https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
363
TA’LIM XIZMATLARINI YANGILASH ZAMONAVIY
TEXNOLOGIYALAR VA INNOVATSION YONDASHUVLAR
Axmedova Barno Abdiyevna
Qarshi muhandislik-iqtisodiyot instituti “Axborot texnologiyalari”
kafedrasi katta o‘qtuvchisi.
Annotasiya. Ushbu maqolada ta’lim xizmatlari sifatini oshirish,
samaradorlikni ko‘tarish va resurslardan oqilona foydalanishni ta’minlash uchun
va ta’lim tizimining turli jihatlarini baholash va rivojlantirishga yordam beradi.
Kalit soʻzlar: ta’lim, sun’iy intellekt, statistik regressiya, ekonometrika,
prognoz, integratsiya.
Аннотация. Данная статья поможет оценить и развить различные
аспекты системы образования для улучшения качества образовательных
услуг, повышения эффективности и обеспечения рационального
использования ресурсов.
Ключевые слова: Ключевые слова: образование, искусственный
интеллект, статистическая регрессия, эконометрика, прогнозирование,
интеграция.
Abstract. This article aims to improve the quality of educational services,
increase efficiency and ensure rational use of resources, and to assess and develop
various aspects of the education system.
Keywords: Keywords: education, artificial intelligence, statistical regression,
econometrics, forecasting, integration.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
364
Bugungi kunda an’anaviy ta’limdan innovatsion ta’limga o‘tish zaruriyati
keskin ortib bormoqda. Innovatsion ta’lim nafaqat o‘qitishning yangi
texnologiyalarini qo‘llashni, balki o‘quv jarayonini individual yondashuv va
o‘zgaruvchan ehtiyojlar asosida tashkil etishni ham o‘z ichiga oladi. Ushbu
modelda o‘quv dasturlarining moslashuvchanligi, amaliy ko‘nikmalarni
rivojlantirish va bozor ehtiyojlariga moslashish muhim ahamiyat kasb etadi.
Qaytariluvchan fanlarni integratsiya qilish masalasi ta’lim tizimida ba’zi
fanlarning, masalan, jismoniy tarbiya, matematika, tarix va psixologiya kabi
fanlarning barcha bosqichlarda takroran o‘qitilishi resurslarning noo‘rin
sarflanishiga sabab bo‘lmoqda. Ushbu fanlarni yangi ta’lim modeliga integratsiya
qilish uchun: Modul tizimi asosida bilimlarni bosqichma-bosqich chuqurlashtirish;
Talabaning amaliy va ixtisoslikka oid ehtiyojlarini hisobga olgan holda o‘qitish;
Interaktiv va raqamli ta’lim vositalaridan foydalanish tavsiya etiladi.
Yangi yondashuvlar va yechimlar: Raqamli platformalarning joriy etilishi -
Ta’lim jarayonida onlayn ta’lim platformalari, blokcheyn texnologiyalari
yordamida baholash tizimlarini avtomatlashtirish va o‘quv natijalarini real vaqtda
kuzatish imkoniyatini berish zarur; Gamifikatsiya va virtual o‘qitish
texnologiyalari - O‘quv jarayonini qiziqarli va samarali qilish uchun gamifikatsiya
elementlari, shuningdek, virtual reallik (VR) va kengaytirilgan reallik (AR)
texnologiyalarini qo‘llash ta’lim samaradorligini oshiradi; Moslashtirilgan o‘quv
dasturlari - Talabalarning tayanch bilim va ko‘nikmalarini tahlil qilish uchun
talabalarni profilizatsiyalash texnologiyalaridan foydalanish orqali o‘quv
dasturlarini moslashtirish va personalizatsiya qilish muhim; Ta’limni moliyaviy
qo‘llab-quvvatlashning yangi mexanizmlari - Ta’lim sifatini oshirish uchun
investitsiyalarni jalb qilish, davlat-xususiy sheriklik mexanizmlarini joriy etish va
ta’lim sohasida venture kapitalni rivojlantirish zarur.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
365
Biz olib borilgan tadqiqot natijalaridan kelib chiqib “Bilimlar
iqtisodiyoti”ning kontseptual asoslariga yo‘naltirilgan ta’limga o‘tishni taklif
qilamiz. (1-rasmga qarang) Bu ta’lim:
1-rasm. Ta’lim xizmatlarini sifatini oshirish orqali bilimlar
iqtisodiyotining kontseptual asoslarini ishlab chiqish
Ta’lim tizimi
Ananaviy talim (amaldagi)
Xalq talimi xizmatlari
O’qitish rejasi, usulllari, shakllari va
tarkibi tabiiy fanlar, aniq fanlar,
ijtimoiy gumanitar fanlar (masalan
jismoniy tarbiya, tarix, matematika va
boshqalar) asoslangan.
