T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
54
ISSN:3030-3613
JIGARNING NOALKAGOL YOG’ XASTALIGIDA METABOLIK
HOLATLARINI TASHXISLASHDA LABORATOR TEKSHIRUV
NATIJALARINI AHAMIYATI
Xudoyberdiyeva Sh.I.
shaxnozaxudoyberdiyeva22@gmail.com
Zarmed universiteti
Annotatsiya
Yog’li gepatoz murakkab kasallik bo’lib, uning rivojlanishi ko’plab omillar
bilan bog’liq. Uning patogenezi metabolik kasalliklar, shuningdek, turli organlar va
tizimlarning disfunktsiyasi bilan chambarchas bog’liq. Bundan tashqari, bu holat bir
qator kasalliklar, jumladan, qon tomir aterosklerozning rivojlanishiga hamroh bo’lishi
mumkin.
Zamonaviy ilmiy tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, jigarning noalkagol yog’
xastaligi (JNAYoX) jiddiy jigar muammolarining ko’rsatkichi bo’lib xizmat qilishi
mumkin. Bundan tashqari, u diabet, lipid almashinuvining buzilishi yoki ortiqcha vazn
mavjudligidan qat’iy nazar, yurak-qon tomir kasalliklarining rivojlanishi uchun
mustaqil xavf omili sifatida harakat qilishi mumkin.
Ushbu maqolada yurak-qon tomir kasalliklari bilan og’rigan odamlarda
metabolik bilan bog’liq jigarning noalkagol yog’ xastaligi (JNAYoX) tarqalishi,
sabablari, rivojlanish mexanizmlari, diagnostikasi va klinik ko’rinishlariga oid ilmiy
tadqiqotlar tahlili. Ushbu mavzuning muhimligini hisobga olib, kelgusida ushbu
yo’nalishda olib boriladigan tadqiqotlarning yo’nalishlarini belgilash kerak.
Kalit so’zlar:
laboratoriya diagnostikasi, jigarning noalkagol yog’ xastaligi
(JNAYoX), steatohepatit, metformin, pioglitazon, jigar steatozi.
ПРИ НЕАЛКОГОЛЬНОЙ ЖИРНОЙ БОЛЕЗНИ ПЕЧЕНИ
ЗНАЧЕНИЕ РЕЗУЛЬТАТОВ ЛАБОРАТОРНЫХ ИССЛЕДОВАНИЙ В
ДИАГНОСТИКЕ МЕТАБОЛИЧЕСКОГО СОСТОЯНИЯ
Худойбердиева Ш.И.
shaxnozaxudoyberdiyeva22@gmail.com
Университет Зармеда
Аннотация
Жировой гепатоз представляет собой сложное заболевание, развитие
которого связано с множеством факторов. Его патогенез имеет тесную связь с
метаболическими нарушениями, а также с дисфункцией различных органов и
систем. Кроме того, данное состояние может сопутствовать возникновению ряда
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
55
ISSN:3030-3613
заболеваний, включая атеросклероз сосудов.
Современные научные исследования показывают, что неалкогольная
жировая болезнь печени (НАЖБП) может служить индикатором потенциально
серьезных сердечно-сосудистых проблем. Кроме того, она способна выступать в
качестве независимого фактора риска для развития сердечно-сосудистых заболе-
ваний, независимо от наличия диабета, нарушений в обмене липидов или
избыточного веса.
Эта статья является анализом научных исследований, касающихся
распространенности, причин, механизмов развития, диагностики и клинических
проявлений метаболически ассоциированной жировой болезни печени
(МАЖБП) у людей с заболеваниями сердечно-сосудистой системы. Учитывая
важность этой темы, необходимо обозначить направления для будущих
исследований в данной области.
Ключевые слова:
лабораторная диагностика, жировая болезнь печени,
стеатогепатит, метформин, пиоглитазон, стеатоз печени.
