T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
18
ISSN:3030-3613
ANSAMBL VA ORKESTR IJROCHILIGINING OʻXSHASH VA FARQLI
TOMONLARI
Andijon viloyati Paxtaobod tumani 69-IDUM
Musiqa madaniyati fani oʻqituvchisi
Tursinova Maftunaxon
Anotatsiya:
Mazkur maqolada jamoaviy ijro uslublarida tarbiyaviy jarayonlar,
ijrochilarning jamoaviy ijroda bir-birlarini eshitib chalish mahoratini oshirish yo‘llari
ko‘rsatilgan. Mashq jarayonlari o‘zini-o‘zi boshqarish va tartibli bo‘lish xolatlarida
musiqani ahamiyati katta ekanligi yoritb o‘tilgan. Ustoz-shogid an'analari musiqa
ta'limida muhim ahamiyat kasb etishi ta'kidlab o‘tilgan.
Kalit so‘zlar:
Ansambl, orkestr, madaniyat, xalq cholgʻulari, milliy cholgʻu.
Аннотация:
В данной статье показаны воспитательные процессы в
коллективных стилях исполнения, пути совершенствования исполнителями
навыков слышания друг друга в коллективном исполнении. Было отмечено, что
в случаях самоконтроля и упорядоченности процессов обучения большое
значение имеет музыка. Было отмечено, что традиции учителей-шогидов
приобретают важное значение в музыкальном образовании.
Ключевые слова:
ансамбль, оркестр, культура, Народные инструменты,
национальный инструмент.
Anotation:
this article shows educational processes in collective performance
styles, ways in which performers improve the skills of hearing each other in collective
performance. It has been highlighted that the importance of music in the cases of
exercise processes being self-directed and organized. It has been noted that the master-
shogid traditions are important in music education.
Keywords
: ensemble, orchestra, culture, folk instruments, National Instrument
"O'zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev o'z chiqishlarida
madaniyat va san'at, xususan, milliy musiqani rivojlantirishga doimiy e'tibor qaratib
kelmoqda." Prezidentimiz ta'kidlaganidek, "Madaniyat - millatning yuzidir.
Madaniyatni asrash - millatni asrash demakdir". Ushbu fikr milliy madaniyatni, shu
jumladan, milliy musiqani saqlab qolish va rivojlantirishning naqadar muhim
ekanligini yaqqol ko'rsatib turibdi. Shuningdek, Prezidentimiz "San'at va madaniyat
xalqning dilini, uning ma'naviy olamini aks ettiradi. Biz kelajak avlodlarga boy
madaniy merosimizni yetkazishimiz shart" deya ta'kidlaganlar. Bu esa Surxondaryo va
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
19
ISSN:3030-3613
Qashqadaryo musiqa uslublarini o'rganish va kelajak avlodlarga yetkazish
mas'uliyatini yanada oshiradi.
1
Ansambl va orkestr deganda eng avvalo cholgʻulardan tuzilgan jamoaviy
tuzilma koʻz oldimizga keladi. Bugungi kunda cholgʻularga boʻlgan eʼtibor va ularning
ijrosidagi asarlarni tinglash madaniyati nechogʻlik oʻsganligini yoki nechogʻlik
pasayganini koʻrishimiz mumkun. Buni umumtaʼlim maktablari misolida kuzatadigan
boʻlsak oʻz ish faoliyatimiz davomida oʻquvchi yoshlarimizni bugun milliy xalq
cholgʻulariga boʻlgan qiziqishlari anchagina sustlashib borganini kuzatib
bormoqdamiz. Buning asosiy sabablaridan biri nimada degan savolga toʻxtaladigan
boʻlsak buning asosiy sabablaridan biri bugungi kundagi gadjetlar, oʻyinlar,
zamonaviylashgan elektron planshetlar va elektron oʻyinlarning oʻquvchi
yoshlarimizga taʼsiri. Shu bilan bir qatorda oilamizdagi jarayonlarda ham aynan buni
kuzatishimiz mumkinki, biz ota onalar tomonidan ham farzandlarimizni nazorat qilish
holatida ham oʻzimiz ham bu musiqalarni tinglashdan ancha yiroqda
qolayotganligimizni koʻrishimiz mumkin. Buning asosiy sabablaridan biri nimada deb
oʻylaymiz. Keling XIX-XX asrni bir esga solib oʻtaylik XIX-asrda bunday holatlar
boʻlganmi nima sababdan biz musiqaga boʻlgan eʼtiborimiz bugungi kunda yengil
yelpi musiqalar bilan kifoyalanib qolmoqdamiz.
Xa аynan zamonaviylashib tezlashib borayotgan texnologiya davrida bizning
oldimizdagi maqsadimiz faqatgina texnologiyalar bilan ish yuritish va aynan
bajarayotgan ishlarimizni texnika bilan moslashtirib qoʻyishimiz bilan chegaralanib
qolyapmiz va mana shu holatda bolalarimizning qoʻlidagi ham telefonlar ularning
oʻynashlari va ularning boʻsh vaqtlarini mana shu bilan oʻtkazishlari bilan
kifoyalangani oʻzimizga ham maʼqul kelib turmoqda. Bu eng asosiysi nafaqat
murabbiy ustozlarni biz ota onalarning ham eng katta oldimizdagi vazifalarni
qilmayotganlarimizdan biridir.
Aynan milliy cholgʻularimizga boʻlgan eʼtiborimiz pasayishi ham aynan mana
shu yerdan boshlanayotganligini koʻrishimiz hech gap emas. Ana keling endi milliy
cholgʻulardan qaysi birini bizni oʻquvchilarimiz sevib ijro qiladi yoki tinglashadi.
