THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
165
O‘QUVCHILAR BILIMINI BAHOLASHDA SINF-DARS TIZIMINING
AHAMIYATI
Sobirova Marjona Shavkat qizi
Toshkent davlat pedagogika universiteti
Mustaqil tadqiqotchisi
Tel: +998975567071
https://doi.org/10.5281/zenodo.13683758
Annotatsiya:
Darslar odamni biror konsepsiyaga, fan yoki mavzuga oid
bilimlarni o‘rgatish uchun o‘tkaziladi. O‘quvchilar o‘qituvchilar tomonidan
o‘qitilgan materiallarni o‘rganish, savollar yechish, munozara qilish va amaliy
mashqlarni bajarish uchun darslarga qatnashadi. Darslar, maktablar, litsey va
kollejlarda, o‘quv markazlarida, universitetlarda va boshqa ta’lim
muassasalarida o‘quv jarayonini tashkil etishda ishlatiladi. Odatda darslar
guruhlar shaklida o‘tkaziladi va o‘qituvchi tomonidan belgilangan dars rejasi
asosida amalga oshiriladi. Ushbu maqolada yuqoridagi fikrlar yuzasidan so‘z
yuritiladi
Kalit so‘zlar:
ta’lim, tarbiya, taqdimotlar, elektron, vosita, interaktiv,
amaliyotchi, online, dinamik, nazariy, maktab daftari, texnologiya, ilova, internet.
“Dars” so‘zi turli ma’noni anglatadi, ammo u odatda rasmiy ta’lim muhitida
o‘quv jarayonini ifodalovchi bir terminologiyadir. Dars, o‘quvchi va o‘qituvchilar
o‘rtasida bilimlarni o‘rgatish uchun tashkil etilgan vaqt va joydir. Bu, fanlarni
o‘rganish, ma‘lumotlarni taqdim etish, savollar yechish va mashqni amalga
oshirishning o‘rganish jarayonidagi muhim qismidir.
Darslarda qo‘llaniladigan o‘quv vositalari turli xil bo‘lishi mumkin, shu
jumladan:
1. Darslik kitoblari: Bu klassik o‘quv vositalari, matematika, fizika, kimyo, tarix,
adabiyot va boshqa fanlarni o‘rganishda keng ishlatiladi.
2. Maktab daftari: Bu har bir o‘quvchi uchun zarur bo‘lgan asosiy vosita
hisoblanadi. Uni qalam, ruchka, qalamchalar va boshqa jihozlarni o‘rganish
uchun ishlatish mumkin.
3. Taqdimotlar va slaydlar: O‘qituvchilar tez-tez ma'lumotlarni o‘quvchilarga
yetkazish uchun slaydlardan foydalanishadi. Bu, ma'lumotlarni vizual ravishda
tasvirlashga yordam beradi.
4. Internet va kompyuterlar: Texnologiya o‘z rivojlanishiga kuzatib borayotgan
holda, kompyuterlar va internet darslarda o‘rganishni yanada qulaylashtiradi.
O‘qituvchilar va o‘quvchilar internetdan foydalanib, ma'lumotlarni izlash,
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
166
taqdimotlar tayyorlash va ma'lumot almashish uchun kompyuterlardan
foydalanishadi.
5. Laboratoriya qurilmalari: Kimyo, biologiya, fizika va boshqa ilmiy fanlarni
o‘rganishda laboratoriya qurilmalari keng qo‘llaniladi. Bu qurilmalar orqali
o‘quvchilar teoritik bilimlarini amaliyotga aylantirishlari mumkin.
6. O‘quv dasturlari va ilovalar: O‘quv dasturlari va ilovalar o‘quvchilarga fanlarni
o‘rganishda yordam beradi. Masalan, matematika darslarida ko‘p qo‘llaniladigan
ilovalar hisoblanadi.
7. Ma’lumotlar bazasi va elektron kutubxonalar: O‘quvchilar o‘zlarining fanlarida
mustaqil izlash uchun ma’lumotlar bazasidan foydalanishadi. Elektron
kutubxonalar, elektron kitoblar, ilmiy jurnallar va boshqa manbalar o‘quvchi
uchun foydali ma’lumotlar manbalaridir.
