T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
305
ISSN:3030-3613
BOSHLANG’ICH SINFLARDA SO’Z YASOVCHI QO’SHIMCHALAR
MAVZUSINI O’RGATISHDA INTERAKTIV O’YINLARDAN
FOYDALANISH
Akbarova Komila Nizamidinova
ANDIJON VILOYATI IZBOSKAN TUMANI
26-sonli umumiy o’rta ta’lim maktabi
boshlang’ich sinf o’qituvchisi
(METODIK TAVSIYA)
ANNOTATSIYA
Ushbu metodik tavsiyada boshlang‘ich sinflarda so‘z yasovchi qo‘shimchalar
mavzusini o‘rgatishda interaktiv o‘yinlardan foydalanish usullari ko‘rib chiqiladi.
Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘yin metodlari orqali ta’lim olish o‘quvchilarning
faolligini oshiradi, qiziqishini kuchaytiradi va mustahkam bilim hosil qilishga yordam
beradi.Tavsiyada quyidagilar yoritiladi:
So‘z
yasovchi
qo‘shimchalar
haqida
nazariy
tushuncha;
O‘quvchilarning lingvistik kompetensiyasini rivojlantirish uchun o‘yin metodlaridan
foydalanish;
“So‘z tuzamiz”, “Kim ko‘p yasaydi?”, “So‘z zanjiri”, kabi samarali interaktiv
o‘yinlar;
Dars jarayonida ijtimoiy hamkorlik va muhit yaratish uchun guruhli va juftlikda
bajariladigan topshiriqlar;
O‘yinli ta’lim metodlarining bolalarning nutqini rivojlantirishdagi o‘rni va
amaliy natijalari.
Kalit so‘zlar:
so‘z yasovchi qo‘shimchalar, interaktiv o‘yinlar, boshlang‘ich
sinflar, o‘yinli ta’lim, lingvistik kompetensiya, kreativ o‘qitish, so‘z boyligi, nutq
rivojlantirish, grammatik bilim, ta’lim texnologiyalari.
Tarkibi:
Muallif –K.N.Akbarova Andijon viloyati Izboskan tumani 26-maktab
boshlang’ich sinf o’qituvchisi
Muharrir:
- M.R.Olimova Andijon viloyati Izboskan tumani 32-maktab oliy
toifali boshlang’ich sinf o’qituvchisi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
306
ISSN:3030-3613
Taqrizchilar:
- A.M.Darmonqulova Andijon viloyati Izboskan tumani 26-
maktab boshlang’ich sinf o’qituvchisi
D.Esonova Andijon viloyati Izboskan tumani 35-maktab boshlang’ich mentor
o’qituvchisi
BOSHLANG’ICH SINFLARDA SO’Z YASOVCHI QO’SHIMCHALAR
MAVZUSINI O’RGATISHDA INTERAKTIV O’YINLARDAN
FOYDALANISH
KIRISH
Boshlang‘ich sinflarda ona tili darslarini qiziqarli va interaktiv usullar orqali
tashkil etish o‘quvchilarning bilimlarni mustahkamlashiga, ularni faol fikrlashga
undashga va mustaqil o‘rganish ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. Ayniqsa,
so‘z yasovchi qo‘shimchalarni o‘rgatishda an’anaviy tushuntirish usullari bilan birga
interaktiv o‘yinlardan foydalanish bolalarning darsga bo‘lgan qiziqishini oshiradi,
mavzuni yaxshiroq tushunish va eslab qolish imkonini beradi.
Tilshunoslik nuqtayi nazaridan so‘z yasovchi qo‘shimchalar yangi so‘z hosil
qilish jarayonida muhim rol o‘ynaydi. Bu mavzuni o‘zlashtirish orqali o‘quvchilar
lug‘at boyligini kengaytiribgina qolmay, balki so‘z tuzilishini tahlil qilish va o‘z
fikrlarini aniq ifodalash ko‘nikmalarini ham rivojlantiradilar. Shu bois boshlang‘ich
sinflarda so‘z yasovchi qo‘shimchalarni interaktiv o‘yinlar yordamida o‘rgatish
dolzarb metodik yondashuvlardan biri sanaladi.
