T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
69
ISSN:3030-3613
KORRUPSIYANING YOSHLAR ONGIGA SALBIY TA’SIRI, UNI ERTA
YOSHDAN TUSHUNTIRISH ZARURATI VA BU ILLATGA QARSHI
KURASHISH
Abdulg`aniyeva Moxigul Rustamjon qizi
Izboskan agrotexnologiyalar texnikumi
yoshlar ishlari bo`yicha direktor o`rinbosari.
Annotatsiya:
Ushbu maqolada korrupsiyaning yoshlar ongiga salbiy ta’siri, uni
erta yoshdan tushuntirish zarurati va bu illatga qarshi kurashishda taʼlim muassasalari,
ommaviy axborot vositalari, ota-onalar va fuqarolik jamiyati institutlarining o‘rni
yoritilgan. Korrupsiyaga qarshi samarali kurashning bir yo‘li sifatida yoshlar ongida
halollik, qonunlarga hurmat va fuqarolik masʼuliyatini shakllantirish metodlari tahlil
qilinadi. Soha bo‘yicha xalqaro va mahalliy adabiyotlar, amaliy tadqiqotlar asosida
natijalar keltirilib, amaliy tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar:
Korrupsiya, yoshlar, taʼlim, halollik, fuqarolik ong, profilaktika,
axloqiy tarbiya, davlat siyosati, ijtimoiy adolat, fuqarolik jamiyati.
Аннотация:
В статье рассматривается негативное влияние коррупции на
сознание молодежи, необходимость ее разъяснения с раннего возраста, а также
роль образовательных учреждений, средств массовой информации, родителей и
институтов гражданского общества в борьбе с этим пороком. Анализируются
методы воспитания честности, уважения к закону и гражданской
ответственности в сознании молодежи как способ эффективной борьбы с
коррупцией. Представлены результаты и даны практические рекомендации на
основе международной и местной литературы и практических исследований в
этой области.
Ключевые слова:
Коррупция, молодежь, образование, честность,
гражданственность, профилактика, нравственное воспитание, государственная
политика, социальная справедливость, гражданское общество.
Abstract:
This article discusses the negative impact of corruption on the minds
of young people, the need to explain it from an early age, and the role of educational
institutions, the media, parents, and civil society institutions in combating this vice.
Methods for forming honesty, respect for the law, and civic responsibility in the minds
of young people as a way to effectively combat corruption are analyzed. Results are
presented and practical recommendations are given based on international and local
literature and practical research in the field.
Keywords:
Corruption, youth, education, honesty, civic consciousness,
prevention, moral education, state policy, social justice, civil society.
KIRISH
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
70
ISSN:3030-3613
Korrupsiya – har qanday jamiyatning ijtimoiy, siyosiy va iqtisodiy
barqarorligiga tahdid soluvchi asosiy illatlardan biridir. Bu muammo faqat rasmiy
tizimlarda emas, balki kundalik hayotda, ayniqsa yoshlar orasida noto‘g‘ri me’yor va
qadriyatlar shakllanishiga olib keladi. Yosh avlod vakillarining ongida korrupsiyani
“normal holat” sifatida qabul qilinishi – kelajakdagi yirik muammolarning ildizidir.
Bugungi kunda O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi kurash davlat siyosatining
ustuvor yo‘nalishiga aylangan. “Korrupsiyaga qarshi kurashish to‘g‘risida”gi qonun,
Davlat dasturlari va “Yoshlar – kelajagimiz” dasturida bu boradagi chora-tadbirlar
alohida ko‘rsatib o‘tilgan. Lekin bu kurash faqat qonunchilik bilan emas, yoshlarning
dunyoqarashi va axloqiy tarbiyasiga ham bog‘liq.
