https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
181
SUG‘URTA KOMPANIYALARI
BOZORIDA TA’SIR ETUVCHI
OMILLARNING TAHLILI, PRAGNOZ VARIANTLARI.
SATTOROV FIRDAVS ZIYODULLAYEVICH
Qashqadaryo viloyat hokimining jamoat va diniy tashkilotlar bilan aloqalar
bo‘yicha o‘rinbosari kotibiyati mudiri.
Annotatsiya. Ushbu maqolada Sug‘urta kompaniyalar o‘rtasida bozoridagi
o‘zaro raqobatning kuchayishi va axborot texnologiyalarni rivojlantirishga,
iste’molchilarning man’fati va xulq-atvoridagi o‘zgarishlar sug‘urta
kompaniyalarini biznes yuritishning mavjud texnologik tamoyillarini qayta ko‘rib
chiqishga undayapti. Aynan innovatsion yondashuvda sug‘urta biznesining
kelajagi yotadi, shuning uchun sug‘urta sohasida yangi inqilobiy blokcheyn
texnologiyasidan foydalanish imkoniyatlarini ko‘rib chiqish muhim hisoblanadi.
Kalit so‘zlar Kalit so‘zlar: raqamli sug‘urta xizmatlar, sug‘urta mukofoti,
sug‘urta summasi, sug‘urta to‘lovi, sug‘urta bozori.
Анотатция: В статье рассматривается, как усиление конкуренции на
рынке страхования, развитие информационных технологий, изменение
интересов и поведения потребителей заставляют страховые компании
пересматривать существующие технологические принципы ведения
бизнеса. Именно за этим инновационным подходом и кроется будущее
страхового бизнеса, поэтому важно рассмотреть возможности
использования новой революционной технологии блокчейн в страховой сфере.
Ключевые слова: цифровые страховые сервисы, страховая премия,
страховая сумма, страховая выплата, страховой рынок.
Abstract. This article discusses the growing competition in the insurance
market among insurance companies and the development of information
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
182
technologies, changes in consumer interests and behavior, which are forcing
insurance companies to reconsider the existing technological principles of doing
business. It is precisely in an innovative approach that the future of the insurance
business lies, therefore it is important to consider the possibilities of using a new
revolutionary blockchain technology in the insurance sector.
Keywords: digital insurance services, insurance premium, insurance
amount, insurance payment, insurance market.
Bugungi kunda mamlakatimizda barcha jabhalarida ro‘y berayotgan real
o‘zgarishlar iqtisodiyot moliyaviy tizimining tarkibiy qismlaridan biri bo‘lgan
sug‘urta mahsulotlar rolini oshirish uchun ob’ektiv shart-sharoitlar yaratmoqda.
Sug‘urta bozori bozor iqtisodiyotining eng muhim segmentlaridan biri bo‘lib,
uning roli davlatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishida katta ahamiyatga ega.
Mamlakatimizda milliy sug‘urta xizmatlari bozorini rivojlantirish istiqbollari
va uning iqtisodiyotga tobora kuchayib borayotgan ta’siri yaqqol ko‘rinib turibdi,
hozirgi vaqtda bu mamlakatimizda moliyaviy-iqtisodiy munosabatlarning samarali
ishlashi va muvaffaqiyatli rivojlanishi uchun strategik omillardan biri hisoblanadi.
Bozor sharoitida har bir tadbirkorlik sub’ekti faoliyati sug‘urta qoplamasini talab
qiladigan xilma-xil risklarga duch keladi. Ushbu risklardan himoyalanishda
sug‘urta xizmatlarining o‘rni beqiyos.
Ta’kidlash joizki, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-
yil 31-dekabrdagi 106-sonli “O‘zbekiton Respublikasi Moliya vazirligi huzurida
Sug‘urta bozorini rivojlantirish agentligi faoliyatini tashkil etish chora-tadbirlari
to‘g‘risidagi” qaroriga asosan sug‘urta bozorini rivojlantirish agentligi tuzildi.