Ushbu metodik tavsiyanomada so‘z yasovchi qo‘shimchalarni o‘rgatishda
foydalanish mumkin bo‘lgan samarali interaktiv o‘yinlar tavsifi, ularning o‘quv
jarayoniga ta’siri va qo‘llash usullari keltirilgan. Mazkur tavsiyalar boshlang‘ich sinf
o‘qituvchilari uchun amaliy qo‘llanma sifatida xizmat qilib, o‘quvchilarning ona tili
fanini yanada qiziqish bilan o‘rganishlariga yordam beradi.
Boshlang‘ich sinflarda ona tili fanini o‘rgatishning mazmun-mohiyati
Boshlang‘ich sinflarda ona tili fanini o‘rgatishning mazmun-mohiyati quyidagi
asosiy yo‘nalishlarni o‘z ichiga oladi:
Savodxonlikni shakllantirish – bolalar harflarni tanish, ularni o‘qish va yozishni
o‘rganish orqali bosqichma-bosqich savodli bo‘lib boradilar.
Til me’yorlarini o‘rgatish – imlo qoidalari, so‘zlarning to‘g‘ri yozilishi va
talaffuzi, grammatik qoidalarni anglash kabi bilimlarni shakllantirish.
Og‘zaki va yozma nutqni rivojlantirish – bolalar to‘g‘ri, aniq va izchillik bilan
fikr bildirishi, hikoya tuzishi, jumlalarni to‘g‘ri shakllantirishi muhim.
O‘qish malakalarini rivojlantirish – matnlarni tushunib o‘qish, mazmunini
anglash va fikr bildirish ko‘nikmalarini shakllantirish.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
307
ISSN:3030-3613
Adabiy nutq va ijodiy fikrlash – kichik hikoyalar, ertaklar, matnlar orqali bolalarda
badiiy-estetik didni rivojlantirish.
Muloqot madaniyatini shakllantirish – bolalarga fikrlarini to‘g‘ri ifodalash,
tinglash va o‘z fikrlarini dalillar bilan asoslash ko‘nikmalarini berish.
O‘zbek tiliga muhabbat va milliy qadriyatlarni singdirish – ona tilining boyligi,
go‘zalligi va madaniyatdagi o‘rnini anglash orqali milliy o‘zlikni shakllantirish.
Ushbu yo‘nalishlar orqali bolalar nafaqat yozma va og‘zaki savodxonlikka ega
bo‘ladilar, balki mantiqiy va ijodiy fikrlash ham rivojlanadi. Boshlang‘ich sinflarda
ona tilini o‘qitish jarayoni qiziqarli, o‘yinlar, amaliy mashg‘ulotlar, vizual va interaktiv
metodlar bilan boyitilishi kerak.
Boshlang‘ich sinflarda ona tili fanini samarali o‘qitish
Boshlang‘ich sinflarda ona tili fanini samarali o‘qitish uchun quyidagi metodik
yondashuvlarni qo‘llash kerak:
1. Bosqichma-bosqich va tizimli yondashuv
Avval o‘quvchilarni harf va tovushlar bilan tanishtirish.
So‘z, gap va matn tuzish bo‘yicha mashqlarni bosqichma-bosqich oshirib borish.
Grammatik qoidalarni sodda va tushunarli qilib tushuntirish.
2. Interaktiv va o‘yinli metodlar
Didaktik o‘yinlar (so‘z topish, harf qo‘shish, jumla tuzish o‘yinlari).
Rolli o‘yinlar (hikoya aytish, ertak sahnalashtirish).
Kartochkalar bilan ishlash (so‘zlarni to‘g‘ri joylashtirish, so‘z va rasm moslashtirish).
3. Audiovizual va texnologik vositalardan foydalanish
Rasmlar, videolar va audio materiallar yordamida darsni qiziqarli qilish.
Interaktiv taxtadan foydalanish, masalan, so‘zlarni to‘g‘ri yozish yoki matn tuzish.
4. O‘quvchilarning nutqini rivojlantirish
Matn va ertaklarni ifodali o‘qitish.
Berilgan mavzu bo‘yicha og‘zaki hikoya qilish.
Lug‘at boyligini oshirish uchun yangi so‘zlarni o‘rgatish.
5. Ijodiy va mustaqil fikrlashni rag‘batlantirish
O‘quvchilarga o‘z hikoyalari yoki jumlalarini tuzishga imkon berish.