Ming afsuski bugungi kunda qaysi bir jabhada soʻramaylik oʻquvchilarning soʻzida
faqatgina gitara. Aynan bu gitarada chalish mayli bu ham musiqa bu ham ijro buni ham
albatta ijro qilish mumkin. Lekin bizning milliy cholgʻularimiz qayerlarda qoldi. Nima
uchun biz aynan cholgʻu ansambli orkestrlar haqidagi tushunchalarni
oʻquvchilarimizga tushuntirib berishni afzal koʻrmayapmiz. Balkim oʻzimiz bilmasmiz
biz pedagoglar musiqa fani oʻqituvchilarining asosiy bugungi kunda oldimizdagi
turgan vazifalardan biri aynan milliy cholgʻularni milliy oʻzligimizni oʻrganib
chiqishdadir. Agar biz oʻzimiz shuni bilmasak yoki Prezidentimiz aytgan uchtadan
1
Alimova, D. (2010). O'zbekiston madaniyati tarixi. Toshkent: Sharq.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_4-to’plam_May-2025
20
ISSN:3030-3613
cholgʻu asboblarini ijro qilishni bilmasak ertangi kunimizda biz yoshlarimizga nafaqat
uchta balki birgina cholgʻuni ham oʻrgatish metodikasidan anchagina yiroqda qolamiz.
Shunday ekan oʻquvchilarimizni bugungi kunda aynan mana shu cholgʻularga boʻlgan
qiziqishlarining pasayganligi ham biz oʻqituvchilarimizning cholgʻularni
bilmasligimiz yoki ana shunda ijro etish mahoratimiz pastligi tufayli ham biz mana
shunday ishlardan mustasnomiz.
Mana shunday muammolarni birgalikda bartaraf qilish uchun oʻz ustimizda ish
olib borib milliy cholgʻularimizni astoydil oʻrganib agar bilmasak uni qoʻshimcha
tarzda avvalo ustozlar oʻzimiz malaka oshirish kurslarida oʻqigan holatda oʻqib turib
keyingina darslarda ana shunday metodikani foydali taraflarini oʻquvchilarga
oʻrgatishni oldimizga maqsad qilib qoʻyishimiz kerak. Shundagina oʻquvchilarni
milliy cholgʻularga oʻrgatamiz va jonli ijroni qanday qilib eshitish madaniyatini
koʻrsatib bera olamiz. Ansambl va orkestr degan soʻzlarni farqiga borish uchun ular
avvalo chogʻuni qandayligini his qila olishi uni qoʻlda ushlab turib topshiriq va vazifani
bajarish qandayligini bilishlari oldimizdagi turgan vazifalardan biridir.
Fоydаlаnilgаn аdаbiyоtlаr:
1.
G.Shаripоvа, G’.Nаjmiddinоv. Musiqа о'qitish metоdikаsi (dаrslik). 2018.
2.
D. Оmоnullаyevа. Dаrsdа xаlq merоsi о'rgаnish. Bоshlаng’iсh tа'lim 2003y.
3.
Tursunbаevnа, Bоtirоvа Xilоlа. "New аpprоасh tо vосаl-сhоrаl skills." АСАDEMIСIА:
Аn Internаtiоnаl Multidisсiplinаry Reseаrсh Jоurnаl 11.4 (2021): 1638-1654.
4.
Tursunbаevnа, Bоtirоvа Xilоlа "New аpprоасh tо vосаl-сhоrаl skills." АСАDEMIСIА:
Аn Internаtiоnаl Multidisсiplinаry Reseаrсh Jоurnаl 11.4 (2021): 1638-1654.
сejsr.асаdemiсjоurnаl.iо›index.php/jоurnаl/…
5.
"New аpprоасh tо vосаl-сhоrаl. skills." АСАDEMIСIА: Аn Internаtiоnаl
Multidisсiplinаry Reseаrсh. Jоurnаl 11.4 (2021): 1638-1654. Tursunbаevnа, Bоtirоvа
Xilоlа.
6.
Khilоlа Tursunbаevnа Bоtirоvа STUDENT, VIDYАLАNKАR INSTITUTE ОF
TEСHNОLОGY
https://dоi.оrg/10.36713/eprа6721
7.
Bоtirоvа Khilоlа Tursunbаyevnа, . (2023). WАYS ОF DEVELОPING THE SYSTEM
ОF SPIRITUАL АND MОRАL EDUСАTIОN ОF THE STUDENT - YОUTH
THRОUGH PERFОRMING АRT ОF UZBEK FОLK INSTRUMENTS. СURRENT
RESEАRСH
JОURNАL
ОF
PEDАGОGIСS,
4(06),
61–66.
https://dоi.оrg/10.37547/pedаgоgiсs-сrjp-04-06-11
8.
324аm_2.EPRА JОURNАLS-6742.pdf
9.
Bоtirоvа, K. T. . (2021). Perfоrmаnсe Аnd Аrt. The Аmeriсаn Jоurnаl оf Sосiаl Sсienсe
аnd
Eduсаtiоn
Innоvаtiоns,
3(05),
465–474.
https://dоi.оrg/10.37547/tаjssei/Vоlume03Issue05-83
10.
Bоtirоvа Khilоlа Tursunbаyevnа, . (2023). WАYS ОF DEVELОPING THE SYSTEM
ОF SPIRITUАL АND MОRАL EDUСАTIОN ОF THE STUDENT - YОUTH
THRОUGH PERFОRMING АRT ОF UZBEK FОLK INSTRUMENTS. СURRENT
RESEАRСH
JОURNАL
ОF
PEDАGОGIСS,
4(06),
61–66.
https://dоi.оrg/10.37547/pedаgоgiсs-сrjp-04-06-11
11.
Urоzаli Tоshmаtоv "Fоlklоr qо'shqlаri" 2009 yil
