T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
21
ISSN:3030-3613
ORKESTRDA JO‘RNAVOZNING O‘RNI
Xolmatova Nargizaxon
Oltinko'l tuman
17- sonli BM va SM ning Fortepiano sinf o'qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolad, shaxsning estetik madaniyati tarkibiy qismlarini
yoshlar madaniyatining rivojlantirishida ijodiy faoliyat bilan bir qatorda xalq
cholg‘ulari o‘quv orkestrining ijodiy jamoa sifatida o‘ziga xos tomonlari va ularning
talabalarga estetik madaniyatini shakllanishidagi ahamiyati haqida ma'lumotlar
keltirilgan.
Kalit so‘zlar:
Estetik tarbiya, faoliyat, ijodkorlik, ijodiy faoliyat, repertuar,
qadriyat, motivatsiya, tarbiya.
Аннотация:
В данной статье представлена информация об особенностях
учебного оркестра народных инструментов как творческого коллектива и их
значении для формирования эстетической культуры учащихся наряду с
творческой деятельностью в развитии эстетических компонентов личности в
молодежной культуре.
Ключевые слова:
эстетическое воспитание, деятельность, творчество,
творческая деятельность, репертуар, ценность, мотивация, воспитание.
Annotation:
this article provides information on the specific aspects of the
educational Orchestra of folk instruments as a creative team along with creative activity
in the development of youth culture of the components of the aesthetic culture of the
individual and their importance in the formation of aesthetic culture for students.
Keywords:
aesthetic education, activity, creativity, creative activity, repertoire,
value, motivation, upbringing.
Mamlakatimiz Prezidenti Shavkat Mirziyoev, mamlakatimizni 2016 yilda
ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo'ljallangan
iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo'nalishlariga bag'ishlangan Vazirlar
Mahkamasining kengaytirilgan majlisida yurtimizdagi tinchlik va farovonlikni
mustahkamlash, xalqimizni hayotdan rozi qilish eng muhim vazifa ekanligini ta'kidlab
o'tdilar: “... bu islohotlarning asosiy maqsadi – aholi uchun munosib hayot darajasi va
sifatini ta'minlashdir... Tanqidiy tahlil, qat'iy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik har
bir rahbarni - ... ular faoliyatining kundalik qoidasi bo'lib qolishi kerak”, - deya
ta'kidladilar
1
.
1
O’zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevning mamlakatimizni 2016 yilda ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlantirishning asosiy yakunlari va 2017 yilga mo’ljallangan iqtisodiy dasturning eng muhim ustuvor yo’nalishlariga
bag’ishlangan Vazirlar Mahkamasining kengaytirilgan majlisdagi ma`ruzasi. “Халқ сўзи” gazetasi. 2017 yil 16 yanvar.
11-son.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
22
ISSN:3030-3613
Jo‘rnavozlik san’ati nima? Jo‘r bo‘lish nima? orkestrga salistlik qilish qanday
kichadi. Bunday savollarni bilishimiz uchun bizda aynan ko‘proq mahorat kerak
boladi. Aynan cholg‘u ijrochilari bir birini eshitishi solistga jo‘r bo‘la olishi va uni
boshqarish mahoratiga ega bo‘lishi va bunda orkestr drijorning o‘rni kattaligini
korishimiz mumkin.
Qanday paytlarda salist o‘zini ko‘rsata olishi kerak yoki bo‘lmasam qanday
paytda unga jo‘r bo‘layotgan ansambl yoki orkestr uni o‘zini ko‘rsata olish mahoratini
mohirona korsatish talab qilinadi.
Bunday holatlarda orkestr va jo‘rnavoz va ijrochini bir birini eshitish qobilyati
va musiqani juda ham yaxshi mahorat bilan ijro etish qobilyati borligi talab qilinadi.
Sababi aynan ijrochilik mahoratida jo‘rnavozlik qilish va uni eshitish mushkul
ishlardan biri hisoblanadi. O‘zi yakka ijro etish bilan 20yoki 30kishi bilan birgalikda
ijro etish juda ham qiyin masalalardan biridir. Agarda yigirma kishidan 1kishi yoki
2nafari ijro etish paytida yo tempdan yoki balandroq tovushlarni ijro etish holatida
o‘z ustida ishlamasa,u ajralib chiqib qolish holatida butun orkestryoki ansamblni buzib
qo‘yish holatiga keladi. Eng yomoni konsert davrlarida bunday xatoliklar nafaqat
yakka cholg‘udagi ijrochiga nisbatan balki butun jamoaviy ijroga nisbatan aytiladigon
kamchilik sifatida qo‘llaniladi ya'ni orkestrning eshitish qobilyati yoki bo‘lmasam bir
birini tinglash qobilyatlari rivojlanmay qolganligini yoki bir birini eshitmasdan ijro
qilish imkoniyatlarini mavjudligini butun orkestrga nisbatan ya'ni 30 -15ming nafar
ijrochiga nisbatan aytiladi.
