T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
287
ISSN:3030-3613
O’ZBEKISTONDA “YO’L HARAKATI QOIDALARI VA HARAKAT
XAVFSIZLIGI HAQIDA UMUMIY TUSHUNCHALAR”
Qarshi tumani
2-son Politexnikum
Maxsus fan o’qituvchisi
Tog‘ayeva Ro‘zigul Zafar qizi
Annotatsiya:
Ushbu maqolada O‘zbekiston Respublikasida yo‘l harakati
qoidalari va harakat xavfsizligini ta’minlash tizimi tahlil qilinadi. Yo‘l-transport
hodisalari (YTH) sonining yillik statistikasi, avariyalarning asosiy sabablari, hukumat
tomonidan yo‘l harakati xavfsizligini oshirishga qaratilgan chora-tadbirlari bayon
etiladi. Jumladan, 2023 yilda mamlakatda 10 648 ta YTH qayd etilgan bo‘lib, bu
ko‘rsatkich oldingi yilga nisbatan 8% ga oshgan. Maqolada shuningdek, yo‘l harakati
madaniyatining rivojlanishi, video nazorat vositalarining samaradorligi va haydovchi-
piyoda munosabatlari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar:
yo‘l harakati xavfsizligi, yo‘l harakati qoidalari, YTH statistikasi,
avariya sabablari, transport siyosati.
Аннотация:
В статье анализируется система обеспечения безопасности
дорожного
движения
в
Республике
Узбекистан.
Рассматриваются
статистические данные по дорожно-транспортным происшествиям (ДТП),
основные причины аварий и меры, принимаемые государством для повышения
безопасности на дорогах. Так, в 2023 году зарегистрировано 10 648 ДТП, что на
8% больше по сравнению с предыдущим годом. В работе также освещается
развитие культуры дорожного движения, эффективность видеонаблюдения и
взаимодействие водителей и пешеходов.
Ключевые слова:
безопасность дорожного движения, правила дорожного
движения, статистика ДТП, причины аварий, транспортная политика.
Abstract:
This article analyzes the road traffic safety system in the Republic of
Uzbekistan. It examines statistical data on traffic accidents, major causes of crashes,
and government measures to improve road safety. In 2023, a total of 10,648 traffic
accidents were recorded, showing an 8% increase compared to the previous year. The
article also discusses the development of traffic culture, the effectiveness of video
surveillance, and the interaction between drivers and pedestrians.
Keywords:
road traffic safety, traffic rules, accident statistics, crash causes,
transport policy.
Yo‘l harakati xavfsizligi har bir jamiyatning barqaror rivojlanishi va fuqarolar
salomatligini ta’minlashda muhim omil hisoblanadi. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
288
ISSN:3030-3613
yo‘l harakati qoidalarini takomillashtirish, xavfsizlikni oshirish va zamonaviy
texnologiyalarni joriy etish bo‘yicha qator islohotlar amalga oshirilmoqda. Ushbu
maqolada mamlakatdagi yo‘l harakati qoidalari, xavfsizlik holati va amalga
oshirilayotgan chora-tadbirlar tahlil qilinadi.
Yo‘l harakati qoidalari
— bu transport vositalari haydovchilari, piyodalar va
boshqa yo‘l harakati ishtirokchilari uchun belgilangan majburiyatlar va cheklovlar
majmuasidir. Ular harakatni muvofiqlashtirish, tartibni saqlash va avariyalarni oldini
olishga xizmat qiladi. O‘zbekistonda yo‘l harakati qoidalari muntazam ravishda
yangilanib, zamonaviy talablar asosida takomillashtirilmoqda.
Yo‘l harakati xavfsizligi holati: statistik tahlil
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash borasida
ijobiy o‘zgarishlar kuzatilmoqda. 2024 yilda respublikada avtomobillar soni 600
mingtaga, aholisi esa qariyb 1 million nafarga ko‘paygan bo‘lsa-da, yo‘l-transport
hodisalari sonining kamayish dinamikasi saqlanib qolmoqda .
Biroq, 2024 yilda haydovchilar tomonidan qariyb 20 millionga yaqin yo‘l
harakati qoidabuzarliklari sodir etilgan. Shundan 10 va undan ortiq qoidabuzarlik
qilgan haydovchilar soni 38 mingdan ziyodni tashkil etadi. Qayd etilgan 9 mingtadan
ortiq YTHlarning 46 foizi aynan ushbu haydovchilar hissasiga to‘g‘ri keladi .
Xavfsizlikni ta’minlash bo‘yicha amalga oshirilayotgan chora-tadbirlar
O‘zbekiston hukumati yo‘l harakati xavfsizligini oshirish maqsadida bir qator
chora-tadbirlarni amalga oshirmoqda:
“Aqlli” svetoforlar joriy etilishi
: Toshkent shahrida 1150 ta svetofordan 80 tasi
“aqlli” svetoforlar bo‘lib, ular real vaqt rejimida harakatni optimallashtiradi .