Professional talim xizmatlari
О‘qitish rejasi, usulllari, shakllari va
tarkibi tabiiy fanlar, aniq fanlar, ijtimoiy
gumanitar fanlar, maxsus fanlar va
mutaxassislik fanlari dirasida (masalan
jismoniy tarbiya, tarix, matematika va
maxsus va mutaxassislik fanlari va
boshqalar) doirasida olib boriladi. Bazi
Oliy talim xizmatlari
О‘qitish rejasi, usulllari, shakllari va
tarkibi tabiiy fanlar, aniq fanlar,
ijtimoiy gumanitar fanlar, maxsus
fanlar va mutaxassislik fanlari dirasida
(masalan jismoniy tarbiya, tarix,
matematika
va
maxsus
va
mutaxassislik fanlari va boshqalar)
Innovatsion talim (taklif varianti
Xalq talimi xizmatlari
O’qitish rejasi, usulllari, shakllari va
tarkibi tabiiy fanlar, aniq fanlar,
ijtimoiy gumanitar fanlar (masalan
jismoniy tarbiya, tarix, matematika va
boshqalar) asoslangan.
Professional talim xizmatlari
О‘qitish usulllari, shakllari va о‘quv
rejasi “Universite
-
3” (maxsus fanlar va
mutaxassislik fanlari) doirasida tashkil
etilishi kerak
Oliy talim xizmatlari
О‘qitish usulllari, shakllari va о‘quv
rejasi “Universite
-
3” (maxsus fanlar
va mutaxassislik fanlari) doirasida
tashkil etilishi kerak.
Ta’lim xi
zmatlarini zamonaviylashtirish asosida bilimlar iqtisodiyotining kontseptual asoslari
Bilimlar iqtisodiyotining kontseptual asoslari “Yangi texnika vatexnologiya bilan mukammal ishlay oladigan, mahalliy va xalqa
ro
muammolar yechimiga javob beradigan, ertangi kun texnologiyalarini iqtisodiyotga olib kira oladigan, dunyoviy bilimlar bilan
qur
ollangan, dunyoqarashi keng, har qanday sharoitda ham sabr va chidamga ega bo’lgan holda yangi iqtisodiy munosabatlarga tez
kirisha oladigan, qiymat yaratish qobiliyatiga qodir komil insonni qaror toptirishdan iborat” bo’lishi zarur.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
366
Ta’lim tizimi o‘quvchi yoshlarni bilim ko‘nikmalarini, qobiliyatlarini
diagnostika qiladi, natijalarga asoslanib, malum bir yo‘nalishlar kesimida
tayyorlashni taminlaydi.
1.
Professional ta’lim va oliy ta’lim xizmatlarining raqamlashtirish natijasida
yoshlar va ularning ota-onalarining ortiqcha sarf xarajatlari va vaqti tejaladi. Oddiy
til bilan aytganda shaxsning mukammal mutaxassis sifatida mehnat bozoriga kirib
kelishining maqsadli yo‘li ishlab chiqiladi.
2.
Talmida tabiiy fanlar, ijtimoiy gumanitar fanlar va aniq fanlar o‘qitiladi,
professional ta’lim va oliy ta’limda esa “Universitet-3” yani “ishlab chiqarish, fan
va ta’lim” doirasida maxsus va mutaxassislik fanlaridan nazariy, amaliy,
labaratoriya
ko‘rinishida
o‘qitish yo‘lga qo‘yiladi. Mehnat bozorida
raqobatbardosh yetuk mutaxassis kadrlarning kirib kelishi taminlanadi.
Ta’lim tizimi xizmatlarini sifatini oshirishda innovatsiyalari va tashkiliy
innovatsiyalarni ta’lim tizimiga kiritish muhim ahamiyatga ega.