MUHOKAMA
Yoshlar orasida korrupsiya bilan kurashish va uning salbiy oqibatlarini
tushuntirish masalasi zamonaviy jamiyatda muhim ahamiyatga ega, chunki yoshlar
kelajakni shakllantiruvchi asosiy kuch hisoblanadi. Quyida ushbu mavzuni batafsil
yoritib, korrupsiyaning salbiy oqibatlari, yoshlarning bu muammoga qarshi kurashdagi
roli va amaliy choralar haqida kengroq ma’lumot beraman.
Korrupsiyaning salbiy oqibatlari
Korrupsiya jamiyatning barcha sohasiga chuqur ta’sir ko‘rsatadigan ijtimoiy va
iqtisodiy muammodir. Uning salbiy oqibatlari yoshlar hayotiga bevosita ta’sir qiladi
va quyidagi yo‘llar bilan namoyon bo‘ladi:
Iqtisodiy zarar va imkoniyatlarning cheklanishi:
- Korrupsiya davlat resurslarini noto‘g‘ri taqsimlashga olib keladi. Masalan,
infratuzilma, ta’lim yoki sog‘liqni saqlash uchun ajratilgan mablag‘lar o‘zlashtirilishi
mumkin.
- Bu yoshlar uchun ish o‘rinlari sonining kamayishi, startaplar va
innovatsiyalar uchun imkoniyatlarning cheklanishiga sabab bo‘ladi.
- Xorijiy investitsiyalar kamayadi, chunki investorlar korrupsiyasi yuqori
davlatlarga ishonmaydi.
Ijtimoiy tengsizlik va adolatsizlik:
- Korrupsiya faqat boy yoki aloqasi bor odamlarga foyda keltiradi, bu esa
ijtimoiy tengsizlikni kuchaytiradi.
- Yoshlar o‘z mehnati va qobiliyatlari bilan muvaffaqiyatga erisha olmaydi,
chunki ko‘pincha “tanish-bilish” yoki pora berish talab qilinadi.
- Bu yoshlarda umidsizlik, ruhiy tushkunlik va jamiyatga nisbatan
ishonchsizlikni keltirib chiqaradi.
Ta’lim va sog‘liqni saqlash sohasidagi muammolar:
- Ta’lim sohasida korrupsiya (masalan, imtihonlarda pora berish, grantlarning
noto‘g‘ri taqsimlanishi) bilim sifatini pasaytiradi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
71
ISSN:3030-3613
- Sog‘liqni saqlashda davlat mablag‘lari o‘zlashtirilsa, sifatli tibbiy
xizmatlardan foydalanish imkoni cheklanadi, bu yoshlarning salomatligi va kelajagiga
ta’sir qiladi.
Axloqiy va ijtimoiy qadriyatlarning yo‘qolishi:
- Korrupsiya jamiyatda halollik, adolat va mas'uliyat kabi qadriyatlarning
zaiflashishiga olib keladi.
- Yoshlar bu muhitda o‘sib, korrupsiyani “odatiy holat” deb qabul qilishlari
mumkin, bu esa ularning axloqiy rivojlanishiga putur yetkazadi.
Davlat institutlariga ishonchning pasayishi:
- Korrupsiya tufayli yoshlar davlat tuzilmalariga, qonun ustuvorligiga va
adolatli boshqaruvga ishonmay qoladi.
- Bu ijtimoiy beqarorlikka, norozilik harakatlariga yoki yoshlarning o‘z
vatanini tark etish istagiga olib kelishi mumkin.
Ekologik va uzoq muddatli zararlar:
- Korrupsiya atrof-muhitni muhofaza qilish loyihalariga ham ta’sir qiladi.
Masalan, noqonuniy ruxsatnomalar berilishi oqibatida tabiiy resurslar yo‘q qilinadi.
- Bu yosh avlod uchun barqaror kelajakni xavf ostiga qo‘yadi.
