https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
275
OPENSIMMPLS SIMULYATSIYA DASTURI ASOSIDA MPLS
TARMOQLARINI TAHLIL QILISH
Nurmurodov J.X.,
Nizamov A.N.,
Jumaboyev T.A.,
Sobirov U.K.
Annotatsiya. MPLS (Multiprotocol Label Switching) tarmoqlarini tahlil
qilish uchun OpensimMpls simulyatsiya dasturidan foydalanishning afzalliklari va
imkoniyatlari ko'rib chiqiladi. MPLS texnologiyasining asosiy tamoyillari, uning
trafikni boshqarishdagi roli va samaradorligi tahlil qilinadi. Shuningdek,
maqolada OpensimMpls platformasi yordamida tarmoq ishlash ko'rsatkichlarini
modellashtirish usullari va natijalarini o'rganish metodikasi yoritiladi.
Kalit so‘zlar: MPLS (Multiprotocol Label Switching), OpensimMpls,
Tarmoq simulyatsiyasi, Trafik boshqarish, QoS (Xizmat sifati), Tarmoq
topologiyasi, Paket yo'naltirish, Telekommunikatsiya texnologiyalari, Kechikish
tahlili, O'tkazish qobiliyati, Simulyatsiya dasturi, Tarmoq optimallashtirish,
Raqamli infratuzilma, Internet trafik boshqaruvi.
Kirish
Bugungi kunda axborot-kommunikatsiya texnologiyalarining rivojlanishi
bilan yuqori tezlikdagi, ishonchli va samarali ma’lumot uzatish tarmoqlariga
bo‘lgan talab ortib bormoqda. MPLS (Multi-Protocol Label Switching)
texnologiyasi bunday talablarni qondirish uchun mo‘ljallangan bo‘lib, u ma’lumot
paketlarini belgilash (label switching) orqali samarali marshrutlash va tezkor
uzatishni ta’minlaydi. MPLS tarmoqlari yuqori darajadagi moslashuvchanligi, sifat
kafolati (QoS) va trafikni optimallashtirish xususiyatlari tufayli keng
qo‘llanilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
276
Mazkur ishda MPLS tarmoqlari OpenSIMMPLS simulyatsiya dasturi
yordamida tahlil qilinadi. Ushbu dastur MPLS texnologiyasining ishlashini
modellashtirish va turli ssenariylarni sinovdan o‘tkazish imkoniyatini beradi.
Tadqiqot davomida MPLS tarmog‘ining samaradorligi, trafik boshqaruvi va
paketlarni uzatish jarayoni o‘rganilib, uning afzalliklari va cheklovlari tahlil
qilinadi.
Raqamli texnologiyalar tez sur'atlar bilan rivojlanib borayotgan davrda,
yuqori samarali tarmoq texnologiyalariga bo'lgan talab ortib bormoqda. MPLS
texnologiyasi
zamonaviy
tarmoqlarda
yuqori
tezlik,
ishonchlilik
va
moslashuvchanlikni ta'minlash uchun keng qo'llanilmoqda. Ushbu maqolada
OpensimMpls simulyatsiya dasturi yordamida MPLS tarmoqlarining ishlash
ko'rsatkichlarini baholash va optimallashtirish bo'yicha tadqiqot natijalari
keltiriladi.
MPLS texnologiyasining asosiy tamoyillari MPLS texnologiyasi paketlarni
yo'naltirishni optimallashtirish va trafikni boshqarish uchun ishlatiladi. Masalan,
bu texnologiya yordamida video oqimlar uchun minimal kechikish talablarini
ta'minlash uchun trafik ustuvorligini boshqarish amalga oshiriladi. Shuningdek,
korporativ VPN tarmoqlarida xavfsiz va samarali yo'naltirish jarayonini tashkil
etish uchun foydalaniladi. Praktikada, bu jarayon yo'naltiruvchi tugunlarda yorliq
asosida qabul qilinadigan qarorlar orqali amalga oshadi, bu esa tarmoqning
yuklanishini samarali boshqarishga yordam beradi. Uning asosiy prinsiplari
quyidagilar:
1.
Yorliqlar asosida yo'naltirish
: Har bir paketga maxsus yorliq (label)
biriktiriladi, bu esa paketni qayerga yetkazish kerakligini aniqlaydi.
2.