Bu o‘quv vositalari faqat ba’zi namunalar hisoblanadi va o‘rganish
jarayonida qo‘llaniladigan turli vositalar bo‘lishi mumkin. O‘rganish usul va
tarzlariga qarab, qo‘llaniladigan vositalar o‘zgaradi.
O‘quvchilar bilimini baholash metodikasi xilma-xil va boydir. Har bir
metodning o‘z afzallik va kamchiliklari mavjud bo‘lib, ularni to‘g‘ri tanlash va
kombinatsiyalash orqali ta'lim jarayonini samarali tashkil etish mumkin.
O‘qituvchilar ushbu metodlardan foydalanib, o‘quvchilarning bilimlarini to‘g‘ri
va adolatli baholashlari, shuningdek, ularni o‘zlashtirish jarayonini
yaxshilashlari mumkin.
Dars samaradorligini oshirishga yordam beruvchi har bir metodning
o‘quvchilar va o‘qituvchilar uchun foydali bo‘lishi mumkin. Bu metodlarning
ba’zilari quyidagilardir:
1. Interaktiv darslar: O‘quvchilarni dars davomida faol qatnashishga
chaqirish uchun interaktiv usullardan foydalaning. Guruh shaklidagi ishlar,
ijodiy dasturlar, masalalar yoki online vazifalar orqali o‘quvchilarning
o‘zlashtirilgan bilimini oshirishga yordam beradi.
2. Amaliyotchi ta’lim: Nazariy bilimni amaliyotga o‘tkazishning juda
muhimligini tushunib, o‘quvchilarga amaliyotchi darslar tashkil eting.
O‘quvchilarga bilimlarini amaliyotga o‘tkazib ko‘rish, tadqiqot qilish va
muammolar yechish uchun imkoniyat berish.
3. Fikrlash va maslahatlashish: O‘quvchilarni o‘qish va o‘rganish
jarayonida fikrlashga tez-tez chaqiring. Savol va maslahatlashishning
o‘quvchilarning fikrlarini rivojlantirish, o‘rganishni o‘zlashtirish, va darsdan
o‘zlariga ko‘proq foyda olishini ta’minlaydi.
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
167
4. O‘yinlar va simulatsiyalar: O‘quvchilarni qiziqtirish va o‘rganish
motivatsiyasini oshirish uchun o‘yinlar va simulatsiyalar ishlatish. Masalan,
onlayn o‘yinlar, simulatsiya dasturlar, va rollar oynashni joriy etish
o‘quvchilarning darsda qatnashishini va o‘rganishini oshirishi mumkin.
5. O‘quv tadbirlari va ko‘rgazmalar: O‘quvchilarni darsda qiziqarli va
qatnashuvchi tadbirlar bilan motivatsiyalash. Muzey turlari, kasb-hunar
ko‘rgazmalari, mehnatlar va dastlabki foydali tadbirlar o‘quvchilarga nazariy
bilimlarini amaliyotga o‘tkazish va dunyodagi bilimlarga oid qiziqishlarini
oshirishda yordam beradi.
6. Savollarga javoblar: Darsda savollarni barcha o‘quvchilarga qo‘ymoq va
ularni o‘quv jarayonida qatnashishga majburlash. Bu savollar o‘quvchilarning
tushunish darajasini baholash, savollarga javob berish orqali o‘rganish va tahlil
qilish qobiliyatlarini rivojlantirish uchun muhimdir.
Bu metodlar har bir o‘quvchini o‘zini rivojlantirishida muhim o‘rin egallaydi
va dars samaradorligini oshirishga yordam beradi. Ta’lim muassasalarida ularni
amaliyotga o‘tkazish va muvaffaqiyatli o‘rganish uchun qo‘llab-quvvatlash juda
muhimdir.