Agentlik
O‘zbekiston
Respublikasi
Axborot
texnologiyalari
va
kommunikatsiyasini rivojlantirish vazirligi bilan birgalikda sug‘urta xizmatlari
iste’molchilari, sug‘urta kompaniyalarining moliyaviy ahvoli, to‘lov qobiliyati va
sug‘urta
to‘lovlari,
sug‘urta
bozorining
professional
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
183
ishtirokchilari haqida ma’lumotlarni erkin olishlari hamda sug‘urta sohasidagi
muammolarini hal etishni ta’minlashizarur. Moliya vazirligi huzuridagi agentlik
quyidagi tuzilmadan iborat:
Direktor
Sug‘urta bozorini isloh
qilish bo‘yicha
maslahat kengashi
Direktorning birinchi
o‘rinbosari
Direktor
o‘rinbosarlari
OAV bilan aloqalar
bo‘yicha bosh
mutaxassis
Sug‘urta faoliyati
metodikasi boshqarmasi
5
Prudensial
me’yorlarga amal
qilishi monitoringini
olib borish va tahlil
qilish boshqarmasi
4
Xalqaro aloqalar
bo‘yicha bosh
mutaxassis
Sug‘urtalovchilar va
sug‘urta brokerlarini
litsenziyalash bo‘limi
2
Bosh buxgalter
Sug‘urta munosabatlari
barcha
ishtirokchilarining
huquqlari va qonuniy
manfaatlarini himoya
qilish bo‘limi
Sug‘urtalovchilarnin
g sug‘urta zaxiralari
va aktivlari sifatini
tahlil qilish bo‘limi
3
Xodimlar bo‘yicha
bosh mutaxassis
Yuridik bo‘lim
2
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
184
2
Sug‘urta sohasida
AKTni joriy qilish
va rivojlantirish
bo‘limi
2
Ma’muriy-xo‘jalik
bo‘limi
1-rasm. O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi huzurida Sug‘urta
bozorini rivojlantirish agentligining tuzilmasi.
2023-yil 31-dekabr holatiga faoliyat yuritayotgan umumiy sug‘urta
tashkilotlari soni 43 taga yetdi, ulardan 35 tasi umumiy sug‘urta tarmog‘ida va 8
tasi hayot sug‘urtasi tarmog‘ida faoliyat olib bormoqda. Iqtisodiyotning sug‘urta
sektori rivojlanishining hajmini tavsiflovchi asosiy ko‘rsatkichlar yillar davomida
to‘plangan yalpi sug‘urta mukofotlari hisoblanadi. Sug‘urta kompaniyalar
o‘rtasida risk uchun javobgarlikni taqsimlash usuliga ko‘ra sug‘urta usullarining
ikki guruhi mavjud:
2-rasm. Ob’ektini sug‘urta qilish usullari
Ob’ektni to’liq o‘ziga xos xavfni qoplaydigan keng qamrovli sug‘urta, ya’ni
sug‘urta hodisalarining tanlangan guruhida mumkin bo‘lgan maksimal zarar,
mulkning haqiqiy qiymati bo‘yicha sug‘urta va almashtirish qiymati bo‘yicha
sug‘urtaga bo‘linadi.
Ob'ektni to'liq
sug'urta qilish
Ob'ektni ma'lum
qismini sug'urta
qilish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
185
Sug‘urtada shartnoma tuzilgan kundagi mulkning haqiqiy qiymati sifatida
belgilanadigan mulkning haqiqiy qiymatiga asoslangan sug‘urta. Sug‘urta
qoplamasi zarar miqdoriga teng.
O‘zgartirish qiymatini sug‘urtalash ob’ekt uchun sug‘urta tovonining tegishli
turdagi yangi mulk narxiga teng ekanligini anglatadi. Mulkning eskirishi hisobga
olinmaydi.
Ob’ektni ma'lum qismini sug'urta qilish
– sug‘urtalovchining javobgarligini
ko‘pincha cheklab qo‘yadi, xavfning ma’lum bir qismini sug‘urta qildiruvchiga
qoldiradi (to‘liqdan sezilarli darajada arzonroq). “Xavfni ushlab turish” atamasi
sug’urta qildiruvchi yoki sug‘urtalovchi javobgar bo‘lgan xavf qismiga ishora
qilish uchun ishlatiladi.