Shuning uchun har bir ijrochidan mukammal asarni ijro etish uni eshitish, forte
piano dinamik belgilarini puxta qilib o‘rganib bir biri bilan mutanosib ravishida ya'ni
4ta cholg‘u bitta cholayotgandek uni his qilib ijro qilib yetkizib berish mahoratini
aynan bilishi kerak. Bu degani har bir tovushni bir biri bilan his qilib birgalikda ijro
qilish,ya'ni birga nafas olish ya'ni jamoaviy dostlik bir birini hurmat qilish degan
so‘zlarni inobatga olgan holda ijro qilish u o‘zlarini oldida katta vazifalardan biri
hisoblanadi. Bunday holatlarni boshqarish esa orkestr drijorning oldida turgan ulkan
vazifa hisoblanadi. Agar orkestr rahbari drijor va cholg‘uchi va orkestrni birgalikda
mutonosib olib bormasa yaqin bir musiqani tushunmovchilik holatida korsatib berish
qiyin boladi. Shuning uchun ham orkestr rahbari jamoa salist birdamlikda hamnafasda
kompazitor asarini tushinib uning mohiyatini asarni tarixini organib ijro qilinmasa
birbutun yaxlit asarni yetkazib berish qiyinroq boladi. Buning uchun drijor orksetir
hamda solist o‘z ustida ko‘p ishlashi va asarni yoddan bilishi har bir yunanslarda
birgalikda o‘tirib ishlab olishlari fortepianani hamda kreshendolarni birgalikda
qanday ijro qilishni yo‘lga qo‘ygandagina bunday holatlardan yiroqda boladi.
Fоydаlаnilgаn аdаbiyоtlаr:
1.
G.Shаripоvа, G’.Nаjmiddinоv. Musiqа о'qitish metоdikаsi (dаrslik). 2018.
2.
D. Оmоnullаyevа. Dаrsdа xаlq merоsi о'rgаnish. Bоshlаng’iсh tа'lim 2003y.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
23
ISSN:3030-3613
3.
Tursunbаevnа, Bоtirоvа Xilоlа. "New аpprоасh tо vосаl-сhоrаl skills."
АСАDEMIСIА: Аn Internаtiоnаl Multidisсiplinаry Reseаrсh Jоurnаl 11.4
(2021): 1638-1654.
4.
Tursunbаevnа, Bоtirоvа Xilоlа "New аpprоасh tо vосаl-сhоrаl skills."
АСАDEMIСIА: Аn Internаtiоnаl Multidisсiplinаry Reseаrсh Jоurnаl 11.4
(2021): 1638-1654. сejsr.асаdemiсjоurnаl.iо›index.php/jоurnаl/…
5.
"New аpprоасh tо vосаl-сhоrаl. skills." АСАDEMIСIА: Аn Internаtiоnаl
Multidisсiplinаry Reseаrсh. Jоurnаl 11.4 (2021): 1638-1654. Tursunbаevnа,
Bоtirоvа Xilоlа.
6.
Khilоlа Tursunbаevnа Bоtirоvа STUDENT, VIDYАLАNKАR INSTITUTE ОF
TEСHNОLОGY
https://dоi.оrg/10.36713/eprа6721
7.
Bоtirоvа Khilоlа Tursunbаyevnа, . (2023). WАYS ОF DEVELОPING THE
SYSTEM ОF SPIRITUАL АND MОRАL EDUСАTIОN ОF THE STUDENT -
YОUTH
THRОUGH
PERFОRMING
АRT
ОF
UZBEK
FОLK
INSTRUMENTS. СURRENT RESEАRСH JОURNАL ОF PEDАGОGIСS,
4(06), 61–66.
https://dоi.оrg/10.37547/pedаgоgiсs-сrjp-04-06-11
8.
324аm_2.EPRА JОURNАLS-6742.pdf
9.
Bоtirоvа, K. T. . (2021). Perfоrmаnсe Аnd Аrt. The Аmeriсаn Jоurnаl оf Sосiаl
Sсienсe
аnd
Eduсаtiоn
Innоvаtiоns,
3(05),
465–474.
https://dоi.оrg/10.37547/tаjssei/Vоlume03Issue05-83
10.
Bоtirоvа Khilоlа Tursunbаyevnа, . (2023). WАYS ОF DEVELОPING THE
SYSTEM ОF SPIRITUАL АND MОRАL EDUСАTIОN ОF THE STUDENT -
YОUTH
THRОUGH
PERFОRMING
АRT
ОF
UZBEK
FОLK
INSTRUMENTS. СURRENT RESEАRСH JОURNАL ОF PEDАGОGIСS,
4(06), 61–66.
https://dоi.оrg/10.37547/pedаgоgiсs-сrjp-04-06-11
11.
Urоzаli Tоshmаtоv "Fоlklоr qо'shqlаri" 2009 yil
