T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
203
ISSN:3030-3613
ISLOM SAVDO INSTRUMENTLARI ORQALI ISTE’MOL BOZORINI
RIVOJLANTIRISHNING MAQSAD VA VAZIFALARI
Erminjonov Shahzodbek Erkinjon o‘g‘li
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi
Islom iqtisodiyoti va moliyasi mutaxassisligi
2-kurs magistranti
Annotatsiya:
Mazkur maqolada iste’mol bozorining asosiy turlari, uning
iqtisodiy ahamiyati hamda islomiy savdo instrumentlari orqali rivojlantirish
imkoniyatlari tahlil qilinadi. Xususan, murobaha, ijara, mudoraba kabi shariatga mos
moliyalashtirish vositalarining bozordagi inklyuzivlik va adolat tamoyillariga
asoslangan holda qo‘llanishi ko‘rib chiqiladi. Islomiy savdo vositalari orqali shaxsiy
iste’molga mo‘ljallangan tovar va xizmatlar bozorining samaradorligini oshirish
yo‘llari asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar:
iste’mol bozori, islomiy moliya, islom savdo instrumentlari,
murobaha, ijara, mudoraba, shariat,
Annotation:
This article analyzes the main types of consumer markets, their
economic significance, and the potential for development through Islamic trade
instruments. In particular, it examines the application of Sharia-compliant financing
tools such as
murabaha
,
ijarah
, and
mudarabah
, based on the principles of inclusivity
and justice. The study substantiates ways to enhance the efficiency of markets for
goods and services intended for personal consumption through Islamic trade
instruments.
Keywords:
consumer market, Islamic finance, Islamic trade instruments,
murabaha
,
ijarah
,
mudarabah, Sharia,
Iste’mol bozorlari ishlab chiqaruvchilarga o‘z tovarlari va xizmatlarini oxirgi
foydalanuvchiga etkazishda yordam berish orqali iqtisodiy sektorda katta rol o‘ynaydi.
Iste
’
mol bozorining bir nechta turlari mavjud va ularning har biri o‘ziga xos sifat va
mijozlar bazasiga ega. Iste
’
mol bozorini bilish va xaridorlarni qanday maqsadli
yo‘naltirishni bilish biznesga xaridorlarning ehtiyojlarini qondirishga va daromadni
oshirishga yordam beradi.
Iste
’
mol bozori - bu chakana sotuvchilar mijozlarga shaxsiy foydalanish yoki
iste
’
mol qilish uchun tovarlar va xizmatlarni sotadigan bozordir . U biznes bozoridan
farq qiladi, chunki iste
’
mol bozoridagi xaridorlar mahsulot va xizmatlarni foyda olish
uchun qayta sotish uchun emas, balki shaxsiy foydalanish uchun sotib oladilar. Shu
sababli, iste
’
mol bozori odamlarning kundalik hayotida foydalanadigan mahsulotlar va
tovarlar, masalan, oziq-ovqat, hojatxona buyumlari, poyabzal, kiyim-kechak, parvarish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
204
ISSN:3030-3613
aksessuarlari va smartfon va noutbuklar kabi shaxsiy raqamli qurilmalar bilan
to‘ldirilgan.
1
Boshqa bozorlardan farqli o‘laroq, iste
’
mol bozori xarid qobiliyatidan qat
’
iy
nazar hamma uchun ochiqdir. Shaxsiy foydalanish uchun mahsulot yoki xizmatlarni
sotib olishga qodir va tayyor ekansiz, siz iste
’
mol bozorining faol ishtirokchisisiz.
Misol uchun, do‘konda bir qop oziq-ovqat sotib olish yoki kimgadir maysazoringizni
o‘rish uchun pul to‘lash sizni iste
’
mol bozorining bir qismiga aylantiradi.
Iste
’
mol bozorlarining turlari. Iste
’
mol bozorining to‘rtta asosiy turi mavjud,
jumladan:
1. Oziq-ovqat va ichimliklar
Iste
’
mol bozorining oziq-ovqat va ichimliklar segmenti keng bo‘lib, oziq-ovqat
va ichimliklarni bevosita iste
’
molchilarga sotadigan har bir sotuvchini o‘z ichiga oladi.