Savollarga ochiq javob berish va munozara qilish imkoniyatini yaratish.
6. Hayotiy tajribaga bog‘lash
Darslarni bolalarning hayotiy tajribasi bilan bog‘lab tushuntirish.
Kundalik hayotda uchraydigan vaziyatlardan foydalanib, real misollar keltirish.
7. Tarbiyaviy va motivatsion yondashuv
Ona tiliga hurmatni shakllantirish.
O‘quvchilarni faollikka undash va ularni muvaffaqiyatga erishish uchun
rag‘batlantirish.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
308
ISSN:3030-3613
Ushbu metodik yondashuvlar bolalarning qiziqishini oshirib, ularning ona tilini puxta
o‘zlashtirishiga yordam beradi.
So‘z yasovchi qo‘shimchalar haqida tushuncha
So‘z yasovchi qo‘shimchalar – mavjud so‘zdan yangi ma’no anglatadigan so‘z
hosil qiluvchi qo‘shimchalardir. Ular so‘zning lug‘aviy ma’nosini o‘zgartirib, yangi
tushuncha yoki kategoriya hosil qiladi.
So‘z yasovchi qo‘shimchalar turlari
Ot yasovchi qo‘shimchalar – boshqa turkumdagi so‘zlardan yoki otlarning o‘zidan
yangi ot hosil qiladi.
Masalan: o‘qivchi (fe'ldan ot), do‘stlik (otdan ot).
Sifat yasovchi qo‘shimchalar – ot yoki fe’l asosiga qo‘shilib, sifat hosil qiladi.
Masalan: suvsiz (otdan sifat), yashilroq (sifatning kuchaytirish shakli).
Fe’l yasovchi qo‘shimchalar – ot, sifat yoki boshqa fe’lga qo‘shilib, yangi fe’l hosil
qiladi.
Masalan: tozala (sifatdan fe’l), kitobxonla (otdan fe’l).
Ravish yasovchi qo‘shimchalar – sifat yoki boshqa so‘zlardan ravish yasaydi.
Masalan: tezlik bilan (sifatdan ravish), osonroq (sifatdan ravish).
Xususiyatlari
So‘z yasovchi qo‘shimchalar yangi so‘z hosil qiladi, lekin har doim ham grammatik
o‘zgarish sodir bo‘lmaydi.
Ular so‘zning lug‘aviy ma’nosini o‘zgartiradi va ba’zida so‘z turkumini ham
o‘zgartiradi.
Ular bilan yasalgan so‘zlar lug‘at tarkibiga kiradi va yangi leksik birlik sifatida
qaraladi.
Ot yasovchi qo‘shimchalar
Ot yasovchi qo‘shimchalar boshqa so‘z turkumlaridan yoki otning o‘zidan
yangi ot yasash uchun xizmat qiladi. Ular quyidagi asosiy guruhlarga bo‘linadi:
1. Fe’ldan ot yasovchi qo‘shimchalar
Bu qo‘shimchalar fe’l asosiga qo‘shilib, yangi ot hosil qiladi.
-uvchi / -vchi → o‘qivchi, yasavchi
-ish / -sh → yugurish, kelish
-iq / -ik / -q / -k → tanishiq, tozalik
-ma / -me → yozma, ko‘rma
-m / -im → yig‘lam, ichim
2. Ot asosidan ot yasovchi qo‘shimchalar
Bular ot asosiga qo‘shilib, boshqa bir ot yasaydi.
-lik / -chilik → do‘stlik, dehqonchilik
-garchilik → bolalik-garchilik
-zor / -don / -xona → gulzor, kitobxona
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
309
ISSN:3030-3613
-boz / -gar → mevaboz, kulolgar
3. Sifatdan ot yasovchi qo‘shimchalar
Sifat so‘zlariga qo‘shilib, otga aylantiradi.
-lik → yaxshilik, kattalik
-chilik → oqchilik, kambag‘alchilik
-garchilik → yoshgarchilik
-zor / -lik / -mon → yashilzor, shirinlik
Bu qo‘shimchalar yordamida lug‘at tarkibiga yangi ot qo‘shiladi va ularning
grammatik roli ham o‘zgarishi mumkin.