Avtomatlashtirilgan foto va video qayd etish tizimlari
: Respublikada 4628 ta
svetofor, 2510 ta onlayn ishlovchi statsionar radar va kamera tizimlari faoliyat
yuritmoqda. Toshkent shahrida esa bunday qurilmalarning soni 650 tani tashkil
etadi .
Jarima ballari tizimi
: Qoidabuzarliklar uchun jarima ballari tizimi joriy etilib,
haydovchilarning intizomini oshirishga xizmat qilmoqda .
Ta’lim va targ‘ibot ishlari
: Maktablarda “Yo‘l harakati qoidalarini o‘rgatish
sinfxonalari” tashkil etilib, o‘quvchilarga yo‘l harakati qoidalari nazariy va
amaliy tarzda o‘rgatilmoqda .
So‘nggi yillarda mamlakatda yo‘l harakati xavfsizligi sohasida mavjud
muammolarni bartaraf etish, xalqaro standartlarga muvofiq yo‘l-transport
infratuzilmasini yaxshilash, avtomobil yo‘llarini rekonstruksiya qilish, yo‘l harakati
qulayligi va xavfsizligini oshirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
Davlat rahbarining bir qator farmon va qarorlari bilan yo‘l infratuzilmasini
kompleks takomillashtirish yo‘nalishi bo‘yicha yangi vazifalar va chora-tadbirlar
belgilandi. Bu esa, sohani yanada rivojlantirishga turtki bo‘ldi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
289
ISSN:3030-3613
Shu bilan bir qatorda, yo‘llar holati va infratuzilmasini yaxshilash yo‘nalishida
viloyat va tuman markazlarida yo‘l belgilari, svetofor va yoritkichlar o‘rnatish,
chiziqlar chizish, piyodalar yo‘lagini belgilash, umuman, yo‘llarni tartibga solishga
faqat Yo‘l harakati xavfsizligi tizimi mas’ul bo‘lishi hamda bu ishlarni moliyalashtirish
uchun tizimda “Xavfsiz yo‘l va xavfsiz piyoda” respublika va viloyat jamg‘armalari
tashkil etilishi belgilandi.
Qolaversa, yo‘llarda tartib-qoidalar ilm bilan hamohang bo‘lishini ta’minlash
masalasida sohaga ixtisoslashgan ilmiy-amaliy markaz tashkil etish vazifasi qo‘yildi.
Xalqaro tajribadan kelib chiqqan holda aytish mumkinki, yuk tashuvchi
avtotransportlarining harakati me’yorlarini takomillashtirish mamlakatda yo‘llarning
xizmat muddatini oshirishga va ularni ta’mirlashga ajratilgan xarajatlarning
kamaytirishga olib keladi.
O‘zbekistonda yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash borasida amalga
oshirilayotgan islohotlar va chora-tadbirlar ijobiy natijalar bermoqda. Biroq, yo‘l-
transport hodisalari va qoidabuzarliklar sonini yanada kamaytirish uchun kompleks
yondashuv zarur. Bu esa infratuzilmani rivojlantirish, qonunchilikni takomillashtirish,
texnologik yechimlarni joriy etish va aholining huquqiy madaniyatini oshirishni talab
etadi. Shu tarzda, yo‘l harakati xavfsizligini ta’minlash orqali fuqarolarning hayoti va
salomatligini himoya qilish mumkin bo‘ladi.
Adabiyotlar ro‘yxati
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni. “Yo‘l harakati xavfsizligini
ta’minlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” //
lex.uz
–
2023.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi. “Yo‘l harakati qoidalari” –
Toshkent: IIV Nashriyoti, 2022.
3.
Yo‘l harakati xavfsizligi xizmati statistik hisobotlari, 2023 yil. –
YHXBB.uz
4.
Uzbekiston Milliy axborot agentligi (UZA). “O‘zbekistonda yo‘l harakati
xavfsizligi:
raqamlar
va
haqiqat”
–
2024
yil,
https://uza.uz/oz/posts/ozbekistonda-yol-harakati-xavfsizligi-raqamlar-va-
haqiqat
5.
Bekmurodov A., Tursunov D. “Yo‘l harakati xavfsizligining huquqiy asoslari”
//
Ijtimoiy fanlar va huquq
jurnali. – 2022, №2. – B. 45–50.
6.
Zokirov S.S. “Transport siyosati va yo‘l infratuzilmasi: O‘zbekiston tajribasi” //
Iqtisodiyot va transport
ilmiy jurnali. – 2023, №1. – B. 12–18.