Bularga quyidagilar kiradi:
–
Oziq-ovqat do‘konlari
–
Restoranlar
–
Kafelar
–
Tez-tayyor ovqat restoranlari
–
Kafeteriyalar
Oziq-ovqat va ichimliklar sanoati qayta ishlash, qadoqlash, yetkazib berish va
xizmat ko‘rsatishni o‘z ichiga oladi. Biroq, faqat sanoatning bevosita shaxsga
sotiladigan jihatlari iste
’
mol bozorining bir qismidir.
2. Chakana savdo
Chakana savdo sanoati iste
’
mol bozorining muhim ishtirokchisidir, chunki ular
ishlab chiqaruvchi va tovar ishlab chiqaruvchilar va distribyutorlarni iste
’
molchi bilan
bog‘laydi. Chakana savdo shaxsiy foydalanish uchun kichik miqdorda sotib olishingiz
mumkin bo‘lgan hamma narsani o‘z ichiga oladi, jumladan:
–
Maishiy texnika, baliq ovlash uskunalari, bog‘dorchilik asboblari va
uskunalari va elektronika kabi qattiq yoki bardoshli mahsulotlar
–
Uy-ro‘zg‘or buyumlari, qog‘oz mahsulotlari va kosmetika kabi yumshoq
mahsulotlar.
Chakana sotuvchilarga misollar:
–
Supermarketlar
–
Katta milliy do‘konlar
–
Kiyim do‘konlari
Internet shuningdek, ko‘plab chakana savdo maydonchalariga onlayn harakat
qilish imkonini berdi, ya
’
ni siz yirik onlayn bozorlarda yoki o‘zlarining virtual
1
Solomon, M. R., Bamossy, G. J., Askegaard, S., & Hogg, M. K. Consumer Behaviour: A European Perspective.
Financial Times Prentice Hall, 2007
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
205
ISSN:3030-3613
do‘konlarida to‘g‘ridan-to‘g‘ri iste
’
molchilarga sotadigan millionlab chakana
sotuvchilarni topishingiz mumkin.
3. Iste
’
mol tovarlari
Iste
’
mol tovarlari bozori quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
–
Qulaylik tovarlari
–
Maxsus tovarlar
–
Tovarlarni xarid qilish
Qulay mahsulotlarga sut, shakar, un va boshqa asosiy mahsulotlar kiradi. Xarid
qilish tovarlari sotib olish to‘g‘risida qaror qabul qilishdan oldin ko‘proq
rejalashtirishni talab qiladi, chunki ular qimmatroq va uzoq umrga ega. Masalan, mebel
va muzlatgichlar. Maxsus tovarlar zargarlik buyumlari kabi hashamatli narsalardir.
4. Transport
Iste
’
mol bozorining transport bo‘limi yo‘lovchilarni bir joydan ikkinchi joyga
olib boradigan barcha transport turlarini qamrab oladi. U oddiy shahar taksisi, jamoat
avtobusi, shaharlararo poezd, parom va mahalliy va xalqaro aviakompaniyalarni o‘z
ichiga oladi. Iste
’
molchi transporti sektori yuk tashishdan farqli o‘laroq, sayohatchilar
va yo‘lovchilarga bevosita xizmatlar ko‘rsatadi..
Islom moliya-kredit muassasalari tovar-pul aylanmasi bilan bevosita bog‘liq va
voqelikdagi aktivlar bilan ta
’
minlangan, mazmuni va tuzilishiga ko‘ra o‘ziga xos bir
qator vositalarni taklif etadi.
Avval ham aytib o‘tilganidek, islom moliya vositalarining xususiyati quyidagi
tavsiflarga asoslangan:
–
sudxurlikning mavjud emasligi;
–
voqelikdagi qo‘shimcha qiymatning yaratilishi;
–
voqelikdagi aktivlar bilan ta
’
minlanganligi;
–
axloqiy-ma
’
naviy jihatlardan tashkil topganligi;
–
foyda va zararlarni taqsimlash, ulushli ishtirok;
–
tomonlar har birining axborotdan baravar boxabarligi.
2
Islomiy moliya vositalari to‘rt tarkibiy qismlar asosida shakllanadi:
1) Sotish (bay
’
): mulkka yoki mulk predmetiga egalik huquqini o‘tkazishni
ko‘rish uchun;
2) Ijara: mulkdan foydalanish hukuqini o‘tkazishni ko‘rish uchun;
3) Hadya (hiba): mulk predmetini bepul (haq olmay) berish;
4) Ssuda (ariyax): mulkdan foydalanish huquqini bepul (haq olmay) berish.