Sifat yasovchi qo‘shimchalar
Sifat yasovchi qo‘shimchalar boshqa so‘z turkumlaridan sifat yasash uchun
xizmat qiladi. Ular odatda ot yoki fe’l asosiga qo‘shilib, predmetning belgisini
ifodalovchi so‘zlarni hosil qiladi.
1. Ot asosidan sifat yasovchi qo‘shimchalar
Bu qo‘shimchalar ot asosiga qo‘shilib, sifat hosil qiladi.
-li → shirinli, g‘amli, mevali
-siz → tuzsiz, yog‘siz, quvonchsiz
-kor → ilmkor, ziyokor
-dor → g‘amdor, shirindor
-cha → bolacha, odamcha
-qaroq / -g‘aroq → serg‘aroq, ko‘ngilqaroq
2. Fe’l asosidan sifat yasovchi qo‘shimchalar
Fe’l asosiga qo‘shilib, sifat hosil qiladi.
-uvchi / -vchi → yordamchi, o‘qivchi
-gan / -kan / -qan → pishgan, kelgan
-ma / -me → kelma, ko‘rma
-uv / -v → yozuv, so‘rov
3. Boshqa sifat hosil qiluvchi qo‘shimchalar
Ba’zi qo‘shimchalar so‘z turkumini o‘zgartirmasdan, faqat yangi sifat hosil qiladi.
-roq → kattaroq, yangiroq
-gacha → bolagacha, yaxshigacha
Bu qo‘shimchalar so‘zning lug‘aviy ma’nosini o‘zgartirib, yangi sifat hosil qiladi.
Agar qo‘shimcha misollar kerak bo‘lsa, aytib o‘ting!
Fe’l yasovchi qo‘shimchalar
Fe’l yasovchi qo‘shimchalar ot, sifat yoki boshqa fe’llarga qo‘shilib, yangi fe’l
hosil qiladi. Bu qo‘shimchalar so‘zning lug‘aviy ma’nosini o‘zgartirishi va uning fe’l
turkumiga o‘tishini ta’minlaydi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
310
ISSN:3030-3613
1. Ot asosidan fe’l yasovchi qo‘shimchalar
Bu qo‘shimchalar otga qo‘shilib, yangi fe’l hosil qiladi.
-la / -lash / -lat
tozala (toza → tozalamoq)
sinflash (sinf → sinflamoq)
yozlat (yoz → yozdirmoq)
-ar / -yor
gular (gul → gullamoq)
mevayor (meva → mevalamoq)
-lan / -lanish
g‘amlan (g‘am → g‘amlanmoq)
qizlanish (qiz → qizlanish)
2. Sifat asosidan fe’l yasovchi qo‘shimchalar
Bu qo‘shimchalar sifatga qo‘shilib, fe’l hosil qiladi.
-la / -lash
yaxshila (yaxshi → yaxshilamoq)
kattalash (katta → kattalashmoq)
-lan / -lanish
qorong‘ulan (qorong‘u → qorong‘ulashmoq)
shirinlanish (shirin → shirinlanmoq)
3. Fe’l asosidan fe’l yasovchi qo‘shimchalar
Boshqa fe’llarga qo‘shilib, yangi fe’l hosil qiladi.
-ish / -ishish
urish (ur → urishmoq)
kelishish (kel → kelishmoq)
-tir / -dir / -kaz
yugurtir (yugur → yugurtirmoq)
yozdir (yoz → yozdirmoq)
Bu qo‘shimchalar yordamida yangi fe’llar hosil bo‘ladi va ularning ma’nolari
o‘zgarishi mumkin.
Boshlang’ich sinflarda so’z yasovchi qo’shimchalarni o’rgatishda foydalanish
uchun interaktiv o’yinlar
Boshlang‘ich sinflarda so‘z yasovchi qo‘shimchalar mavzusini tushuntirishda
quyidagi interaktiv o‘yinlardan foydalanish mumkin:
1. “So‘z quramiz” (Kartochkali o‘yin)
Materiallar: Kartochkalarga asosiy so‘z (masalan, “kitob”, “o‘yin”, “yurt”) va so‘z
yasovchi qo‘shimchalar (-chi, -lik, -zor, -cha) yozilgan bo‘ladi.
O‘yin qoidasi:
O‘quvchilar asosiy so‘z va mos qo‘shimchani topib, yangi so‘z yasashlari kerak.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
311
ISSN:3030-3613
To‘g‘ri javob topgan o‘quvchi ochko oladi.
