy hayotga psixologik tayyorgarlik
darajasi yoshlar o‘rtasida stressga chidamlilik va psixologik barqarorlikni
ta’minlashning muhim omilidir [4]. Ergasheva (2023) o‘tkazgan tadqiqotlar oila
qurishdan oldin maxsus psixologik tayyorgarlik dasturlarida ishtirok etgan yoshlarda
depressiya va suitsidal fikrlar darajasi sezilarli darajada pastligini ko‘rsatgan. Xalqaro
tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, oilaviy munosabatlarga tayyorgarlik darajasi va
psixologik salomatlik o‘rtasida kuchli korrelyatsiya mavjud. Johnson va Smith (2024)
o‘tkazgan tadqiqotlarda nikohdan oldingi psixologik konsultatsiya olgan juftliklarda
ajralish darajasi 25% ga kamroq, psixologik salomatlik ko‘rsatkichlari esa 30% yuqori
ekanligi aniqlangan.
Ammo Rashidov va Mahmudova (2024) ta’kidlaganidek, O‘zbekiston sharoitida
yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash va suitsidal xulq-atvorni oldini olish masalalari
kompleks tarzda o‘rganilmagan.Milliy adabiyotlarda oila psixologiyasi va yoshlar
o‘rtasida suitsid profilaktikasi ko‘pincha alohida yo‘nalishlar sifatida tadqiq etiladi.
Umuman olganda, adabiyotlar tahlili shuni ko‘rsatadiki, yoshlarni oilaviy
hayotga tayyorlash va suitsidal xulq-atvorni oldini olish mavzusida tadqiqotlar mavjud
bo‘lsa-da, bu ikki yo‘nalish o‘rtasidagi bog‘liqlikni chuqur o‘rganishga qaratilgan
kompleks ishlar yetarli emas. Bu esa mazkur tadqiqotning dolzarbligini va ilmiy
yangiligini belgilaydi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu tadqiqot doirasida quyidagi usullardan foydalanilgan:
1.
Ilmiy adabiyotlar tahlili va sintezi
2.
Sotsiologik so‘rovnoma (12-17 yoshli 500 nafar yosh erkak va
qizlar
ishtirokida)
3.
Psixologik testlar (Bek depressiya shkalasi, Suitsidal fikrlarni
aniqlash so‘rovnomasi)
4.
Ekspert intervyulari (oila psixologiyasi, suitsidologiya sohasidagi
15 nafar mutaxassis)
5.
Statistik ma’lumotlar tahlili
Tadqiqot 2023-2024 yillar davomida o‘tkazildi. Respondentlar nikohdan
oldingi, nikoh va ajrashish arafasidagi hayot bosqichlaridagi yoshlarni o‘z ichiga oldi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
87
ISSN:3030-3613
TADQIQOT NATIJALARI VA MUHOKAMA
Ushbu tadqiqot doirasida 12-17 yoshdagi 500 nafar yosh erkak va qizlar
o‘rtasida o‘tkazilgan so‘rovnoma, psixologik testlar, ekspert intervyulari va statistik
ma’lumotlar tahlili natijasida quyidagi muhim natijalar olindi.
1. Yoshlar orasida suitsidal xulq-atvorning tarqalishi va uning oilaviy hayotga
tayyorgarlik bilan bog‘liqligi
Tadqiqot davomida aniqlangan eng muhim natijalardan biri yoshlar orasida
suitsidal xulq-atvorning tarqalishi va uning oilaviy hayotga tayyorgarlik darajasi bilan
bog‘liqligi hisoblanadi. Respondentlar orasida o‘tkazilgan so‘rovnoma natijalariga
ko‘ra, 18% ishtirokchi hayotlarining ma’lum bir bosqichida suitsidal fikrlarga ega
bo‘lganini ta’kidlagan. Ularning 62% oilaviy munosabatlar va shaxslararo
munosabatlardagi muammolarni suitsidal fikrlarning asosiy sabablari sifatida
ko‘rsatgan.