3
2
Baydaulet E. A. Islom moliya asoslari. – T.: “O‘zbekiston”, 2019: B.37
3
Md Akther Uddin. “Principles of Islamic Finance:Prohibition of Riba, Gharar and Maysir” 13 October 2015. p 8.;
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
206
ISSN:3030-3613
Islom iqtisodiy adabiyotda moliyaviy vositalarning ma
’
lum belgilari bo‘yicha
turli tasniflari keltiriladi.
Chet ellik olimlar Greys va Ikbol islomiy moliya vositalarini: bitimni amalga
oshirish bilan bog‘liq bo‘lgan tranzaksion bitimlar va bank moliyaviy vositachi sifatida
ishtirok etadigan bitimlarga ajratadilar.
4
Tranzaksion bitimlar real sektordagi ishlab chiqarish bilan bog‘liq bo‘lib, savdo,
ayirboshlash va iqtisodiy faoliyatni moliyalashtirishni qamrab oladi. Vositachilik
bitimlari tranzaksion bitimlarning bajarilish shaffofligi va sama- radorligini
yengillashtiradi.
O‘z navbatida, malayziyalik olim Sudin Xorun islomiy bank tizimida
ishlatiladigan besh toifadagi vositalarni keltiradi: birinchi toifaga foyda va zararlarni
taqsimlashga asoslangan vositalar, ikkinchisiga esa oldi-sotdiga asoslangan vositalar,
uchinchisiga yig‘im va komissiyalarni o‘z ichiga olgan vositalar kiradi. To‘rtinchi toifa
bepul xizmatlarni, beshinchisi esa yordamchi xizmatlarni o‘z ichiga olgan vositalarni
bayon etib beradi.
5
Ibrohim Varde islom moliyaviy mahsulotlarni mazkur vositalardan
foydalanishda vujudga keladigan huquqiy, moliyaviy, iqtisodiy va siyosiy
munosabatlar majmuiga asoslanib tasniflaydi. Shunga muvofiq ravishda u sotishga
asoslangan murobaha, musovama, istisno‘, salam, tavarruk va iyna kabi bitimlar
kiradigan mahsulotlarni ajratib ko‘rsatadi. Ikkinchi guruhdagi vositalar ijara
(yollash)ga asoslangan mahsulotlardir. Uchinchi guruhga esa foyda va zararlarni
bo‘lishish hamda ulushli ishtirokka (mudoraba va mushoraka) asoslangan mahsulotlar
kiradi.
6
Islom moliya sohasidagi rossiyalik mutaxassis R. I. Bekkin islomiy moliyaviy
mahsulotlarning kuyidagi tasnifini keltiradi:
- foyda va zararlarni taqsimlash mexanizmiga asoslangan vositalar yoki
moliyalashtirishning investisiyaviy vositalari: muzoraba, mushoraka;
- qarz bilan bog‘liq moliyalashtirishga asoslangan vositalar: murobaha, salam,
shuningdek, istisno‘ va ijara.
7
R.R. Vohidov moliyaviy vositalarning eng ko‘p tarqalgan ikki guruhini ko‘rsatib
o‘tadi: kapitalda ishtirok etishga asoslangan vositalar va qarz bilan bog‘liq
4
Zamir Iqbal Abbas Mirakhor. An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice, Edition 2 / Zamir Iqbal Abbas
Mirakhor, 2011. – P. 1.
5
Sudin Xorun, Van Nursofiza Van Azmiy. Islomiy moliyalar va bank tizimi: falsafasi, tamoyillari va amaliyoti. Qozon:
Linova- Media, 2012. – 536-b
6
Ibrahim Warde. Islamic Finance in the Global Economy / IbrahimWarde. 2010. – P. 52
7
R.I.Bekken. “Islom iqtisodiy modeli va zamon”, “O‘zbekiston” Toshkent 2019y. – B. 43
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
207
ISSN:3030-3613
moliyalashtirishga asoslangan vositalar.
8
Kapitalda ishtirok etishga asoslangan vositalarga R. R. Vohidov muzoraba va
mushorakani, qarz bilan bogliq moli- yalashtirishga asoslangan vositalarga -
murobaha, ijara, salam va sukukni kiritadi.