Masalan:
Kitob + -xon = Kitobxon
O‘yin + -chi = O‘yinchi
2. “Zanjirli so‘z yasash”
O‘yin qoidasi:
O‘quvchilar navbatma-navbat so‘z yasovchi qo‘shimchalar yordamida yangi so‘zlar
hosil qiladilar.
Masalan, birinchi o‘quvchi “shahar” so‘zini aytsa, ikkinchi o‘quvchi “shaharcha”,
uchinchisi “shaharlik” kabi so‘zlarni aytadi.
Eng ko‘p so‘z yasagan o‘quvchi g‘olib bo‘ladi.
3. “Kim tez va to‘g‘ri?” (Jamoaviy o‘yin)
O‘yin qoidasi:
O‘quvchilar ikki guruhga bo‘linadi.
O‘qituvchi asosiy so‘zni aytadi, guruh a’zolari esa tez va to‘g‘ri ravishda so‘z yasovchi
qo‘shimcha qo‘shib yangi so‘z hosil qilishlari kerak.
To‘g‘ri va eng tez javob bergan guruhga ball beriladi.
Masalan:
O‘qituvchi: “Gul”
1-guruh: Gulzor
2-guruh: Guldasta
1-guruh: Gullik
4. “Sehrli qutilar”
Materiallar: Ikkita quti – birida asosiy so‘zlar, ikkinchisida qo‘shimchalar yozilgan
kartochkalar bo‘ladi.
O‘yin qoidasi:
O‘quvchi har ikkala qutidan bittadan kartochka oladi va ularni birlashtirib, to‘g‘ri so‘z
yasashi kerak.
Masalan, “bog‘” va “-bon” kartochkalari chiqsa, “bog‘bon” hosil bo‘ladi.
5. “So‘z yasovchi do‘stlar” (Juftlikda ishlash)
O‘yin qoidasi:
Sinfdagi o‘quvchilar juftliklarga bo‘linadi.
Biri asosiy so‘zni aytadi, ikkinchisi unga so‘z yasovchi qo‘shimcha qo‘shib yangi so‘z
yasaydi.
Juftliklar navbatma-navbat yangi so‘zlar yasab, eng ko‘p so‘z hosil qilgan juftlik g‘olib
bo‘ladi.
Ushbu o‘yinlar darsni jonli, qiziqarli va samarali qilishga yordam beradi. Bolalar so‘z
yasashni o‘yinqaroq tarzda o‘zlashtirib, mavzuni oson tushunib olishadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
312
ISSN:3030-3613
Interaktiv o‘yinlardan foydalanish usullari
Interaktiv o‘yinlar ta’lim jarayonida o‘quvchilarning faolligini oshirish, qiziqishini
orttirish va mavzularni yaxshiroq tushunishiga yordam beradi. Ularni qo‘llashning turli
usullari mavjud:
1. Boshlang‘ich motivatsiya sifatida qo‘llash
“Savol-javob zanjiri” – O‘quvchilar bir-biriga savol berib, javoblarni to‘g‘ri tartibda
joylashtirishadi.
“Kodlangan topshiriq” – O‘yin elementlari orqali yangi mavzuni ochib berish
(masalan, sirli so‘zlarni topish).
2. Asosiy dars jarayonida qo‘llash
“Rol o‘ynash” – O‘quvchilar mavzuga oid vaziyatlarni jonlantirib, o‘zaro muhokama
qilishadi.
“Interaktiv kvest” – O‘quvchilar muammoli vaziyatni hal qilish uchun turli
bosqichlarni o‘tishadi.
“Guruhli raqobat” – Jamoaviy o‘yin orqali muayyan mavzu bo‘yicha bilimlar
mustahkamlanadi.
3. Mustahkamlash va baholash uchun qo‘llash
“Quiz va test o‘yinlari” – Kahoot, Quizizz kabi onlayn platformalarda test o‘tkazish.
“Ta’rif top” – O‘quvchilar berilgan tushunchalarning ma’nosini aniqlashadi.
“Bingo” – Dars mavzusiga oid tushunchalar bo‘yicha o‘yin shaklida bilimlarni
mustahkamlash.
