https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
374
LOTIN TILINING ZAMONAVIY TILLARGA TA'SIRI
Yoʻlchiyeva Zamira Xurshedovna
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
1-kurs 119-guruh Davolash-2 talabasi
Samarqand davlat tibbiyot universiteti
Anotatsiya: Lotin tili qadimgi Rim imperiyasining rasmiy tili bo'lib, uning tarixiy
roli nafaqat Rim, balki butun Yevropa va dunyo madaniyatiga katta ta'sir ko'rsatgan. U,
o'z navbatida, o'z zamonida ilm-fan, huquq, din va adabiyot sohalarida asosiy
kommunikatsiya vositasi bo'lgan. Bugungi kunda, Lotin tili faqat tarixiy yoki diniy
sohada ishlatilsa-da, uning zamonaviy tillarga ta'siri juda katta.
Kalit so’zlar: Lotin tili, Ingliz tili, education, homo sapiens, coronavirus, virus,
genus, species, medicus.
Roman tillarining rivojlanishi
Lotin tili, ayniqsa, roman tillarining asosiy ildizi sifatida tanilgan. Roman tillari –
italyan, ispan, fransuz, portugaliya va ruminiya tillari - to‘g‘ridan-to‘g‘ri Lotin tilidan
kelib chiqqan. Rim imperiyasining kengayishi natijasida, Lotin tili butun imperiya
hududida keng tarqaldi, va imperiya qulagandan so‘ng ham, bu tilning ta'siri davom etdi.
Har bir roman tili o‘zining mustaqil grammatik va fonetik xususiyatlariga ega
bo‘lsa-da, ularning ko‘pchilik leksik birliklari Lotin tilidan olingan. Misol uchun, italyan
tilidagi "amico" (do‘st) so‘zi Lotin tilining "amicus" so‘zidan kelib chiqqan,
shuningdek, fransuz tilidagi "femme" (ayol) so‘zi Lotin tilidagi "femina"dan olingan.
Bu holat roman tillarining barchasida, leksik, morfologik va sintaktik jihatdan ko‘zga
tashlanadi.
Ingliz tilidagi ta'sirlar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
375
Ingliz tili, asosan, germanik tildir, ammo uning leksik boyligi va grammatik
tuzilishida Lotin tilidan katta ta'sir ko‘rish mumkin. 1066-yilda Normanlar Angliyani
zabt etganidan so‘ng, ingliz tili Normanlar tomonidan kiritilgan lotincha so‘zlar bilan
boyidi. Bu davrda ingliz tilida juda ko‘p lotincha va fransuzcha so‘zlar kiritilgan,
ayniqsa ilm-fan, huquq va adabiyot sohalarida.
Masalan, ingliz tilidagi "education" (ta'lim), "government" (hukumatsizlik),
"biology" (biologiya) kabi so‘zlar to‘g‘ridan-to‘g‘ri Lotin tilidan olingan. Shuningdek,
ko‘plab inglizcha ilmiy atamalar, matematik va tibbiy so‘zlar ham lotin tilidan olingan.
Lotin tilidan olingan bu atamalar ingliz tilining rasmiy, ilmiy va akademik leksikasini
tashkil etadi.
Ilmiy va tibbiy sohalardagi ta'sir
Lotin tili o‘zining ilm-fan va tibbiyot sohasida ham beqiyos ta'sirga ega. Orta
asrlarda Lotin tili ilmiy hamjamiyat uchun asosiy aloqa vositasi bo‘lib, ilmiy asarlar,
falsafiy asarlar, tibbiy kitoblar asosan Lotin tilida yozilgan. Shu sababli, hozirgi kunda
tibbiyot, biologiya, kimyo va farmatsevtika kabi sohalarda ko‘plab lotincha terminlar
mavjud.
Masalan, "homo sapiens" (aqlli odam), "coronavirus", "virus", "genus", "species",
"medicus" (shifokor) kabi atamalar Lotin tilidan kelib chiqqan. Shuningdek, meditsina
va biotibbiyotning ilmiy jarayonlari hali ham ko‘plab Lotin atamalaridan foydalanadi.