IN NON-ALCOHOLIC FATTY LIVER DISEASE SIGNIFICANCE OF
LABORATORY TEST RESULTS IN DIAGNOSING METABOLIC
CONDITIONS
Xudoyberdiyeva Sh.I.
shaxnozaxudoyberdiyeva22@gmail.com
Zarmed university
Abstract
Fatty hepatosis is a complex disease, the development of which is associated
with many factors. Its pathogenesis is closely related to metabolic disorders, as well as
dysfunction of various organs and systems. In addition, this condition may accompany
the development of a number of diseases, including vascular atherosclerosis.
Modern scientific research shows that non-alcoholic fatty liver disease
(NAFLD) can serve as an indicator of potentially serious cardiovascular problems. In
addition, it can act as an independent risk factor for the development of cardiovascular
diseases, regardless of the presence of diabetes, lipid metabolism disorders or excess
weight.
This article is an analysis of scientific studies on the prevalence, causes,
mechanisms of development, diagnosis and clinical manifestations of metabolically
associated fatty liver disease (MAFLD) in people with cardiovascular diseases. Given
the importance of this topic, it is necessary to outline directions for future research in
this area.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
56
ISSN:3030-3613
Keywords:
laboratory diagnostics, fatty liver disease, steatohepatitis,
metformin, pioglitazone,liver steatosis.
Muammoning doozarbligi.
Semizlik jiddiy ijtimoiy muammo bo’lib
qolmoqda, u «zamonaviy davr kasalliklari» deb ataladigan kasalliklarning
rivojlanishiga yordam beradigan asosiy omillardan biri hisoblanadi. Biroq, 2018
yilda kanadalik va amerikalik olimlar tomonidan 54 mingdan ortiq odam
haqidagi ma’lumotlarni tahlil qilgan keng ko’lamli tadqiqot semizlik bilan
og’riganlarning 6 foizida metabolik anomaliyalar kuzatilmasligini ko’rsatdi. [2].
Bu holat «metabolik assotsirlangan jigarning yog’ xastaligi» deb nomlandi. [5].
Fiziologik tadqiqotlar shuni ko’rsatadiki, ba’zi ortiqcha vaznli odamlar normal
insulin sezgirligini saqlab qoladilar va epidemiologik ma’lumotlar metabolik
sindrom, diabet va yurak kasalliklarini rivojlanish xavfini kamligini
ko’rsatadi[1].
Bu faktlar tananing ortiqcha vaznga moslashishining turli usullarini
ko’rsatadi - «sog’lom» va patologik - xususan, kasallikning rivojlanishida
muhim rol o’ynaydigan jigarning tuzilishi va faoliyatidagi farqlar. Ushbu
muammoning
ahamiyati
yetakchi
mutaxassislarning
tavsiyalari
bilan
tasdiqlanadi, masalan, Amerika Klinik Endokrinologlar Assotsiatsiyasi va
Amerika Endokrinologlar Kolleji semizlikni davolash bo’yicha Klinik
amaliyotning umumiy tamoyillari mualliflari 2016 yilda nashr etilgan jigarning
noalkagol yog’ xastaligi (JNAYoX) diagnostikasi va davolash bo’yicha klinik
ko’rsatmalar [3,7]. Jigar kasalliklari, diabet va semirishni o’rganuvchi Evropa
tashkilotlari mutaxassislarining fikriga ko’ra, insulin qarshiligi yoki metabolik
xavf omillari bo’lgan bemorlarda jigarning noalkagol yog’ xastaligi (JNAYoX)
diagnostikasi (dalil darajasi A1) va yog’li jigar transformatsiyasi darajasini
baholash kerak. Bundan tashqari, steatoz bilan og’rigan barcha bemorlarda
metabolik sindrom belgilarini istisno qilish kerak (dalil darajasi A1) [4, 6].
Ushbu dasturlar Rossiya sog’liqni saqlash tizimini 2025 yilgacha
rivojlantirish to’g’risidagi hujjatda ko’rsatilganidek, yaqin yillarda Rossiya
sog’liqni saqlash tizimini rivojlantirish strategiyasida muhim o’rin tutadi.