4. Mustaqil ta’lim jarayonida foydalanish
“Mobil ilovalar” – Duolingo, Photomath kabi ilovalardan foydalangan holda mustaqil
o‘rganish.
“Interaktiv bloglar va forumlar” – O‘quvchilar onlayn muhokamalarda ishtirok etib,
bilim almashishadi.
“Virtual laboratoriyalar” – Fanlar bo‘yicha tajribalar o‘tkazish (masalan, tabiiy fanlar
bo‘yicha simulyatsiyalar).
Interaktiv o‘yinlar orqali o‘quvchilar bilimlarni faol o‘zlashtiradi, muloqot
ko‘nikmalari rivojlanadi va dars jarayoni yanada qiziqarli bo‘ladi.
Interaktiv o‘yinlarning afzalliklari
Interaktiv o‘yinlar ta’lim jarayonida o‘quvchilarni faol ishtirok etishga undaydi
va ularning bilim olish jarayonini samaraliroq qiladi. Quyida interaktiv o‘yinlarning
asosiy afzalliklari keltirilgan:
1. Faollik va ishtirokni oshiradi
O‘quvchilar passiv tinglovchi emas, balki dars jarayonining faol ishtirokchisiga
aylanadi.
Guruhda ishlash va bahs-munozaralar orqali o‘z fikrlarini erkin ifoda qilish
imkoniyatiga ega bo‘lishadi.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
313
ISSN:3030-3613
2. Ta’lim jarayonini qiziqarli va motivatsion qiladi
O‘yin elementlari darsga qiziqishni oshiradi va o‘quvchilarda o‘rganishga bo‘lgan
ichki motivatsiyani shakllantiradi.
O‘quvchilarning darsdan zerikib qolishining oldini oladi.
3. Nazariy bilimlarni amaliy qo‘llash imkonini beradi
O‘quvchilar mavzuni nafaqat eshitadi yoki o‘qiydi, balki uni amaliyotda sinab
ko‘rishadi.
Masalan, kiberxavfsizlik bo‘yicha metodik tavsiya doirasida “Xavfsiz parol top” o‘yini
orqali amaliy bilim mustahkamlanishi mumkin.
4. Muhim ko‘nikmalarni rivojlantiradi
Mantiqiy fikrlash – Muammolarni yechish va strategik qarorlar qabul qilish o‘rgatiladi.
Jamoaviy ish ko‘nikmalari – Guruhli o‘yinlar orqali hamkorlikda ishlash, muloqot
qilish va kelishuvga erishish rivojlanadi.
Yaratuvchanlik – O‘quvchilar turli vaziyatlarga mos innovatsion yondashuvlarni
topishga harakat qilishadi.
5. Xatolardan o‘rganish imkonini beradi
O‘yin davomida xato qilish o‘quvchini jazolash emas, balki o‘rganish jarayonining bir
qismi sifatida qabul qilinadi.
Xatolarni tahlil qilish va to‘g‘ri yo‘l topish ko‘nikmasi shakllanadi.
6. Baholash jarayonini osonlashtiradi
O‘qituvchi an’anaviy testlar o‘rniga interaktiv o‘yinlar orqali o‘quvchilarning bilim
darajasini tekshira oladi.
Masalan, Kahoot, Quizizz, Baamboozle kabi onlayn vositalar orqali o‘quvchilar o‘z
natijalarini real vaqt rejimida ko‘rishadi.
7. Moslashuvchan va har xil fanlarga tatbiq etish mumkin
Matematika, ona tili, tabiiy fanlar, xorijiy tillar kabi barcha fanlarda ishlatilishi
mumkin.
Texnologiyalar yordamida masofaviy ta’limda ham qo‘llash imkoniyati mavjud.
Interaktiv o‘yinlarni to‘g‘ri tanlash va dars mazmuniga moslashtirish o‘quvchilarning
ta’limga bo‘lgan qiziqishini oshirib, natijalarni yaxshilashga yordam beradi.
Interaktiv o’yinlardan foydalanishning foydali va noqulay tomonlari
Interaktiv o‘yinlarning foydali tomonlari:
Qiziqish va motivatsiyani oshiradi – O‘quvchilar o‘yinga asoslangan ta’lim orqali
darsga qiziqib, faol ishtirok etadilar.
O‘zlashtirish darajasini oshiradi – Amaliy tajriba orqali yangi bilimlarni yaxshiroq
eslab qoladilar.