Bu sohalarda Lotin tilining o‘ziga xos ravishda jahon miqyosida tushunilishi va bir xil
tarzda qo‘llanishi ilmiy muhitda global birlashuvni ta'minlaydi.
Diniy ta'sir
Lotin tili xristian dinining rasmiy tili bo‘lib, Rim-katolik cherkovida diniy
marosimlar, ibodatlar va diniy adabiyotlar asosan Lotin tilida olib boriladi. Bu, ayniqsa,
o‘rta asrlar va yangilangan davrda jahon bo‘ylab tarqalgan. Bugungi kunda ham, Lotin
tili Rim-katolik cherkovining rasmiy tili sifatida saqlanib qolmoqda va diniy
marosimlar, masalan, missa, hali ham Lotin tilida o‘tkaziladi.
Lotin tilining diniy va ma'naviy ahamiyati nafaqat Katolik cherkovi bilan bog‘liq,
balki
boshqa
xristian
tarqatgan
madaniyatlarda
ham
muhim
rol
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
376
o‘ynagan. Lotin tilining diniy matnlar va ilohiyot sohalaridagi o‘rni bugungi kunda ham
o‘z ahamiyatini yo‘qotmagan.
Huquq va siyosat sohalaridagi ta'sir
Lotin tili, shuningdek, huquq va siyosat sohasida ham katta ta'sir ko‘rsatgan. Rim
huquqi, Rim imperiyasining qonunlar tizimi, bugungi huquqshunoslikka asos bo‘lib
xizmat qilgan. Ko‘plab huquqiy atamalar, masalan, "contractus" (shartnoma), "acta"
(hujjat), "jus" (huquq), "legis" (qonun) Lotin tilidan kelib chiqqan. Ko‘plab xalqaro
huquqshunoslik tashkilotlari, shu jumladan, Yevropa Ittifoqi va Birlashgan Millatlar
Tashkiloti, Lotin tilidan foydalanadi, chunki u huquqiy va siyosiy sohada aniqlik va
an'anaviylikni ta'minlaydi.
Xulosa
Lotin tili o‘zining tarixiy merosi bilan nafaqat qadimgi Rim, balki zamonaviy
madaniyat va tillarga ham beqiyos ta'sir ko‘rsatgan. Uning ta'siri roman tillari va ingliz
tilida ayniqsa yaqqol seziladi, shuningdek, ilm-fan, tibbiyot, huquq va din sohalarida
ham muhim o‘rin tutadi. Bugungi kunda Lotin tili zamonaviy tillarda o‘z izini qoldirib,
global madaniyat va ilmiy hamjamiyatda doimiy ravishda qo‘llanilmoqda. Bu, albatta,
uning tarixiy ahamiyatini yanada oshiradi va uning tilshunoslikdagi o‘rni qadrini saqlab
qoladi.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Normurodova,
Sokhiba.
"THE
SOCIAL
AND
CULTURAL
IMPORTANCE OF THE LATIN LANGUAGE AND ITS PRESENT AND
HISTORICAL LANDSCAPE."
Центральноазиатский журнал академических
исследований
2.5 (2024): 51-55.4.
2.
Normurodova, S. M., & Yorova, S. K. (2023). Nemis tili frazeologik
birikmalari va tilning lug’at boyligi.
Science and Education
,
4
(2), 1672-1675.
3.
Yorova, S., Aytmuratova, P., Esanova, M., & Normurodova, S. (2023).
Phraseological
Units
In
The
Medical
Field
Of
English
And
Uzbek
Cultures.
Development
and
innovations in science
,
2
(2), 10-13.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
377
4.
Sohiba, N., & Perkhan, A. (2023). The role of latin terms in
medicine.
INTERNATIONAL
JOURNAL
OF
SOCIAL
SCIENCE
&
INTERDISCIPLINARY RESEARCH ISSN: 2277-3630 Impact factor: 8.036
,
12
(10), 1-
3.
