T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
216
ISSN:3030-3613
BOLALAR UCHUN CHET TILI DARSLARIDA MUSIQANING AHAMYATI
Matqosimova Mohira Erkinbek qizi
ADCHTI, Nemis tili nazaryasi va amalyoti
Kafedrasi o’qituvchisi
Jumaboyeva Ra'no G'ayratbek qizi
ADCHTI, Ingliz filologiyasi, o'qitish
metodikasi, Tarjimashunoslik fakulteti talabasi
Annotatsiya
: Musiqa uzoq vaqtdan beri turli fanlar bo'yicha o'rganishni
kuchaytirish uchun kuchli vosita sifatida tan olingan va chet tillarini o'rganish bundan
mustasno emas. Musiqani til ta'limiga integratsiyalash o'rganishni yanada qiziqarli va
samaraliroq qilish mumkin. Mazkur maqolada maktabgacha va boshlang'ich yoshdagi
bolalarda nemis tili va ingliz tili darslarida musiqa va qo'shiqlardan foydalanishning
samarali usullari, bu metodning dars jarayonlarida qanday ko'nikma-malakalarga
erishishda yordam berishi to'g'risida malumotlar keltirib o'tilgan.
Аннотация
: Музыка давно признана мощным инструментом для улучшения
обучения в различных дисциплинах, и изучение иностранных языков не является
исключением. Интеграция музыки в процесс изучения языка может сделать
обучение более увлекательным и эффективным. В данной статье представлены
сведения об эффективных методах использования музыки и песен на уроках
немецкого и английского языков в дошкольном и младшем школьном возрасте,
а также о том, какие навыки и умения развивает данный метод в процессе
обучения.
Annotatin
: Music has long been recognized as a powerful tool for enhancing
learning across various disciplines, and foreign language acquisition is no exception.
Integrating music into language education can make learning more engaging and
effective. This article presents information on effective methods of using music and
songs in German and English lessons for preschool and primary school children, as
well as how this method helps in acquiring various skills during the learning process.
Kalit so'zlar
: musiqani integratsiyalash, musiqa, so'z boyligi, aloqa o'yinlari,
xorijiy til, ingliz tili, muloqot ko'nikmalarini rivojlantirish, og'zaki va og'zaki
bo'lmagan ko'nikmalar, faol tinglash, aqliy hujum, intonatsiya, talaffuz, madaniy
konsepsiya, tinglab tushunish.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
217
ISSN:3030-3613
Ключевые слова
: интеграция музыки, музыка, словарный запас,
коммуникативные игры, иностранный язык, английский язык, развитие
коммуникативных навыков, вербальные и невербальные навыки, активное
слушание, мозговой штурм, интонация, произношение, культурная концепция,
понимание на слух.
Keywords
: music integration, music, vocabulary, communication games, foreign
language, English language, developing communication skills, verbal and non-verbal
skills, active listening, brainstorming, intonation, pronunciation, cultural concept,
listening comprehension.
Chet tili darslarida musiqa va qo'shiqlardan foydalanish til o'rganishning samarali
usuli bo'lishi mumkin.Musiqa va qo'shiqlar til o'rganuvchi bolalarga, nafaqat bolalarga
balki, barcha yoshdagi o'rganuvchilarga quyidagilarda yordam beradi.
1. Tinglab tushunish ko'nikmalarini shakllantirish
.
2. Talffuz.
3. Intonatsiyani yaxshilash.
4. So'z boyligini oshirish.
5. Grammatik tuzilish va til shakllarini mustahkamlash.
6. Turli xalqlar madanyati bilan tanishish.
Musiqani chet tilini o'rganishda qo'llash nemis tili va ingliz tili o'rganuvchilari
uchun bir necha jihatdan foydali bo'lishi mumkin. Jumladan:
1
. So'z boyligi
. Qo'shiqlarda odatda kundalik nutqda qo'llaniladigan so'zlarning
yuqori chastotasi mavjud. O'rganuvchilar konteksda yangi so'z boyligini o'rganishlari
va idiomatik ifodalar, iborali fe'llar va kollokvializmlar ( lotincha-sujbat. Ta'lim
tizimida talabalarning bilim darajasini aniqlash va oshirish maqsadida o'tkaziladigan
o'quv mashg'uloti shakllaridan biri.) haqidagi bilimlarni oshirishlari mumkin.
2.
Talaffuz va Intonatsiya
. Qo'shiqlarni maqsadli tilda kuylash o'rganuvchilarga
talaffuz va intonatsiyani yaxshilashga yordam beradi. Bu ularga tilning tovushlari va
ritm shakllarini mashq qilishga yordam beradi.
3.