Shunday qilib, aksariyat islomiy banklar tomonidan ishlatiladigan va xalqaro
standartlar bilan qat
’
iy belgilangan asos bo‘luvchi vositalar quyidagilar hisoblanadi:
1) Sherikchilik shartnomasi (ulushli moliyalashtirish): mudoraba, mushoraka;
2) Savdo kelishuvi (qarz bilan bog‘liq moliyalashtirish). Mazkur vositalar
o‘rtasidagi tafovut aktivlarni sotish muddatlari bilan ta
’
riflanadi:
murobaha, ijara, istisno‘, salam.
3) Quyidagilar qo‘shimcha vositalar hisoblanadi:
- qarzi hasan (foizsiz qarz), agentlik to‘lovlari (vakolat, ju
’
la), sukuk (kapitalni
maqsadli qimmatbaho qog‘ozlarga yo‘naltirish).
Demak, islom moliya-kredit muassasalari amaliy faoliyatida tez-tez ishlatib
turiladigan va bizga ma
’
lum bo‘lgan islomiy moliyaviy vositalarni shu tarzda o‘rganib
va umumlashti-rib, ularni uchta shaklga ajratib ko‘rsatish mumkin:
a) sherikchilikka (yoki foyda va zararlarni taqsimlashga, boshqacha aytganda
ulushli moliyalashtirishga) mahsulotlar: muzoraba va mushoraka;
b) oldi-sotdi bitimlarida (boshqacha aytganda, qarz bilan bog‘liq
moliyalashtirish) ishtirok etishga asoslangan mahsulotlar: murobaha, ijara (lizing),
salam, istisno‘;
1.1-rasm. Islom moliya vositalari
9
v) bank komissiya (tarif)lari to‘lashga asoslangan mahsu- lotlar (yoki komission
mahsulotlar); vakolat (agentlik bitimi).
Real iqtisodiyot ehtiyojlariga xizmat ko‘rsatuvchi tranzak- siyalar tafovutini aks
ettiruvchi keng tarqalgan islomiy moliyaviy vositalarning tasnifi shulardan iborat.
Iste
’
mol bozorini islomiy savdo vositalari orqali rivojlantirish shariat
9
E.A.Baydaulet. “Islom moliya asoslari”, “O‘zbekiston” Toshkent 2019y. – B. 40
Islom molya vositalari
Kapitalda ishtirok
etishga asoslangan
vositalar
Qarz asosida
moliyalashtirishga
asoslangan vositlar
Bank komissiyalarini
to'lashga asoslangan
vositalar
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
208
ISSN:3030-3613
qonunlarining axloqiy va axloqiy ko‘rsatmalarida mustahkamlangan bo‘lib, ularda
barcha xo‘jalik faoliyatida adolat, adolat va o‘zaro manfaatlarga urg‘u berilgan. Asosiy
maqsadlardan biri ekspluatatsiya va sudxo‘rlikdan (ribo) qochadigan bozorni tashkil
etish, bitimlar adolatli va shaffof bo‘ladigan muhitni yaratishdir. Ushbu axloqiy asos
nafaqat musulmon iste
’
molchilarning ma
’
naviy va axloqiy ehtiyojlarini qondiradi,
balki biznesda adolat va halollikni qadrlaydigan kengroq auditoriyaga ham murojaat
qiladi. Ushbu tamoyillarga rioya qilish orqali iste
’
mol bozori yanada keng qamrovli va
ishonchli iqtisodiy tizimga erishishi, iste
’
molchilarning ishonchi va ishtirokini
oshirishi mumkin.
Ushbu rivojlanishning asosiy maqsadi murobaha (xarajat qo‘shimcha
moliyalashtirish), Mudoraba (foydani taqsimlash) va ijara (lizing) kabi turli xil islom
savdo vositalaridan foydalanish orqali moliyaviy inklyuziyani rag‘batlantirishdir.
Ushbu vositalar an
’
anaviy moliyaviy mahsulotlarga shariatga mos muqobil
variantlarni taklif etadi, bu esa diniy yoki axloqiy sabablarga ko‘ra an
’
anaviy bank
xizmatlaridan qochishi mumkin bo‘lgan jismoniy va korxonalarga iqtisodiy faoliyat
bilan shug‘ullanish imkonini beradi. Ushbu inklyuzivlik iste
’
molchilar bazasini
kengaytirishga yordam beradi, yanada dinamik va barqaror bozorni qo‘llab-
quvvatlaydi. Kengroq aholi uchun moliyalashtirishdan foydalanish imkoniyatini
ta
’
minlash orqali islom savdo vositalari iqtisodiy o‘sish va rivojlanishni
rag‘batlantirishi, moliyaviy tafovutlarni kamaytirishi va yanada muvozanatli
iqtisodiyotni rivojlantirishi mumkin.