5.
Zafar, M., & Sohiba, N. (2023). Kundalik turmushda keng qo’llanilishda
bo’lgan suyuqliklarni ifodalovchi dori shakllari haqida chet el ilmiy nashrlaridan olingan
fikrlar.
6.
Mallaevna, Normurodova Sokhiba, and Ayesha Khalid. "Topic chemical
terminology of salts."
International conference on multidisciplinary science
. Vol. 1. No.
5. 2023.
7.
Mallaevna N. S., Khalid A. Topic chemical terminology of salts
//International conference on multidisciplinary science. – 2023. – Т. 1. – №. 5. – С. 226-
229.
8.
Mallaevna, N. S., & Chopra, A. (2024). Some features of prescription rules
in medicine.
technical science research in Uzbekistan
,
2
(1), 238-244.
9.
Mallaevna, N. S., and M. Fatima. "Pathological conditions and processes,
different physical properties qualities and other signs."
Yangi O'zbekistonda Tabiiy va
Ijtimoiy-gumanitar fanlar respublika ilmiy amaliy konferensiyasi
1.7 (2023): 91-95.
10.
Mallaevna, N. S. (2023). THE MAIN INDICATORS OF THE
COMMUNICATION CULTURE OF A MEDICAL WORKER.
JOURNAL OF
INNOVATIONS IN SCIENTIFIC AND EDUCATIONAL RESEARCH
,
6
(7), 85-88.
11.
Mallaevna, N. S. (2024). THE SOCIAL AND CULTURAL
IMPORTANCE OF THE LATIN LANGUAGE AND ITS PRESENT AND
HISTORICAL LANDSCAPE.
Central Asian Journal of Academic Research
,
2
(5), 51-
55.
12.
.Дониёрова, С. О., Байкулов, A. K., Саветов, К. Т., & Ташанов, O. С.
(2023). ЭКСПЕРИМЕНТАЛЬНОЕ ОБОСНОВАНИЕ СОСТАВА ГРАНУЛ НА
ОСНОВЕ СУХОГО ЭКСТРАКТА СОЛОДКИ. PEDAGOGS, 46(1), 140-142.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
378
13.
Ташанов, O. С., & Саветов, К. Т. (2023). ЛЕКАРСТВЕННЫЕ
РАСТЕНИЯ, ИСПОЛЬЗУЕМЫЕ В КАЧЕСТВЕ СРЕДСТВ ДЛЯ ЛЕЧЕНИЯ
СЛИЗИСТОЙ ОБОЛОЧКИ РТА. Research and Publications, 1(1), 42-45.
14.
3. Begmamat o’g’li, Odilov Javohir, Erkinov Feruzbek Asqarjon o’g’li, and
Tashanov Odilboy Safarovich. "DORI VOSITALARINING ZAMONAVIY TAHLIL
USULLARI." Journal of new century innovations 49.1 (2024): 75-77.
15.
Safarovich, Tashanov Odilboy. "DORI VOSITALARINI TAHLIL
QILISHNING ZAMONAVIY USULLARI." Proceedings of International Conference
on Educational Discoveries and Humanities. Vol. 3. No. 5. 2024.
16.
Арзамасцев А.П. Фармацевтическая химия: учебное пособие, 3-е изд.,
испр.-М.:ГЭОТАР-Медиа, 2006,- 640 с.
17.
Арыстанова Т.А. Общая фармацевтическая химия:учебное пособие,
Алматы: изд-во «Эверо», 2013.- 291с.
18.
Беликов В.Г. Фармацевтическая химия. В 2-х ч: учебное пособие, 4-е
изд., перераб. и доп.-М.: МЕДпресс-информ., 2008. - 616 с.
19.
Ташанов, O. С. (2024). СТОМАТОЛОГИЧЕСКИЕ ГЕЛИ.
Лучшие
интеллектуальные исследования
,
31
(1), 67-70.