Tinglab tushunish
. Qo'shiqlar yordamida savollarni tinglash va javob berish,
she'rlarni o'rgatish yoki yo'qolgan so'zlarni to'ldirish, o'rganuvchilar o'zlarining
tinglash ko'nikmalarini maqsadli tilda oshirishlari mumkin.
4.
Madaniy konsepsiya
. Qo'shiqlarni maqsadli tilda o'rganish o'rganuvchilarga
mamlakat musiqasi va urf-odatlari haqida madaniy tushuncha beradi.
5.
unitilmas o'rganish
. Qo'shiqlar yordamida o'rganish til o'rganuvchilari uchun
zavqli va foydali ya'ni uzoqroq muddatgacha esidan chiqmas holda xotirasida saqlanib
qolish ehtimoli katta.
Qisqacha qilib aytadigan bo'lsak, tilning musiqa bilan integratsiyalashuvi so'z
boyligini oshirishga, talaffuz koʻnikmalarini takomillashtirishga, madaniyat
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
218
ISSN:3030-3613
xabardorligini oshirishga, oʻrganuvchining tinglash va eslab qola olish qobiliyatini
rivojlantirishga ijobiy ta’sir koʻrsatadigan qiziqarli oʻquv muhitini yaratadi.
Shuni alohida ta'kidlab o'tish kerakki, chet tilini o'rganishda musiqadan
foydalanish so'z boyligini oshirish, talaffuzni yaxshilash, madaniy bilimlarini oshirish,
tinglashni yanada kuchaytirish, nemis va ingliz tilini o'rganuvchilar uchun unutilmas
o'quv tajribasini yaratishda samarali vosita bo'la oladi. Qo'shiqlar o'rganuvchilarga chet
tilini o'rganish va mashq qilishda juda qiziqarli usul bo'la oladi, albatta. Qo'shiqning
talaffuzi, intonatsiyasi va ritmini o'zlashtirish orqali o'rganuvchilar o'zlarining
so'zlashuv
ko'nikmalarini va o'sha tilda so'zlashuvchilarni tushunish qobiliyatini oshirishlari
mumkin bo'ladi. Shuningdek, qoʻshiqlarning madaniy kontseptsiyasi oʻrganuvchilarga
tilini o'rganishni maqsad qilgan mamlakatlarning madaniyati, urf-odatlari haqida
chuqurroq tushuncha bera oladi.
Nima uchun musiqa til o'rganish uchun, xususan nemis va ingliz tilini
o'rganuvchilar uchun samarali vosita bo'lishi mumkinligi haqida qo'shimcha tafsilotlar:
-So'z boylugini smarali boyitish;
-Grammatika qoidalarini yaxshi o'zlashtirish;
- To'g'ri talaffuz va intonatsiyani rivojlantirish;
- O'sha xalqning musiqiy madaniyati bilan yaqinroq tanishish;
-O'rganuvchining xotirasi va eslab qolish qobiliyatini rivojlantirish, - kabi til
o'rganishda juda muhim bo'lgan faktorlarni bera oladi.
Umuman olganda, musiqa til oʻrganishni qoʻllab-quvvatlash uchun qiziqarli va
samarali vosita boʻlishi mumkin. Nemis va ingliz tilini oʻrganuvchilar musiqani oʻz
tillarini
oʻrganish vositalari bilan birlashtirishda foyda koʻrishi mumkin.
Xorijiy tillarni oʻrganish va oʻqitishning oʻrni toʻgʻrisidagi olimlarning fikr va
qarashlari ham koʻp qirralidir. Quyida ba’zi misollarni keltiramiz:
Musiqa - bu til to'siqlarini kesib o'tadigan va butun dunyodagi odamlarni bir-biriga
uzviy bog'laydigan nutq. Bu madaniyatlar bo'ylab suhbatning universal vositasi va til
o'rganishning ajoyib usullaridan biridir.
Turli xalqlar musiqalari ko'p jihatlarda juda o'xshash va ba'zi jihatlarda ular bir-
biridan farqli, lekin o'zaro bog'liqdir. Ko'plab tadqiqotlar va topilmalar til va musiqa
tuzilmalari bir-biri bilan chambarchas bog'liq va qayta ishlangan degan farazni qo'llab-
quvvatlaydi. Chet tilini o’qitishda nafaqat morfologik va sintaktikani o'rganish va
o'qitish juda muhimdir. Shuningdek, tegishli talaffuz, urg'u, intonatsiya, ohang, so'z
birikmalarining ham o’rni muhim. Tilning bunday uzviylik xususiyatlarini musiqa
yordamida o'rgatish va mashq qilish juda ham ajoyib metod hisoblanadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
219
ISSN:3030-3613
Musiqa har tomonlama hayotimizga ta'sir qiladi va shu bilan birga u ta'lim,
shuningdek bo'sh vaqtimizni ham samarali o'tkazish vositasi bo'lib xizmat qilishi
mumkin. Agar o'qituvchilar o'z darslarida musiqani samarali qo'llashni bilsalar, ular
informatsion va shakllantiruvchi ta'lim maqsadlariga yaxshiroq erishishlari mumkin.