2-rasm. Ta’lim xizmatlarini yangilash zamonaviy texnologiyalar va
innovatsion yondashuvlarni joriy etish
Tarmoqlangan o'rganish
Ta'limda katta
ma'lumotlar (Big Data)
tahlili
Ra
q
am
li
ta'li
m platf
o
rma
Sun
'iy i
n
tel
le
kt
(AI
) va
o'
rg
an
ish
Blokcheyn
texnologiyasi
Virtual haqiqat (VR) va
kengaytirilgan haqiqat (AR)
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
367
Bugungi raqamli iqtisodiyot sharoitida ta’lim sifatini oshirish va uni global
standartlarga moslashtirish innovatsion texnologiyalarni joriy etish orqali amalga
oshirilmoqda. Ushbu jarayon nafaqat ta’lim samaradorligini oshiradi, balki bilim
olishni qulay va keng ommaga ochiq qiladi. Raqamli ta’lim platformalari,
masofaviy ta’lim vositalari, va innovatsion texnologiyalar zamonaviy ta’limning
ajralmas qismiga aylangan.
Ta’lim jarayonlarini globalizatsiya qilishda Coursera, Udemy, edX kabi
raqamli platformalar muhim rol o‘ynaydi. Ushbu platformalar orqali talabalar
dunyoning istalgan nuqtasidan yuqori sifatli ta’lim olish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Zoom, Microsoft Teams, va Google Meet kabi vositalar yordamida o‘qitish
jarayonlarini masofadan turib interaktiv tarzda tashkil qilish mumkin. Gibrid ta’lim
modeli esa an’anaviy darslarni raqamli texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirib, ta’lim
samaradorligini oshiradi.
Sun’iy intellekt (AI) va o‘rganish algoritmlari ta’lim jarayonini
shaxsiylashtirishga xizmat qiladi. AI yordamida har bir talabaga mos individual
o‘quv rejasi ishlab chiqiladi. Avtomatlashtirilgan baholash tizimlari orqali test va
imtihonlarni avtomatik tarzda baholash o‘qituvchilar yukini sezilarli darajada
kamaytiradi. Shuningdek, AI asosida qurilgan tizimlar talabalarni real vaqt
rejimida kuzatib, ularning kuchli va zaif tomonlarini aniqlashga yordam beradi.
Virtual haqiqat (VR) va kengaytirilgan haqiqat (AR) texnologiyalari
tibbiyot, muhandislik va boshqa texnik sohalarda amaliy o‘qitish imkoniyatlarini
kengaytiradi. Talabalar murakkab operatsiyalarni yoki texnologik jarayonlarni
xavfsiz virtual muhitda o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu yondashuv
ta’lim jarayonini xavfsiz va ko‘rgazmali qiladi.
Blokcheyn texnologiyalari ta’lim tizimidagi hujjatlarni boshqarishda
inqilobiy o‘zgarishlar kiritmoqda. Diplomlar va sertifikatlarni autentifikatsiya
qilish orqali ularning soxtalashtirilishini oldini olish mumkin. Bundan tashqari,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
368
ta’lim oluvchilarning learning pathway (o‘quv yo‘li) va yutuqlarini blokcheyn
yordamida kuzatish va xavfsiz saqlash imkoniyati yaratiladi. Hamkorlik
platformalari esa talabalar va o‘qituvchilarni birlashtiruvchi vosita bo‘lib, loyiha
asosida ishlashni yanada samarali qiladi.
Faydalanilgan adabiyot va manbalar:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2021 yil 20 dekabrdagi «Oilaviy
tadbirkorlikni rivojlantirish va aholining daromad manbaini kengaytirishga
doir qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida»gi PQ-55-son //
2.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining
2021 yil 30 dekabrdagi PQ-77-son
“
Hunarmandchilik
faoliyatini
qoʻllab-quvvatlash
tizimini
yanada
takomillashtirish
chora-tadbirlari
toʻgʻrisida”
gi
Qarori.
//
https://lex.uz/docs/5807559
3.
Basco, R. Family business and regional development - A theoretical model of
regional familiness. Journal of Family Business Strategy (2015),
http://dx.doi.org./10.1016/j.jfbs.2015.04
4.
Banalieva E.R., Eddleston K.A., Zellweger T.M. When do family firms have
an advantage in transitioning economies? Toward a dynamic institution-based
view // Strategic Management Journal. – 2015. –T. 36. -№ 9.
5.
OʻlmasovA. Oila iqtisodiyoti. Toshkent – “Mexnat”- 1998.;
6.
PardaevM.Q. Oila xoʻjaligi iqtisodiyoti va tadbirkorligi. Samarqand 2001 y.;
7.
Norqobilova.F.A.
International scientific and practical conference // Iqtisodiy
erkinlik indekisi hunarmandchilik sohasini rivojlantirishdagi roli (zenodo.org),
2023. – p 255-25