Iqtisodiy barqarorlik va barqarorlikni oshirish yana bir muhim maqsaddir.
Islomiy moliya tamoyillari tavakkalchilikni taqsimlashni rag‘batlantiradi va iqtisodiy
beqarorlikka hissa qo‘shishi mumkin bo‘lgan ortiqcha chayqovchilikni oldini oladi.
Moddiy aktivlar va real iqtisodiy faoliyat bilan ta
’
minlangan investitsiyalarga e
’
tibor
qaratish orqali Islom savdo vositalari yanada barqaror moliyaviy tizimni yaratishga
yordam beradi. Bu barqarorlik uzoq muddatli iqtisodiy rejalashtirish va o‘sish,
moliyaviy inqirozlar ehtimolini kamaytirish va iste
’
mol bozorining xavfsiz iqtisodiy
muhitda rivojlanishini ta
’
minlash uchun zarurdir. Real aktivlar va samarali
investitsiyalarga e
’
tibor qaratilishi iqtisodiy faoliyatning barqaror rivojlanishga hissa
qo‘shadigan real qiymat yaratishga asoslanganligini ta
’
minlaydi.
Bundan tashqari, islomiy savdo vositalari orqali iste
’
mol bozorini rivojlantirish
ijtimoiy farovonlik va jamiyat rivojlanishini rag‘batlantirishga qaratilgan. Islomiy
moliya tamoyillari ijtimoiy adolat, xayriya (zakot) va jamiyatni qo‘llab-quvvatlashga
ustuvor ahamiyat beradi. Islomiy savdo vositalari orqali olingan foyda ijtimoiy
dasturlarga, infratuzilmani rivojlantirishga va kengroq jamiyatga foyda keltiradigan
boshqa tashabbuslarga qayta investitsiya qilinishi mumkin. Bunday yondashuv nafaqat
qashshoqlikni kamaytirish va tengsizlikni kamaytirishga yordam beradi, balki ijtimoiy
hamjihatlikni mustahkamlaydi. Iqtisodiy o‘sishning afzalliklari keng taqsimlanishini
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
209
ISSN:3030-3613
ta
’
minlash orqali islom savdo vositalari yanada adolatli va qo‘llab-quvvatlovchi
jamiyatga hissa qo‘shadi.
Axloqiy biznes amaliyotlarini va korporativ mas
’
uliyatni rag‘batlantirish yana
bir muhim maqsaddir. Islomiy savdo vositalari biznes operatsiyalariga axloqiy
mulohazalar kiritib, ekologik barqaror va ijtimoiy mas
’
uliyatli amaliyotlarni targ‘ib
qiladi. Islomiy moliya tamoyillari asosida faoliyat yurituvchi korxonalar ifloslanish,
ekspluatatsiya va axloqsiz mehnat amaliyotlari kabi jamiyat yoki atrof-muhitga zarar
etkazuvchi faoliyatdan qochishga da
’
vat etiladi. Ushbu axloqiy yo‘nalish biznesning
obro‘sini oshirishi va korporativ mas
’
uliyatni birinchi o‘ringa qo‘yadigan
iste
’
molchilarni jalb qilishi va shu bilan iste
’
mol bozorining o‘sishini yanada vijdonli
yo‘nalishga olib kelishi mumkin.
Bundan tashqari, islom savdo vositalarini iste
’
mol bozorida qo‘llash
innovatsiyalar va tadbirkorlikni rag‘batlantirishga qaratilgan. Foyda taqsimoti va
hamkorlikni ta
’
kidlaydigan muqobil moliyalashtirish variantlarini taqdim etish orqali
Islomiy moliya an
’
anaviy kreditlarni olishda qiynalayotgan startaplar va kichik
biznesni qo‘llab-quvvatlashi mumkin. Hamkorlikdagi iqtisodiy korxonalarga e
’
tibor
qaratish innovatsiyalar va tadbirkorlik faoliyatini rag‘batlantiradi, yanada jonli va
diversifikatsiyalangan bozorga hissa qo‘shadi. Yangi biznes va g‘oyalarni
rivojlantirish orqali islom savdo vositalari o‘zgaruvchan bozor sharoitlari va
iste
’
molchilar ehtiyojlariga mos keladigan dinamik iqtisodiy landshaftni yaratishga
yordam beradi.