Yoshlar orasida korrupsiya bilan kurashish yo‘llari
Yoshlar korrupsiyaga qarshi kurashda faol ishtirok etishi mumkin, chunki ular
energiya, ijodkorlik va o‘zgarishlarga ochiqlik kabi xususiyatlarga ega. Quyida
yoshlarning bu jarayondagi roli va amaliy choralar keltiriladi:
Ta’lim va xabardorlikni oshirish
- Maktab va universitetlarda ta’lim:
- O‘quv dasturlariga korrupsiyaning zarari va axloqiy qadriyatlar haqida
maxsus mavzular kiritilishi kerak.
- Masalan, “Fuqarolik ta’limi” darslarida yoshlarga poraxo‘rlik, davlat
mablag‘larini o‘zlashtirish kabi holatlarning oqibatlari tushuntirilishi mumkin.
- Seminarlar va treninglar:
- Mahalliy jamoalar va universitetlarda korrupsiyaga qarshi seminarlar tashkil
qilish.
- Mutaxassislarni jalb qilib, yoshlarga korrupsiyani qanday aniqlash va unga
qarshi kurashish haqida amaliy maslahatlar berish.
- Ommaviy axborot vositalari va ijtimoiy tarmoqlar:
- Yoshlar ijtimoiy tarmoqlarda KorrupsiyasizOzbekiston, AdolatliJamiyat kabi
teglar bilan kampaniyalar boshlashlari mumkin.
- Qisqa videolar, infografikalar va memlar orqali keng auditoriyaga
korrupsiyaning zarari haqida xabar yetkazish.
Axloqiy qadriyatlar va liderlikni rivojlantirish
- Halollik va adolatni targ‘ib qilish:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
72
ISSN:3030-3613
- Yoshlarga halol mehnat, mas'uliyat va adolatli raqobat muhimligini o‘rgatish
kerak.
- Masalan, muvaffaqiyatga erishgan halol tadbirkorlar yoki jamoat
arboblarining hikoyalari yoshlarga ilhom baxsh etishi mumkin.
- Yosh liderlarni qo‘llab-quvvatlash:
- Korrupsiyaga qarshi loyihalar ishlab chiqayotgan yosh liderlarga grantlar va
stipendiyalar ajratish.
- Yoshlar tashkilotlariga mahalliy hokimiyatlar bilan hamkorlik qilish
imkoniyati berilishi kerak.
Texnologiyadan foydalanish
- Korrupsiyani fosh qilish platformalari:
- Anonim shikoyatlar qabul qiladigan mobil ilovalar yoki veb-saytlar yaratish.
Masalan, O‘zbekistonda “E-shikoyat” kabi tizimlar kengaytirilishi mumkin.
- Blockchain texnologiyasidan foydalanib, davlat xarajatlarini shaffof kuzatish
tizimini joriy qilish.
- Davlat xizmatlarini raqamlashtirish:
- Pora berish imkoniyatini kamaytirish uchun davlat xizmatlarini (masalan,
hujjat topshirish, grant olish) onlayn platformalarga o‘tkazish.
- Yoshlar bu tizimlarni sinovdan o‘tkazib, ularning samaradorligini oshirishga
hissa qo‘shishi mumkin.
Yoshlarning faol ishtirokini rag‘batlantirish
- Boshqaruv jarayonlarida ishtirok:
- Yoshlarni mahalliy kengashlar, ochiq byudjet muhokamalari va davlat
loyihalarini monitoring qilish jarayonlariga jalb qilish.
- Masalan, mahalla yig‘inlarida yoshlar o‘z takliflarini bildirishi va mahalliy
byudjet taqsimotini nazorat qilishi mumkin.
- Fuqarolik jamiyati tashkilotlari:
- Yoshlar nodavlat tashkilotlar (NT) orqali korrupsiyaga qarshi loyihalarni
amalga oshirishi mumkin.
- Masalan, Transparency International kabi xalqaro tashkilotlar bilan
hamkorlikda yoshlar uchun treninglar tashkil qilinishi mumkin.