Muloqot va jamoaviy ishlashni rivojlantiradi – O‘quvchilar bir-biri bilan fikr almashib,
mustaqil va jamoaviy ishlash ko‘nikmalarini shakllantiradilar.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
314
ISSN:3030-3613
Ijodiy va tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi – Bolalar yangi so‘zlar yasash,
muammolarni hal qilish yoki javob topish jarayonida ijodkorlik ko‘rsatadilar.
Mavzuni tez va oson o‘zlashtirishga yordam beradi – O‘yinlar bolalarga tushunchalarni
tushunish va ularni amaliyotda qo‘llash imkonini beradi.
Faol qatnashishni rag‘batlantiradi – Kamroq ishtirok etuvchi yoki tortinchoq
o‘quvchilar ham darsga jalb etiladi.
Interaktiv o‘yinlarning noqulay tomonlari:
Nazorat qilish qiyin bo‘lishi mumkin – Ko‘p o‘quvchilar ishtirok etadigan o‘yinlarda
tartibni saqlash murakkab bo‘lishi mumkin.
Ko‘p vaqt talab qiladi – O‘yin tashkil etish va o‘tkazish uchun qo‘shimcha vaqt ketishi
mumkin, bu esa darsning asosiy mavzusiga yetarlicha e’tibor berishga to‘sqinlik qilishi
mumkin.
Hamma ham bir xil faol ishtirok eta olmaydi – Ba’zi o‘quvchilar faol ishtirok etmasligi
yoki boshqalar ustunlik qilib ketishi mumkin.
Resurs va materiallar talab etadi – Ayrim o‘yinlarni tashkil qilish uchun kartochkalar,
interaktiv doska yoki boshqa qo‘shimcha materiallar kerak bo‘lishi mumkin.
Tartibsizlikka olib kelishi mumkin – Juda qiziqarli va harakatga boy o‘yinlar
o‘quvchilarni haddan tashqari hayajonga solib, sinfda shovqin yoki tartibsizlik yuzaga
kelishiga sabab bo‘lishi mumkin. Interaktiv o‘yinlar samarali ta’lim metodlaridan biri
bo‘lib, o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishda juda foydalidir. Biroq,
ularni darsning umumiy maqsadiga moslab tanlash va tartibni nazorat qilish muhim.
Interaktiv o‘yinlar ta’lim jarayonining ajralmas qismiga aylanib, o‘quvchilarning
faolligini oshirish, motivatsiyasini kuchaytirish va o‘rganish jarayonini samaraliroq
qilish imkonini beradi. Ular orqali o‘quvchilar nazariy bilimlarni amaliy mashg‘ulotlar
bilan mustahkamlaydi, mantiqiy fikrlash va muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini
rivojlantiradi.
Bundan tashqari, interaktiv o‘yinlar:
O‘quv jarayonini qiziqarli va dinamik qiladi,
Jamoaviy ishlash va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi,
Xatolardan o‘rganish va refleksiya qilishga imkon yaratadi,
Baholash jarayonini osonlashtiradi va natijalarni aniq kuzatishga yordam beradi.
Shunday ekan, interaktiv o‘yinlardan to‘g‘ri foydalanish nafaqat o‘quvchilarning bilim
olish jarayonini samarali qiladi, balki ularning ijodiy va analitik fikrlash qobiliyatlarini
ham rivojlantiradi. Dars jarayonida ularni maqsadli va o‘rinli qo‘llash ta’lim sifati va
samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
Xulosa
Boshlang‘ich sinflarda ona tili fanini o‘qitishda interaktiv o‘yinlar muhim
metodik vosita hisoblanadi. Chunki bolalar o‘yin jarayonida faol ishtirok etib,
o‘rganayotgan bilimlarini amaliy qo‘llay oladilar. Ayniqsa, so‘z yasovchi
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
315
ISSN:3030-3613
qo‘shimchalarni o‘rganishda o‘yinlar orqali bolalar yangi so‘zlarni oson tushunib,
eslab qolishlari mumkin.
