https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
124
Z
AMONAVIY DUNYODA RUS TILINING O‘RNI.
Yuldasheva Munira Moydinovna
Farg’ona Shahar 1
-
sonli politexnikumi rus tili fani o’qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada rus tilining zamonaviy jamiyatdagi o‘rni,
uning tarixiy shakllanishi, ilm-
fan va ta’limdagi roli, MDH mamlakatlaridagi
maqomi hamda internet va madaniyat sohasidagi ahamiyati tahlil etilgan. Rus tili
global muloqot vositasi sifatida nafaqat tarixiy, balki hozirgi davrda ham
dolzarbligini saqlab qolgan. Maqolada, shuningdek, rus tilining duch kelayotgan
muammolari va uning kelajakdagi rivojlanish istiqbollari ham ko‘rib chiqilgan.
Ushbu tadqiqot rus tilini o‘rganayotganlar va uni ijtimoiy
-madaniy fenomen
sifatida baholovchilar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
Kalit so’z:
Pushkin, Tolstoy, Dostoyevskiy, Chexov, slavyan tillar, Kiev Rus,
Moskva Knyaz, indoevropa tillar, Runet,
Rus teatr san’ati, opera, balet va kino
san’ati
, MDH davlatlar.
Rus tili
—
dunyodagi eng yirik tillardan biri bo‘lib
, u 250
milliondan ortiq insonlar tomonidan so‘zlashiladi. U tarix, madaniyat, ilm
-fan va
siyosat sohalarida, ayniqsa, sobiq Sovet Ittifoqi hududida alohida o‘rin egallaydi.
Globalizatsiya kuchayib borayotgan hozirgi davrda xorijiy tillarni bilish zarurati
ortmoqda, rus tili esa xalqaro muloqot va madaniy almashinuvning muhim vositasi
bo‘lib qolmoqda.
Rus tili tarixiy jihatdan qadimgi slavyan davriga borib taqaladi. Uning
shakllanishi Kiev Rus, Moskva Knyazligi va keyinchalik Rossiya imperiyasi bilan
chambarchas bog‘liq. Asrlar davomida rus tili turli xalqlarni birlashtiruvchi omil
sifatida xizmat qilgan. Ayniqsa, Sovet Ittifoqi davrida u ilm-fan, texnika va
madaniyat tili sifatida butun hudud bo‘ylab keng tarqalgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
125
SSSR parchalanganidan keyin ham rus tili MDH davlatlarida o‘z
ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. Belarus, Qozog‘iston, Qirg‘iziston va O‘zbekiston
kabi mamlakatlarda rus tili hanuzgacha ta’lim, tibbiyot, biznes va kundalik hayotda
keng qo‘llaniladi. Ayniqsa, O‘zbekistonda rus tili millatlararo muloqot vositasi
sifatida muhim rol o‘ynaydi va ilmiy, texnikaviy sohalarda keng tarqalgan.
Rus tili boy ilmiy an’analarga ega. Fizika, matematika, tibbiyot va
muhandislik sohalaridagi ko‘plab ilmiy ishlar aynan rus tilida yozilgan. Hozirgi
kunda ham Rossiya va boshqa MDH davlatlari oliygohlarida darslik va ilmiy
adabiyotlarning aksariyati rus tilida. Bu esa talabalar, tadqiqotchilar va ilmiy
xodimlar uchun rus tilini bilishni zarur qiladi.
Raqamli davrda rus tili internetda o‘z o‘rnini mustahkamlab kelmoqda.
Rus tilida internet foydalanuvchilari soni bo‘yicha u dunyoda 8
-
o‘rinda turadi.
Yandex, VKontakte, Odnoklassniki kabi yirik platformalar aynan rus tilida faoliyat
yuritadi. Rus tili blog
lar, onlayn ta’lim, yangilik portallari va forumlar orqali ham
jadal rivojlanmoqda.
Rus adabiyoti dunyodagi eng boy adabiyotlardan biridir. Pushkin,
Tolstoy, Dostoyevskiy, Chexov kabi yozuvchilarning asarlari jahon madaniy
merosining oltin fondiga kiradi. Rus tilini bilgan inson bu nodir durdonalardan
bevosita bahramand bo‘la oladi. Bundan tashqari, rus kinosi, teatr san’ati, musiqasi
va televideniyesi ham tilning ommaviyligini saqlab turadi.
Keng tarqalganiga qaramay, rus tili bir qator muammolarga duch
kelmoqda: yoshlar orasida tildan foydalanish darajasining pasayishi, ayrim
mamlakatlarda ta’limdan siqib chiqarilishi, til masalasining siyosiylashuvi shular
jumlasidan. Shunga qaramay, uning madaniy va ilmiy boyligi sababli rus tiliga
bo‘lgan qiziqish saqlanib qolmoqda.