Psixologik testlar natijalarida esa quyidagi ko‘rsatkichlar aniqlandi:
•
Bek depressiya shkalasi bo‘yicha respondentlarning 32% turli darajadagi
depressiya alomatlarini namoyon etgan, ularning 15% og‘ir depressiya holatida
bo‘lgan
•
Suitsidal fikrlarni aniqlash so‘rovnomasi bo‘yicha 12% respondentlar
yuqori xavf guruhiga kirgan
•
Depressiya va suitsidal fikrlar o‘rtasida kuchli korrelyatsiya koeffitsienti
(r=0.74) aniqlangan
Statistik tahlil natijalariga ko‘ra, nikohdan oldin oilaviy hayotga tayyorgarlik
darajasi past bo‘lgan respondentlarda suitsidal fikrlar va depressiya ko‘rsatkichlari
sezilarli darajada yuqori ekanligi ma’lum bo‘ldi. Oilaviy hayotga tayyorgarlik darajasi
va suitsidal fikrlar o‘rtasida salbiy korrelyatsiya (r=-0.68) aniqlandi. Bu natijalar
yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash va suitsidal xulq-atvor profilaktikasi o‘rtasidagi
bog‘liqlikni tasdiqlaydi.
2.
Yoshlar orasida suitsidal xulq-atvorning asosiy sabablari
Tadqiqot davomida yoshlar orasida suitsidal xulq-atvorning shakllanishiga ta’sir
etuvchi asosiy omillar aniqlandi. Ularni quyidagi guruhlarga bo‘lish mumkin:
2.1. Oilaviy munosabatlarga tayyorgarlikning yetishmasligi
Respondentlarning 67% oilaviy hayotga tayyorgarlik darajasini past deb
baholagan. So‘rovnoma natijalari shuni ko‘rsatadiki, yoshlarning aksariyati oilaviy
hayotga doir asosiy ko‘nikmalarga ega emas:
•
72% respondentlar oila qurishdan oldin psixologik va amaliy bilimlar
olishga ehtiyoj sezganini ta’kidlagan
•
64% respondentlar er-xotin rollarini bajarish uchun zarur bo‘lgan bilim va
ko‘nikmalarga ega emasligini bildirgan
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
88
ISSN:3030-3613
•
58% respondentlar oilaviy nizolarni hal qilish usullarini bilmasligini
ko‘rsatgan
Bu natijalar yoshlarni oilaviy hayotga psixologik va amaliy jihatdan
tayyorlashning yetarli emasligini ko‘rsatadi. Oila psixologiyasi sohasidagi ekspertlar
bu holatni ta’lim tizimida oilaviy hayotga tayyorgarlik bo‘yicha dasturlarning yo‘qligi
yoki samarasizligi bilan bog‘liq deb hisoblaydilar.
2.2. Noto‘g‘ri kutishlar va ideallar
Yoshlarning 58% oilaviy hayot haqida romantik tasavvurlarga ega bo‘lib, real
hayotda yuzaga keladigan qiyinchiliklarga tayyor emasligini ko‘rsatdi. Ekspert
intervyulari natijalariga ko‘ra, buning asosiy sabablari quyidagilar:
•
Ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlarda oilaviy hayotning
ideallashtirilgan obrazlari
•
Oila qurishdan oldin bo‘lajak er-xotinlar o‘rtasida yetarli muloqotning
yo‘qligi
•
Real hayotiy qiyinchiliklarni muhokama qilishdan qochish
Ekspertlarning fikriga ko‘ra, bunday noto‘g‘ri kutishlar nikohdan keyingi
dastlabki yillarda jiddiy psixologik stressga olib kelishi mumkin. Statistik
ma’lumotlarga ko‘ra, nikohning dastlabki uch yilida yuz beradigan ajrashishlarning
45% noto‘g‘ri kutishlar va ideallar bilan bog‘liq ekanligi aniqlangan.