Trafikni boshqarish
: Tarmoq resurslarini samarali taqsimlash va xizmat
sifatini (QoS) ta'minlash imkoniyatlari.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
277
3.
Moslashuvchanlik
: Turli protokollar va xizmatlarni birlashtirish
imkoniyati.
1-rasm. MPLS tarmoqlarini OpensimMpls simulyatsiya dasturi asosida
modellashtirish
OpensimMpls simulyatsiya dasturining imkoniyatlari OpensimMpls MPLS
tarmoqlarini modellashtirish uchun maxsus ishlab chiqilgan dasturiy vositadir.
Ushbu dastur quyidagi imkoniyatlarni taqdim etadi:
Tarmoq topologiyalarini yaratish va sozlash: Turli murakkablikdagi tarmoq
infratuzilmasini modellashtirish. Trafik oqimlarini tahlil qilish: Trafikni boshqarish
algoritmlarini sinovdan o‘tkazish. QoS parametrlarini baholash: Kechikish,
o'tkazish qobiliyati va yo'qotishlar kabi ko'rsatkichlarni o'rganish. Simulyatsiya
natijalarini vizualizatsiya qilish: Tarmoq ishlashining grafik holatini kuzatish.
Tahlil usullari va natijalar OpensimMpls yordamida MPLS tarmoqlarini
tahlil qilish quyidagi bosqichlarni o'z ichiga oladi: Tarmoq topologiyasini yaratish:
Simulyatsiyada turli yo'nalishlar, tugunlar va trafik oqimlari modellashtirildi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
278
Masalan, uchta yirik tarmoq segmentidan iborat topologiya yaratilib, trafikning bir
segmentdan ikkinchisiga o'tishi kuzatildi. Trafikni boshqarish algoritmlarini
sinovdan o'tkazish: Foydalanuvchilar tomonidan aniqlangan xizmat sifatiga mos
keluvchi algoritmlar sinovdan o'tkazildi. Olingan natijalar tarmoqdagi paket
yo'qotishlarini minimallashtirish va kechikishni qisqartirishga yordam berdi.
Simulyatsiya natijalarini tahlil qilish
: Simulyatsiya davomida kechikish va
o'tkazish qobiliyati kabi asosiy parametrlar o'lchandi. MPLS texnologiyasi
yordamida oddiy IP yo'naltirishga nisbatan yaxshiroq natijalarga erishildi.
OpensimMpls yordamida amalga oshirilgan tahlillar shuni ko'rsatadiki, MPLS
texnologiyasi odatiy IP yo'naltirish usullariga nisbatan ancha samarali. Ayniqsa,
xizmat sifatini talab qiluvchi tarmoqlarda (masalan, video oqimlar va ovozli
qo'ng'iroqlar) bu farq yaqqol seziladi.
Xulosa va tavsiyalar Maqolada tahlil qilinganidek, MPLS texnologiyasi
yuqori samarali tarmoqlarni tashkil qilishda muhim ahamiyat kasb etadi.
OpensimMpls
simulyatsiya
dasturi
ushbu
texnologiyani
o'rganish
va
optimallashtirishda samarali vosita hisoblanadi. Ushbu dasturdan foydalanish
tarmoq infratuzilmasini loyihalash va testdan o'tkazish uchun vaqt va resurslarni
tejash imkonini beradi.
Kelgusida tarmoqdagi murakkabroq topologiyalarni simulyatsiya qilish va
yangi trafikni boshqarish algoritmlarini sinovdan o'tkazish bo'yicha tadqiqotlarni
kengaytirish tavsiya etiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev “2022—2026 yillarga
mo‘ljallangan yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi”
2. O‘zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha xarakatlar
strategiyasi to‘g‘risida" O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni.-T.:
O‘zbekiston Respublikasi qonun xujjatlari to‘plami, 2017 y., 6-son.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-40_ Том-1_ Март-2025
279
3.
Р.
Х.
Джураев,
Ш.Ю.
Джаббаров
"Документальные
телекоммуникационные системы и сети" Учебник. Ташкент. ТАТУ 2006
4. Н.Б. Усманова Системы и сети передачи данных. Учебное пособие.
Ташкент ТАТУ.2006 провел Г. Технологии передачи данных. 7-е изд. -СПб
Петр, К.: Изд. Группа БХВ , 2003 г.
5. Олифер В. Олифер Н. «Компьютерный набор. Принципы, технологии ,
протоколы» СПб.: ПИТЕР, 2001