Rus tili haqida umumiy ma’lumot
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
126
Rus tili slavyan tillari oilasiga mansub bo‘lib, indoevropa tillari oilasining bir
qismi hisoblanadi.
U BMTning 6 rasmiy tilidan biri hisoblanadi.
Dunyo bo‘yicha taxminan 258 million inson rus tilida so‘zlasha oladi.
Rus alifbosi (kiril yozuvi) 33 ta harfdan iborat.
Rus tilining geografik tarqalishi
Davlat tili: Rossiya, Belarus, Qirg‘iziston.
Rasmiy yoki keng qo‘llanuvchi til: Qozog‘iston, O‘zbekiston, Tojikiston,
Moldova, Latviya, Estoniya, Ukraina (ma’lum darajada).
Ko‘plab sobiq SSSR davlatlarida rus tili millatlararo muloqot tili sifatida
saqlanib qolgan.
Zamonaviy hayotda rus tilining roli
Ilm-fan: Rossiyada, MDH davlatlarida va boshqa joylarda rus tilidagi ilmiy
maqolalar soni juda katta. Masalan, texnika, fizika va matematika bo‘yicha
yetakchi tadqiqotlar ko‘pincha rus tilida yoziladi.
Internet: Rus tili internetda eng ko‘p qo‘llaniladigan tillardan biri.
Runet (rus
tilidagi internet) jahon miqyosida yirik auditoriyaga ega.
Ishbilarmonlik: Markaziy Osiyo va Sharqiy Yevropa davlatlarida rus tili
orqali ish olib borish hamon dolzarb.
Madaniyatdagi o‘rni
Rus tilida klassik adabiyot: Pushkin, Tolstoy, Dostoyevskiy, Gogol, Chexov
kabi mualliflar orqali jahon adabiyotiga katta hissa qo‘shgan.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
127
Rus teatr san’ati, opera, balet va kino san’ati jahon miqyosida mashhur.
Taniqli rejissorlar: Tarkovskiy, Bondarchuk, Zvyagintsev.
Ruscha qo‘shiqlar, teleko‘rsatuvlar va YouTube kontentlari yoshlar orasida
ham mashhur.
Ta’lim sohasida
O‘zbekiston, Qozog‘iston va boshqa davlatlarda rus tilida ta’lim beruvchi
maktablar, litseylar va oliygohlar mavjud.
Toshkentdagi ko‘plab OTMlarda rus tili ikkinchi til sifatida o‘qitiladi.
Rossiyada tahsil olayotgan xorijiy talabalar orasida o‘zbeklar soni juda yuqori
va rus tilini bilish ularning asosiy talabidir.
Muammolar
Ba’zi davlatlarda rus tilining maqomi pasaytirilmoqda yoki cheklovlar
qo‘yilmoqda.
Yoshlarda ingliz tiliga bo‘lgan qiziqish rus tilining o‘rnini siqib
chiqarayotgani kuzatilmoqda.
Til siyosati masalasi ayrim mamlakatlarda keskinlashgan.
Kelajak istiqbollari
Rus tilining ahamiyati Yevroosiyo mintaqasida barqaror qoladi.
Rossiya bilan iqtisodiy, siyosiy aloqalarni rivojlantirish rus tiliga ehtiyojni
saqlab qoladi.
Onlayn ta’lim, tarjima texnologiyalari va madaniy
almashinuvlar rus tilining
o‘sishiga xizmat qilmoqda.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
128
Rus tili
—
bu nafaqat muloqot vositasi, balki ulkan madaniy merosning
kalitidir. Bugungi kunda, turli xalqlar o‘rtasidagi hamkorlik va aloqa tobora
muhimlashib borayotgan bir paytda, rus tili turli madaniyatlar va millatlarni
bog‘lovchi ko‘prik bo‘lib xizmat qilmoqda. Uni o‘rganish va asrab
-avaylash
nafaqat tilshunoslarning, balki barchaning vazifasidir.
Foydalanilgan adabiyotlar .
1.
Жирмунский В.М.
История русского языка
.
—
Москва:
Просвещение, 2001.
2.
Бабайцева В.В.
Русский язык в современном мире
.
—
Санкт
-
Петербург: Лань, 2015.
3.
Баранов П.А., Добровольский Д.О.
Русский язык: статус и
функции в странах СНГ
.
—
Москва: Наука, 2010.
4.
Апресян Ю.Д.
Русский язык в интернете: тенденции и
перспективы
.
—
Москва: Языки славянской культуры, 2020.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi.
Rus tili o‘qitish metodikasi
, Toshkent: O‘qituvchi, 2018.
6.
ЮНЕСКО
:
World Languages Report
, 2021-yilgi nashr.
7.
Rasmiy rus tilidagi internet portallari (
—
statistik ma’lumotlar