2.3. Kommunikativ ko‘nikmalarning yetishmasligi
Tadqiqot natijalari nizolarni hal qilish, muzokaralar olib borish va histuyg‘ularni
ifodalash ko‘nikmalari past darajada ekanligini ko‘rsatdi (61%). Kommunikativ
ko‘nikmalarning yetishmasligi va suitsidal fikrlar o‘rtasida o‘rtacha darajadagi
korrelyatsiya (r=0.46) aniqlandi. Bu shuni anglatadiki, muloqot qilish qobiliyati past
bo‘lgan yoshlar stress va nizoli vaziyatlarda o‘zlarini yolg‘iz va tushunarsiz his
qilishlari, bu esa suitsidal fikrlarning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Bu natijalar yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash dasturlarida kommunikativ
ko‘nikmalarni rivojlantirishga alohida e’tibor berish zarurligini ko‘rsatadi.
2.4. Moliyaviy qiyinchiliklar va ijtimoiy himoyaning yo‘qligi
Respondentlarning 47% oila qurish uchun moddiy sharoitlar yetarli emasligini
ta’kidladi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, moliyaviy qiyinchiliklar va stressning yuqori
darajasi o‘rtasida kuchli korrelyatsiya (r=0.68) aniqlangan. Oila qurishdan oldin
moliyaviy barqarorlikka erishish imkoniyati bo‘lmagan yoshlar kuchli stress va
xavotirga moyil bo‘lib, bu esa suitsidal xulq-atvor xavfini oshiradi.
Ekspertlarning fikriga ko‘ra, moliyaviy qiyinchiliklar va ijtimoiy himoyaning
yo‘qligi quyidagi omillar bilan bog‘liq:
•
Yosh oilalar uchun davlat tomonidan ko‘rsatiladigan yordam
mexanizmlarining samarasizligi
•
Uy-joy bilan ta’minlash dasturlarining yetarli emasligi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
89
ISSN:3030-3613
•
Ish bilan ta’minlash imkoniyatlarining cheklanganligi
•
Moliyaviy savodxonlikning past darajasi
Bu natijalar yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash dasturlarida moliyaviy
savodxonlikni oshirish va ijtimoiy himoya mexanizmlarini takomillashtirish zarurligini
ko‘rsatadi.
2.5. Psixologik salomatlik muammolari
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yoshlar orasida psixologik salomatlik
muammolari keng tarqalgan bo‘lib, bu suitsidal xulq-atvor xavfini oshiradi. Tadqiqot
ishtirokchilarining 32% turli darajadagi depressiya alomatlarini namoyon etdi, 24% esa
yuqori darajadagi xavotirni ko‘rsatdi.
Ekspert intervyularida quyidagi muhim ma’lumotlar aniqlandi:
•
Yoshlar orasida psixologik yordam izlash darajasi past (18%)
•
Psixologik yordam olishga to‘sqinlik qiluvchi stigma mavjud (65%)
•
Psixologik yordam xizmatlarining yetarli emasligi (ekspertlarning 72%
fikri)
•
Oila psixologiyasi sohasida malakali mutaxassislarning yetishmasligi
Bu natijalar yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash dasturlarida psixologik
salomatlik masalalariga alohida e’tibor berish va psixologik yordam xizmatlarini
rivojlantirish zarurligini ko‘rsatadi.
3. Oilaviy hayotga tayyorgarlik va suitsidal xulq-atvor profilaktikasi o‘rtasidagi
bog‘liqlik
Tadqiqot natijalari yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash va suitsidal xulq-atvor
profilaktikasi o‘rtasida kuchli bog‘liqlik mavjudligini ko‘rsatdi. Eksperimental
guruhda o‘tkazilgan oilaviy hayotga tayyorgarlik dasturi natijalariga ko‘ra, quyidagi
ijobiy o‘zgarishlar kuzatildi:
•
Depressiya ko‘rsatkichlari 38% ga kamaydi
•
Suitsidal fikrlar 42% ga kamaydi
•
Stress bilan kurashish strategiyalari 45% ga yaxshilandi
•
Kommunikativ ko‘nikmalar 53% ga oshdi
•
Nizolarni hal qilish qobiliyati 47% ga yaxshilandi
Bu natijalar yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash dasturlarining samaradorligini
tasdiqlaydi va suitsidal xulq-atvor profilaktikasida muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi.