Interaktiv o‘yinlarning eng katta afzalligi shundaki, ular o‘quvchilarning darsga
bo‘lgan qiziqishini oshiradi, bilimlarni mustahkam o‘zlashtirishga yordam beradi va
ijodiy hamda tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi. Bundan tashqari, bu usul
o‘quvchilarning nutqini rivojlantirish, muloqot ko‘nikmalarini oshirish va jamoaviy
ishlash malakasini shakllantirishda samarali hisoblanadi. O‘yinlar yordamida
o‘quvchilar so‘zlar tuzilishini tahlil qilishni o‘rganadilar va mustaqil fikrlash
ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar.
Shu bilan birga, interaktiv o‘yinlar bilan ishlashda ba’zi qiyinchiliklar ham
mavjud. Masalan, bunday o‘yinlarni tashkil etish uchun ko‘proq vaqt va tayyorgarlik
talab qilinadi. Bundan tashqari, sinfda tartibni saqlash va barcha o‘quvchilarning faol
ishtirokini ta’minlash o‘qituvchidan malaka va tajribani talab etadi. Ayrim o‘quvchilar
faol ishtirok etishi mumkin bo‘lsa, boshqalari passiv bo‘lib qolishi ehtimoli bor. Shu
sababli o‘qituvchi o‘yinlarni rejalashtirishda barcha o‘quvchilarni jalb etadigan
formatlarni tanlashi va tartibni nazorat qilish choralarini ko‘rishi lozim.
Umuman olganda, interaktiv o‘yinlardan oqilona foydalanish o‘quvchilarning til
o‘rganish jarayonini samarali, qiziqarli va ta’sirchan qilishga yordam beradi.
O‘qituvchi o‘yinlarni darsning maqsadi, o‘quvchilarning yosh xususiyatlari va sinf
sharoitiga mos holda tanlasa, ona tili darslari yanada mazmunli va foydali bo‘ladi.
Natijada, bolalar nafaqat so‘z yasash qoidalarini o‘rganadilar, balki tilimizning boy
imkoniyatlarini tushunib, uni to‘g‘ri qo‘llashga o‘rganadilar. Shu sababli, interaktiv
metodlarni an’anaviy usullar bilan uyg‘unlashtirib qo‘llash boshlang‘ich sinflar uchun
eng samarali yondashuvlardan biri bo‘lib qoladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
O‘quv adabiyotlari va metodik qo‘llanmalar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi. "Boshlang‘ich ta’lim metodikasi".
– Toshkent: O‘zbekiston, 2020.
2.
Qodirova G., Mamatova D. "Ona tili o‘qitish metodikasi". – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2018.
3.
Tursunov U. "Boshlang‘ich sinflarda ona tilini o‘qitish". – Toshkent: Sharq, 2019.
4.
Jo‘raboyeva M. "Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari nutqini rivojlantirish". – Toshkent:
O‘qituvchi, 2017.
Ilmiy maqolalar va tadqiqotlar
5.
Yusupova D. "Boshlang‘ich sinflarda ona tilini o‘qitishning interfaol usullari" //
Pedagogik tadqiqotlar jurnali, 2021, №3.
6.
Saidov A. "Innovatsion pedagogik texnologiyalar va interaktiv metodlar" // Ta’lim
va taraqqiyot, 2022, №2.
T A D Q I Q O T L A R
jahon ilmiy – metodik jurnali
https://scientific-jl.com
63-son_1-to’plam_Iyun-2025
316
ISSN:3030-3613
7.
Xolbo‘taeva S. "Interaktiv o‘yinlar orqali ona tili darslarini qiziqarli tashkil etish"
// Zamonaviy ta’lim muammolari, 2023, №1.
Xorijiy adabiyotlar va zamonaviy manbalar
1.
Vygotsky L.S. "Thought and Language". – Cambridge, MA: MIT Press, 1986.
2.
Piaget J. "The Language and Thought of the Child". – New York: Routledge, 2001.
3.
Slavin R.E. "Educational Psychology: Theory and Practice". – Boston: Pearson,
2018.
Onlayn manbalar
4.
O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi vazirligi rasmiy veb-sayti: www.uzedu.uz
(https://www.uzedu.uz/)
5.
Pedagogik innovatsiyalar markazi: www.pedagog.uz (https://www.pedagog.uz/)
6.
"Boshlang‘ich ta’limda interaktiv metodlar" bo‘yicha xalqaro tadqiqotlar:
www.researchgate.net (https://www.researchgate.net/)