Jigarga qo’shimcha stressni keltirib chiqaradigan semirishning dastlabki
bosqichlarida parhezni o’zgartirish, xavf omillarini boshqarish va davolash
aralashuvi metabolizmni to’g’rilashga va salbiy ta’sirlarni kamaytirishga
yordam beradi.
Tadqiqot maqsadi.
Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi semizlik mavjud
bemorlarda jigar funktsiyasi bilan bog’liq metabolik kasalliklarni erta
aniqlashga qaratilgan analitik parametrlarni baholash.
Tadqiqot materiallari va usullari.
Skrining tadqiqotida ortiqcha vaznli
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
57
ISSN:3030-3613
yoki semirib ketgan 262 bemor va shundan normal vaznli 100 kishining
profilaktik tibbiy ko’riklari ma’lumotlari tahlil qilindi..
Qiyosiy tahlil uchun 162 ishtirokchi tanlab olindi, ular so’rovnomaga
javob berishda spirtli ichimliklarni suiiste’mol qilish yo’qligini ko’rsatgan
(JSST tomonidan belgilangan chegaralar doirasida: erkaklar uchun kuniga 40
grammdan ko’p bo’lmagan etanol va ayollar uchun 20 grammdan ko’p
bo’lmagan) va ushbu ilmiy tadqiqotda ishtirok etishga yozma rozilik bergan.
Ular orasida 133 kishi semirib ketgan yoki ortiqcha vaznga ega, 29 kishi esa
normal tana vazniga ega edi.
Tadqiqot natijalari.
Semirib ketishda metabolik salomatlikni baholash
uchun mo’ljallangan logistik modelning tahlili dastlabki bashoratni tasdiqladi.
Tadqiqot shuni ko’rsatdiki, jigar disfunktsiyasi va visseral yog’ disfunktsiyasi
metabolik sindromning shakllanishida asosiy rol o’ynaydi (p <0,0001; egri
chiziq ostidagi maydon - AUC = 0,965).
Viseral yog’ to’qimalarining disfunktsiyasini ko’rsatadigan statistik
jihatdan muhim o’zgarishlar qayd etildi: visseral yog’lilik indeksi (VYI) (p =
0,009) va SteatoTest (p = 0,002) yordamida hisoblangan yog’ disfunktsiyasi
indeksi. Bundan tashqari, ushbu bosqichda insulin qarshiligini baholash statistik
jihatdan muhim farqlarni ko’rsatmadi (PHOMA-IR = 0,25; odds nisbati (OR) =
0,79; 95% ishonch oralig’i [0,53-1,18]).
Shuni ta’kidlash kerakki, «normal» metabolizm va qorin bo’shlig’ida
semirib ketgan bemorlarda jigardagi o’zgarishlar yengil alkogolsiz steatoz
shaklida namoyon bo’lib, jigar hujayralarining 32% dan kamiga ta’sir qiladi.
Ushbu tadqiqotda gepatotsitlarning 32% dan ko’prog’iga zarar yetkazilgan
yog’li disfunktsiyani baholash uchun eng aniq ko’p chiziqli regressiya modeli
to’rt omilning kombinatsiyasi edi: LAP koeffitsienti (p = 0,0096), daraja.
alanin aminotransferaza (ALT) (p = 0,0024), gamma-glutamiltransferaza
(GGT) (p = 0,0104) va yuqori zichlikdagi lipoprotein xolesterin (HDL -C) (p =
0,0463). Birgalikda bu parametrlar yog’ disfunktsiyasidagi o’zgaruvchanlikning
40% ni tushuntiradi.
jigarning noalkagol yog’ xastaligi (JNAYoX) «bashoratchi SP32»
(bundan keyin SP32 bashoratchisi deb yuritiladi) ning hisoblangan indeksi
asosida bashorat qilish uchun mo’ljallangan ishlab chiqilgan model nazorat va
o’rganish guruhlaridagi o’rtacha qiymatlar o’rtasidagi statistik jihatdan muhim
farqlarni aniqladi (0,65 birlik, 95% CI 0,5 birlik). 95% CI).