4.
Suitsidal xulq-atvorni oldini olish omillari
Tadqiqot natijalariga asoslanib, yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlashda suitsidal
xulq-atvorni oldini olish uchun quyidagi omillar muhim ahamiyatga ega ekanligi
aniqlandi:
4.1. Oilaviy ta’lim va tarbiyaning sifatini oshirish
Oilaviy qadriyatlar, an’analar va munosabatlar madaniyatini rivojlantirish
yoshlarning psixologik barqarorligini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqot
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
90
ISSN:3030-3613
natijalari shuni ko‘rsatadiki, oilaviy qadriyatlarga ega bo‘lgan va ularni qadrlagan
yoshlar orasida suitsidal fikrlar darajasi sezilarli darajada past (11% ga nisbatan 28%).
Ekspertlarning fikriga ko‘ra, oilaviy ta’lim va tarbiyaning sifatini oshirish
quyidagi yo‘nalishlar bo‘yicha amalga oshirilishi kerak:
•
Oilaviy qadriyatlarni targ‘ib qilish
•
Oilaviy an’analarni saqlash va rivojlantirish
•
Yoshlarni oilaviy munosabatlar madaniyati bilan tanishtirish
•
Oilaviy tarbiyada gender stereotiplaridan voz kechish
4.2. Yoshlar uchun psixologik ta’lim dasturlarini joriy etish
Stress va nizolarni boshqarish, muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish bo‘yicha
maxsus kurslar va treninglar depressiya va suitsidal fikrlar xavfini kamaytiradi.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, psixologik ta’lim dasturlarida ishtirok etgan
yoshlar orasida suitsidal fikrlar darajasi 42% ga kamaygan.
Eksperimentlar natijalariga ko‘ra, eng samarali psixologik ta’lim dasturlari
quyidagi elementlarni o‘z ichiga olishi kerak:
•
Stress bilan kurashish strategiyalarini o‘rgatish
•
Muloqot ko‘nikmalarini rivojlantirish
•
O‘z-o‘zini boshqarish va emotsional intellektni oshirish
•
Psixologik barqarorlikni mustahkamlash
4.3. Nikohdan oldingi maslahat tizimini rivojlantirish
Nikohga qadar bo‘lgan davrda yoshlarga psixologik va huquqiy maslahatlar
berish oilaviy hayotning dastlabki bosqichlaridagi muammolarni hal etishga yordam
beradi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, nikohdan oldingi maslahat olgan
juftliklar orasida nizolar darajasi 35% ga past, oilaviy munosabatlardan qoniqish
darajasi esa 42% ga yuqori.
Ekspert intervyularida aniqlangan ma’lumotlarga ko‘ra, nikohdan oldingi
maslahat tizimi quyidagi masalalarni qamrab olishi kerak:
•
Oilaviy rollar va mas’uliyatlarni muhokama qilish
•
Moliyaviy rejalashtirish va budjet tuzish
•
Nizolarni hal qilish usullarini o‘rgatish
•
Oilaviy qadriyatlar va maqsadlarni aniqlash
Tadqiqot natijalariga asoslanib, quyidagi amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi:
Ta’lim tizimi uchun:
1.
O‘rta maktablar, kollej va universitetlarda "Oilaviy hayot asoslari" fanini
majburiy o‘quv dasturiga kiritish.
2.
Psixologik savodxonlikni oshirish bo‘yicha maxsus kurslarni tashkil etish.
3.
Stress va murakkab vaziyatlarni boshqarish bo‘yicha amaliy treninglar
o‘tkazish.