3-rasm Ob’ektni ma'lum qismini sug'urta qilish
Mos sug‘urta deganda sug‘urta hodisasi yuz berganda sug‘urtalovchining
sug‘urta qildiruvchiga to‘lashi lozim bo‘lgan sug‘urta summasi jami zararning
belgilangan qismini tashkil etishi tushuniladi. Sug‘urta shartnoma shartlarida mos
qarashlari sug‘urta summasining sug‘urta ob’ektining haqiqiy qiymatiga nisbatan
yetarli baholanishi yoki ko’rsatilgan hodisalar natijasida korxonaning maksimal
kutilgan zarar ko‘rishi bilan ifodalanadi. Ushbu ko’rsatkichga muvofiq, sug‘urta
qoplamasi sug‘urta qiymati bilan bog’liq bo’lganligi sababli yuzaga kelgan zarar
bilan bog’liqdir. Sug‘urta summasi hamda sug‘urta ob’ektini baholash o‘rtasidagi
farq qanchalik kichik bo‘lsa, shunchalik sug‘urta tovonining to’liqlik darajasi
yuqori bo‘ladi.
Sug‘urta qildiruvchi o‘z qo‘lida qoladigan tavakkalchilik ulushini tartibga
solishi va o‘zi uchun to’langan mukofotning maqbul miqdorini tanlashi mumkin.
O'zaro mos
kelishi
O'zaro mos
kelmasligi
Ob’ektni
ma'lum
qismini
sug'urta
qilish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
186
Bir biriga mos keladigan sug‘urtaning o‘ziga xos xususiyati shundaki, zararni
miqdorini taqsimlash uning hajmiga bog‘liq emas. Bu ba’zan sug‘urta bilan
shug‘ullanadigan har ikki tomon uchun o‘ziga yarasha noqulaylik tug‘diradi.
Ushbu kamchilikni bartaraf etish uchun mos kelmaydigan sug‘urta qo‘llaniladi, bu
sizga risklarni kamroq moliyalashtirishga yondashuvlarni ularning hajmi va kelib
chiqishiga qarab ajratish va ushbu yondashuvlarni bitta shartnomada birlashtirish
imkonini beradi.
Birinchi tavakkalchilik tizimidagi sug‘urtaning kamchiligi shundaki, eng
og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkin bo‘lgan katta xavflar korxonaning o‘zida
qoladi. Shunday qilib, sug‘urtalangan shaxs yana bunday risklarni boshqarish va
ularni moliyalashtirish muammosiga duch keladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Suyunovich
Mukhitdinov
Khudoyar
and
Norqobilova
Feruza
Abdihamidovna.
"Prospects
Of
Digitalization
Of
Craftsmanship
Development In The Region." Journal of Pharmaceutical Negative Results
(2022): 345-352.
2.
Kichik korxonalar moliyaviy natijalar to'g'risidagi hisobotning asosiy
elementlarining mutlaq o'zgarishini hisoblash, samaradorlikning nisbiy
qiymatlarini, xususan rentabellikni hisoblash va talqin qilishni
ta'minlaydigan soddalashtirilgan tahlil shakli bilan cheklanishi mumkin.
3.
Молиявий ҳисобот таҳлили. Дарслик. / М.Ю.Рахимов; – Т.:
“ИқтисодМолия”, 2021.
4.
Abdihamidovna, Norqobilova Feruza. "Financial Services to the Residents
of the Region in the Field of Crafts." International Journal of Innovative
Analyses and Emerging Technology 1 (2021): 225-230.
5.
Норқобилова, Ф. А. "ХИЗМАТ КЎРСАТИШ ТАРМОҚЛАРИНИ
МОДЕЛЛАШТИРИШДА
ТИЗИМЛИ
ТАҲЛИЛ
ҚИЛИШ,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-3_ Февраль-2025
187
СИНТЕЗЛАШ ВА ОПТИМАЛЛАШТИРИШ." International journal of
conference series on education and social sciences (Online). Vol. 1. No. 2.
2021.
6.
Norqobilova, Feruza Abduhomidovna. "MILLIY IQTISODIYOTDA
HUNARMANDCHILIK
MAHSULOTLARINI
RAQAMLASHTIRISHNING RIVOJLANISH YО ‘NALISHLARI." THE
INNOVATION ECONOMY 1.04 (2023).
7.
Tashkilotning moliyaviy natijalarini tahlil qilish muammolari to'g'risida / O.
A. Romanova / fanlarning sinergiyasi. — 2021.
8.
Moliyaviy tahlil. Darslik. / B.A.Xasanov, M.Y.Raximov, Z.A.Muqumov,
A.I.Aliqulov, A.B.Jumanova, N.SH.Xajimuratov, R.B.Xasanova; – T.:
“Iqtisodiyot”.