Hukumat va fuqarolar o‘rtasidagi hamkorlik
- Ochiq muloqot:
- Hukumat yoshlar bilan muntazam uchrashuvlar o‘tkazishi, ularning shikoyat
va takliflarini tinglashi kerak.
- Masalan, “Yoshlar parlamenti” kabi tashabbuslar orqali yoshlar davlat
qarorlarini qabul qilish jarayoniga jalb qilinishi mumkin.
- Qonunlarni qat’iy joriy etish:
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
73
ISSN:3030-3613
- Korrupsiyaga qarshi qonunlarni mustahkamlash va adolatli jazo tizimini
yo‘lga qo‘yish.
- Yoshlar bu jarayonda ommaviy axborot vositalari orqali davlatni mas'uliyatli
bo‘lishga undashi mumkin.
Amaliy maslahatlar
Yoshlar o‘z hayotlarida va jamiyatda korrupsiyaga qarshi kurashish uchun
quyidagi amaliy choralarni qo‘llashi mumkin:
Misol bilan yetakchilik:
- Yoshlar o‘zlarini halol va adolatli tutish orqali boshqalarga namuna bo‘lishi
kerak. Masalan, imtihonlarda pora bermaslik yoki ish joyida axloqiy me’yorlarga rioya
qilish.
Korrupsiyani fosh qilish:
- Agar yoshlar korrupsiya holatlariga guvoh bo‘lsa, maxsus organlarga
(masalan, Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi) yoki ommaviy axborot vositalariga
xabar berishi mumkin.
- Ijtimoiy tarmoqlarda korrupsiya holatlarini anonim tarzda fosh qilish, lekin
bu jarayonda qonunbuzarlikka yo‘l qo‘ymaslik.
Jamoaviy harakatlar:
- Yoshlar o‘z jamoalarida korrupsiyaga qarshi kichik tashabbus guruhlarini
tuzishi mumkin. Masalan, mahalliy ta’lim muassasalarida grantlar taqsimlanishini
kuzatish.
XULOSA
Korrupsiya jamiyatning rivojlanishiga jiddiy to‘siq bo‘lib, yoshlarning
kelajagini xavf ostiga qo‘yadi. Yoshlar bu muammoga qarshi kurashda faol ishtirok
etishi, ta’lim orqali xabardorlikni oshirishi, texnologiyalardan foydalanishi va axloqiy
qadriyatlar asosida harakat qilishi muhimdir. O‘zbekistonda korrupsiyaga qarshi
kurash bo‘yicha olib borilayotgan islohotlar yoshlarga katta imkoniyatlar yaratmoqda.
Agar yoshlar o‘z huquqlarini bilib, davlat jarayonlarida faol ishtirok etsa va birgalikda
harakat qilsa, adolatli va shaffof jamiyat qurish mumkin. Yoshlar nafaqat bugungi
kunda, balki kelajakda ham korrupsiyasiz O‘zbekistonni barpo etishda muhim rol
o‘ynaydi.
Adabiyotlar.
1.
НилуфарНодирхонова.Борьбаскоррупциейявляетсяважнымфакторомобно
влениягосударстваиобщества.strategy.uz,28 Окт. 2021г.
2.
Heyneman, S. P. (2004). Education, social cohesion, and corruption: A
cross-national analysis. International Journal of Educational Development.
3.
Uslaner, E. M. (2008). Corruption, inequality, and the rule of law: The
bullying state. CambridgeUniversity Press
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
74
ISSN:3030-3613
4.
Rothstein, B., & Uslaner, E. M. (2005). All for all: Equality, corruption, and
social trust. World Politics.
5.
Norris, P. (2002). Democratic phoenix: Reinventing political activism.
Cambridge University Press.
6.
Schedler, A., & Mudde, C. (2003). Anti-establishment politics. Party Politics.
7.
Transparency International. (2023). Corruption Perception Index.
8.
UNDP. (2018). Youth and Sustainable Development Goals: Challenges and
Opportunities.