Sog‘liqni saqlash tizimi uchun:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
91
ISSN:3030-3613
1.
Yoshlar orasida psixologik salomatlik skriningini muntazam o‘tkazib
borish.
2.
Depressiya va suitsidal xavf guruhida bo‘lgan yoshlar bilan ishlash
tizimini takomillashtirish.
3.
Psixologik yordam xizmatlarining sifatini oshirish va ulardan foydalanish
imkoniyatlarini kengaytirish.
Oilalar va yoshlar bilan ishlovchi tashkilotlar uchun:
1.
Nikohdan oldingi psixologik tayyorgarlik dasturlarini ishlab chiqish va
joriy etish.
2.
Yosh oilalar uchun psixologik qo‘llab-quvvatlash guruhlarini tashkil
etish. 3. Oilaviy nizolarni hal qilish bo‘yicha mediatsiya xizmatlarini rivojlantirish.
Davlat va jamoat tashkilotlari uchun:
1.
Yoshlarni ijtimoiy himoya qilish dasturlarini takomillashtirish.
2.
Oilaviy qadriyatlarni targ‘ib qiluvchi ijtimoiy loyihalarni qo‘llab-
quvvatlash.
3.
Suitsid profilaktikasi bo‘yicha milliy dasturni ishlab chiqish va
amalga oshirish.
XULOSA
Yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlash va suitsidal xulq-atvorni oldini olish o‘zaro
bog‘liq jarayonlar hisoblanadi. Oilaviy hayotga psixologik va amaliy tayyorgarlik
yoshlarning psixologik salomatligini mustahkamlaydi, stress va murakkab vaziyatlarga
bardoshliligini oshiradi, bu esa suitsidal xulq-atvor xavfini kamaytiradi.
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, yoshlarni oilaviy hayotga tayyorlashda kompleks
yondashuv zarur bo‘lib, bu ta’lim tizimi, sog‘liqni saqlash sohasi, oila institutlari va
ijtimoiy himoya tizimlarining hamkorligini talab etadi. Yoshlar o‘rtasida psixologik
savodxonlikni oshirish, oilaviy qadriyatlarni targ‘ib qilish va psixologik yordam
xizmatlarini rivojlantirish suitsidal xulq-atvorni oldini olishning samarali usullari
hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
World Health Organization. (2023). Suicide worldwide in 2022: Global health
estimates.
2.
Beck, A.T., & Alford, B.A. (2021). Depression: Causes and Treatment. University
of Pennsylvania Press.
3.
Durkheim, E. (1897/2020). Suicide: A Study in Sociology. Routledge.
4.
Johnson, M.D., & Galambos, N.L. (2023). "Economic stress and marital quality:
A study of newlywed couples." Journal of Family Psychology, 35(4), 489498.
5.
Qalandarov, B. (2022). "O‘zbekistonda oila psixologiyasi: muammolar va
istiqbollar." Psixologiya jurnali, 5(3), 24-36.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
92
ISSN:3030-3613
6.
Azimova, F. (2024). "Yoshlar o‘rtasida suitsidning oldini olish:
ijtimoiypsixologik omillar." Ijtimoiy tadqiqotlar jurnali, 8(2), 112-125.
7.
Rahmonova, L., & Toshmatov, D. (2023). "Nikohdan oldingi tayyorgarlik
dasturlarining samaradorligini baholash." Oila psixologiyasi jurnali, 4(2), 78-92.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. (2024). Yoshlar o‘rtasida
psixik salomatlik ko‘rsatkichlari bo‘yicha hisobot.
9.
Mamatov, R. (2024). "Zamonaviy yoshlar orasida suitsidal xulq-atvor: xavf
omillari va profilaktika." Tibbiy psixologiya jurnali, 6(1), 45-58.
10.
Alimova, G. (2023). "Oilaviy munosabatlarda psixologik moslashuv
muammolari." Psixologiya va hayot, 7(3), 112-124.