Nihoyat, axloqiy iste
’
molchilikni targ‘ib qilish maqsadi islom savdo vositalari
orqali iste
’
mol bozorini rivojlantirishga xosdir. Iste
’
molchilar o‘zlarining sotib olish
qarorlarining axloqiy oqibatlaridan tobora ko‘proq xabardor bo‘lib, ularning
qadriyatlariga mos keladigan mahsulot va xizmatlarni qidirmoqdalar. Islomiy moliya
tamoyillari axloqiy va axloqiy xulq-atvorga urg‘u berib, iste
’
molchilarni yanada
mas
’
uliyatli va barqaror iste
’
mol usullariga yo‘naltirishi mumkin. Ushbu tamoyillarga
amal qiladigan mahsulot va xizmatlarni taklif qilish orqali iste
’
mol bozori axloqiy
iste
’
molni qadrlaydigan sodiq mijozlar bazasini jalb qilishi va saqlab qolishi mumkin.
Axloqiy iste
’
molchilikka o‘tish nafaqat bozorga foyda keltiradi, balki barqarorlik va
ijtimoiy adolat kabi kengroq ijtimoiy maqsadlarga ham hissa qo‘shadi.
Xulosa qilib aytganda, islom savdo vositalarini iste
’
mol bozorini rivojlantirishga
integratsiyalashuvi axloqiy, mas
’
uliyatli va barqaror iqtisodiy muhitni rivojlantirish
uchun katta va
’
da beradi. Shariat tamoyillariga rioya qilgan holda, ushbu vositalar
moliyaviy operatsiyalarning shaffoflik, adolatlilik va ijtimoiy mas
’
uliyat bilan amalga
oshirilishini ta
’
minlaydi, odatda an
’
anaviy moliyaviy amaliyotlar bilan birga keladigan
axloqiy va axloqiy muammolarni hal qiladi. Bu iste
’
molchilar ishonchini va bozor
barqarorligini oshirish bilan birga iqtisodiy adolatni ta
’
minlaydi.
Bundan tashqari, moliyaviy inklyuzivlikka e
’
tibor qaratilishi va foydalanish
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
62-son_5-to’plam_May-2025
210
ISSN:3030-3613
mumkin bo‘lgan shariatga mos mahsulotlar bilan ta
’
minlanishi iste
’
mol bozorining
o‘sishi va diversifikatsiyasiga sezilarli hissa qo‘shishi mumkin. Islomiy savdo
vositalari kengroq demografik, jumladan, diniy cheklovlar tufayli ilgari chiqarib
tashlanganlarni qamrab olgan holda, iqtisodiy faollikni rag‘batlantirishi va yanada
barqaror iqtisodiyotni rivojlantirishi mumkin. Umuman olganda, islom savdo vositalari
orqali iste
’
mol bozorini rivojlantirish tenglik va ijtimoiy adolat qadriyatlarini qo‘llab-
quvvatlagan holda barqaror iqtisodiy rivojlanishga erishish uchun strategik
yondashuvni ifodalaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Solomon, M. R., Bamossy, G. J., Askegaard, S., & Hogg, M. K. Consumer
Behaviour: A European Perspective. Financial Times Prentice Hall, 2007
2.
Baydaulet E. A. Islom moliya asoslari. – T.: “O‘zbekiston”, 2019: B.37
3.
Md Akther Uddin. “Principles of Islamic Finance:Prohibition of Riba, Gharar and
Maysir” 13 October 2015. p 8.;
4.
Zamir Iqbal Abbas Mirakhor. An Introduction to Islamic Finance: Theory and
Practice, Edition 2 / Zamir Iqbal Abbas Mirakhor, 2011. – P. 1.
5.
Sudin Xorun, Van Nursofiza Van Azmiy. Islomiy moliyalar va bank tizimi:
falsafasi, tamoyillari va amaliyoti. Qozon: Linova- Media, 2012. – 536-b
6.
Ibrahim Warde. Islamic Finance in the Global Economy / IbrahimWarde. 2010. –
P. 52
7.
R.I.Bekken. “Islom iqtisodiy modeli va zamon”, “O‘zbekiston” Toshkent 2019y.
– B. 43