Musiqa rag'batlantiradi, o'quvchilarni ko'proq faol va talaffuz, ritm, intonatsiya va
ravonlikni mashq qilish uchun samarali usul bo'lib xizmat qiladi.
Aqlli tanlangan qo’shiqlar hatto til grammatik tuzilmalarni kuchaytirishi yoki
maqsadning lug’at doirasini yaratishi mumkin.
Musiqaning afzalliklari
:
* Lug'at boyitish
: Qo'shiqlarda ko'plab yangi so'zlar va iboralar mavjud. Bolalar
qo'shiq matnlarini tinglash va kuylash orqali yangi so'zlarni tabiiy ravishda
o'zlashtiradilar. Qo'shiqlardagi takrorlanish esa so'zlarning yodda qolishini
osonlashtiradi.
* Talaffuzni yaxshilash
: Qo'shiq kuylash bolalarga so'zlarni to'g'ri talaffuz qilishga
yordam beradi. Musiqaning ritmi va ohangi tilning tabiiy intonatsiyasini his qilishga
o'rgatadi.
* Grammatikani o'zlashtirish
: Qo'shiqlarda grammatik tuzilmalar tabiiy kontekstda
uchraydi. Bolalar qo'shiqlar orqali grammatik qoidalarni ongsiz ravishda
o'zlashtirishlari mumkin.
* Madaniyat bilan tanishish
: Chet tilidagi qo'shiqlar orqali bolalar o'rganayotgan
tilning madaniyati va urf-odatlariga oid ma'lumotlarga ega bo'ladilar. Bu esa ularning
tilga bo'lgan qiziqishini yanada oshiradi.
* Motivatsiyani oshirish
: Musiqa darslarni qiziqarli va dinamik qiladi. Qo'shiq
kuylash, raqsga tushish kabi faoliyatlar bolalarning darsga bo'lgan ishtiyoqini oshiradi
va o'rganish jarayonini yanada samarali qiladi.
* Xotirani mustahkamlash
: Musiqa xotirani yaxshilashga yordam beradi. Qo'shiq
matnlarini yodlash bolalarning xotira qobiliyatini rivojlantiradi.
* Ijodkorlikni rag'batlantirish
: Musiqa bolalarning ijodiy fikrlashini va o'zini ifoda
etish qobiliyatini rivojlantiradi. Ular qo'shiqlarga o'zgartirishlar kiritishlari, yangi
kuylar yaratishlari mumkin.
Bolalar uchun chet tili darslarida musiqadan foydalanish o'quv⁶ jarayonini yanada
qiziqarli, samarali va unutilmas qiladi. Musiqa orqali bolalar tilning turli aspektlarini
osonroq o'zlashtiradilar, madaniyat bilan tanishadilar va o'zlarining ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantiradilar. Shuning uchun, chet tili o'qituvchilari darslarida
musiqadan faol foydalanishlari tavsiya etiladi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
220
ISSN:3030-3613
-21ajralmas qismiga aylanishi kerak deb hisoblaymiz. Shu bilan birga,
o'qituvchilarning musiqaga ijobiy munosabati va uni o'qitishda qo'llash jarayonini
alohida ta'kidlab o'tish kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO'YXATI:
1.
Chodrokxra, R. (2000). Prahu nového století II Výuka cizích jazyků na. Ostrava:
Ostravská univerzita.
2.
Kienzler, J.; Kumpf, G. (2004). Jon Brauns doʻstlari. Zahlen von eins bis zehn im
vafot 1. Shuljahr. Yilda: Grundschulmagazin Englisch
3.
Ondrakova, J. (2017). Xatolarni tuzatish va chet tilidan xatosiz foydalanish
qobiliyati. Yilda:
4.
Ijtimoiy va xulq-atvor fanlari boʻyicha Yevropa materiallari
5.
Patel, A. D. (2008). Musiqa, til va miya. Oksford Universiteti Matbuoti: Oksford,
Nyu-York. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and
innovations Special Issue – 11 (2023) / ISSN 2181-1415 209
6.
Besedova, P. (2016). Musiqa chet tillarini oʻqitishda madaniyatlararo vosita
sifatida. In: Yevropa Ijtimoiy va xulq-atvor fanlar materiallari