Dars samaradorligini oshirish uchun bir nechta metodlar mavjuddir. Bu
metodlarning har biri o‘quvchilarning tushunish darajasini, motivatsiyasini va
o‘rganish darajasini oshirishga yordam beradi. Quyidagi metodlar dars
samaradorligini oshirish uchun tanlangan metodlar hisoblanadi:
1. O‘quv maqsadlarini belgilovchi: O‘quvchilarning maqsadlarini tushunish
va ularga mos keluvchi darslar tayyorlash dars samaradorligini oshirish uchun
juda muhimdir. O‘quvchilarning maqsadlari bilan bog‘liqlikda darslarni
tayyorlash va o‘rganish jarayonlarini rivojlantirish.
2. Dinamik va faol darslar: O‘quvchilarni dars davomida qiziqtirish va faol
qatnashishga chaqirish uchun dinamik va faol darslar tashkil eting. Guruh
ishlari, ijodiy mashqlar, dars materiallarini qiziqarli ko‘rsatishlar orqali
o‘quvchilarni motivatsiyalash.
3. Amaliyotchi ta’lim: Nazariy bilimni amaliyotga o‘tkazish o‘quvchilarning
o‘rganishini va tushunishini oshirishda juda muhimdir. O‘quvchilarga teoriyadan
ko‘ra amaliyotchi mashqlar tashkil eting va ularni o‘quv jarayonida aktib
qatnashishga yondashing.
4. Tajribali o‘qituvchi va mentorlik: Tajribali o‘qituvchilar o‘quvchilarga
yo‘nalish berish va ularni dars jarayonida qo‘llab-quvvatlashda katta ro‘l
o‘ynaydi. O‘qituvchilar o‘quvchilarni o‘zlashtirilgan bilimlarini rivojlantirish,
THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF
PEDAGOGICAL SCIENCES
International scientific-online conference
168
maqsadlari yonida yordam berish va ularni darsni tushunish va tajriba olish
jarayonida ko‘rsatib chiqarishadi.
5. O‘quvchilarning qobiliyatlarini boshqarish: O‘quvchilarning har birining
o‘ziga xos qobiliyatlarini aniqlash va ularni dars jarayonida rivojlantirish juda
muhimdir. Ular uchun maslahatlar bermoq, ularni qo‘llab-quvvatlash va ularning
istiqboliga oid maqsadlarni aniqlash juda muhimdir.
6. Texnologiyalardan foydalanish: Texnologiyalar dars samaradorligini
oshirish uchun juda foydali bo‘lishi mumkin. O‘quvchilarga interaktiv dars
materiallari, onlayn vazifalar va ma'lumotlar, dars jarayonini monitoring qilish
uchun tezkorliklar kabi imkoniyatlar berish.
Pedagogik texnologiyalar asosida dars o‘tish jarayonini, ya’ni zamonaviy
pedagogik
texnologiyalarni
boshlang‘ich
ta’lim
davridan
boshlab
tashkillashtirish ta’lim tizimida yuqori samara beradi. Bu degani, boshlang‘ich
ta’lim umumiy o‘rta ta’limning poydevori hisoblanadi. Ana shu poydevorni
mustahkam tarzda bunyod etish kelgusi davrlardagi ta’lim jarayonlarining
o‘tilishida ham qulayli yaratgan bo‘ladi. O‘z-o‘zidan kelib chiqadiki, boshlang‘ich
ta’limdan boshlab tashkil etilgan pedagogik texnologiyalar ta’limning keyingi
davrlarida tshkil etilishida birinchi bosqich vazifasini o‘taydi
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.A. Abidov, O‘quvchilar Bilimini Baholash. (2017).
2. A. Abdullayev. O‘quvchilar Bilimini Baholash Asoslari. O‘zbekiston Milliy
Entziklopediyasi NASHRIYOTI. (2015).
3. Saidahmedov N., Ochilov A., Yangi pedagogik texnologiyalar mohiyati va
zamonaviy loyihasi”. T.1999 y.7-55 b.
4. Saidahmedov N.Yangi pedagogik texnologiyalar. T. “Moliya ” nashriyoti, 2003
y. – 171 b.
5. Tarbiya: (ota-onalar va murabbiylar uchun ensiklopediya). / Tuzuvchi
M.N.Aminov. - T.: “O’zbekiston milliy ensiklopediyasi” Davlat ilmiy nashriyoti,
2010. - B.416-417.