Biroq, jinsning statistik jihatdan ahamiyatli ta’siri topilmadi (p = 0,12).
Taklif etilayotgan SP32 bashoratchisi lipid metabolizmi va insulinga sezgirlik
ko’rsatkichlari bilan turli darajadagi ifodalanishning muhim korrelyatsiyasini
namoyish etishi aniqlandi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
58
ISSN:3030-3613
Muayyan markerning haqiqiyligi tahlillarning diagnostik qiymatini
baholovchi guruhda ko’rsatildi (n = 135). Ushbu guruhda semirishsiz sog’lom
odamlar va metabolik sindrom bilan bog’liq kasalliklarning aniq klinik
ko’rinishi bo’lgan odamlarning ulushi 17/83% ni tashkil etdi (AICSP32 = 0,910).
Ideal chegara darajasi bir-biridan farq qilmadi
Jinsga qarab va 0,69 birlikdan yuqori ko’rsatkichlar bilan. yuqori
sezuvchanlik va o’ziga xoslik bilan tavsiflangan (mos ravishda 81% va 88%).
Buni standart instrumental diagnostika usullarining natijalari bilan solishtirish
mumkin (jigarni ultratovush tekshiruvi uchun, o’rtacha / og’ir steatozni
ajratishda sezuvchanlik 85,7% va o’ziga xoslik 85,2% ni tashkil etdi).
Xulosa.
Bizning tadqiqotlarimiz metabolik sindromni murakkab, ko’p
qirrali jarayon sifatida qabul qilingan umumiy tushunchaga mos keladi, bunda
ichki organlarning yog’lari faoliyatining buzilishi va insulin sezgirligining
yomonlashuvi yetakchi rol o’ynaydi. Bundan tashqari, bizning ma’lumotlarimiz
shuni ko’rsatadiki, metabolik sindromning dastlabki bosqichlarida bel atrofi,
ochlikdagi qondagi glyukoza darajasi va insulin qarshiligi darajasi kabi standart
ko’rsatkichlar asosida tashxis qo’yish yetarli darajada ma’lumotga ega
bo’lmasligi mumkin..
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Zokirov V. Z. COVID 19 o’tkazgan va o’tkazmagan jigarning noalkagol
yog’xastaligi bilan og’rigan bemorlar klinikasi va labarator tahlillarining
solishtirma tahlili //Scientific progress. – 2022. – Т. 3. – №. 1. – С. 670-675.
2.
Zokirov V. Z. COMPARATIVE ANALYSIS OF THE RESULTS OF
LABORATORY-BIOCHEMICAL ANALYSIS IN MIDDLE-AGED AND
ELDERLY PATIENTS WITH NON-ALCOHOLIC FATTY LIVER
DISEASE AFTER COVID-19 //Art of Medicine. International Medical
Scientific Journal. – 2022. – Т. 2. – №. 1.
3.
Yuldasheva D. H., Muxamedova Z. R., Zokirov V. Z. CHRONIC L IVER
DISEASE AND COVID-2019 (literature review and own data) //E-
Conference Globe. – 2021. – С. 193-197.
4.
Yuldasheva D. H., Zokirov V. Z., Oltiboyev R. O. Modern approaches to the
pathogenesis of non-alcoholic fatty liver disease //Euro-Asia Conferences. –
2021. – С. 384-389.
5.
Zokirov V. Z. Chronic liver disease and covid-2019 (literature review and
own data) //research journal of trauma and disability studies. – 2021. – Т. 1.
– С. 1-6.
6.
Khamraev A. A. et al. Clinical-laboratory markers of progression of non-
alcoholic fatty liver disease //American Journal of Medicine and Medical
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
61-son_4-to’plam_May-2025
59
ISSN:3030-3613
Sciences. – 2021. – Т. 11. – №. 5. – С. 419-425.
7.
Yuldasheva D. H. et al. Non-alcoholic Fatty Liver Disease Modern View Of
The Problem //JournalNX. – 2020. – Т. 6. – №. 12. – С. 286-292.
