https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
120
"RUS TILI
–
ILM-FAN VA TEXNOLOGIYALAR TILI SIFATIDA"
Yuldasheva Munira Moydinovna
Yunusova Malohat Ergashevna
Farg’ona
Shahar 1-
sonli politexnikumi rus tili o’qituvchilari
Annotatsiya:
Ushbu maqolada rus tilining zamonaviy ilm-fan va
texnologiyalar sohasidagi o‘rni tahlil qilinadi. Tarixan ilmiy meros, texnikaviy
hujjatlar va xalqaro kosmik loyihalar rus tilida yuritilgan bo‘lib, u bugungi kunda
ham ilmiy-tadqiqotlar va texnik sohalarda
muhim aloqa vositasi bo‘lib qolmoqda.
Rus tilida chop etilayotgan ilmiy jurnallar, texnologik hujjatlar, oliy ta’lim
resurslari MDH va boshqa mamlakatlar mutaxassislari uchun zarur bilim manbai
hisoblanadi. Shuningdek, maqolada IT sohasi, dasturlash, kosmik tadqiqotlar va
O‘zbekiston misolida rus tilining ahamiyati yoritilgan.
Kalit so‘zlar
:Rus tili,Ilm-fan,Texnologiyalar, Texnikaviy hujjatlar, Kosmik
tadqiqotlar, Ilmiy jurnallar,
Dasturlash ,IT sohasi, Til siyosati, Ta’lim
resurslari,Texnik kasb-
hunar ta’limi,Innovatsion taraqqiyot
Zamonaviy dunyoda ilm-fan va texnologiya yuksalishining asosiy
kalitlaridan biri bu
–
global miqyosda tushuniladigan va ilmiy hamkorlikni
ta’minlay oladigan tillardir. Ingliz tili bu borada yetakchi bo‘lib kelayotgan bo‘lsa
-
da, rus tili ham tarixiy, ilmiy va texnikaviy merosi bilan muhim o‘rinni egallab
kelmoqda. Ayniqsa, sobiq SSSR mamlakatlari, Markaziy Osiyo va Sharqiy
Yevropa davlatlarida rus tili ilm-
fan va ta’lim s
ohasida muhim aloqa vositasidir.
Tarixiy asoslar
Rus tili XX asrda jadal rivojlangan ilmiy-tadqiqot ishlarining markazida
bo‘lgan. Sovet Ittifoqi davrida ilm
-fan, texnika, tibbiyot, matematika va kosmik
tadqiqotlar sohasida yaratilgan minglab asarlar rus tilida yozilgan. Ushbu
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
121
adabiyotlar hanuzgacha ilmiy hamjamiyat uchun muhim manba bo‘lib xizmat
qilmoqda.
Texnikaviy hujjatlar va nazariy ishlanmalar
Bugungi kunda ham rus tilida yozilgan texnikaviy hujjatlar, loyihalar,
me’yoriy
-
texnik hujjatlar (GOST, SNiP) ko‘plab sanoat tarmoqlarida
ishlatilmoqda.
Muhandislik, qurilish, energetika va IT yo‘nalishlarida rus tilidagi
resurslar tajriba almashish uchun muhim asosdir.
Ilmiy nashrlar va ta’lim resurslari
Rossiyada va rus tilida chop etilayotgan ilmiy jurnallar (masalan, "
Наука
и
жизнь
", "
Химия
и
жизнь
", "
Вестник
Российской
академии
наук
") xalqaro
e’tirofga ega.
Ular fundamental va amaliy ilm-fanning muhim sohalarini qamrab
oladi. Bundan tashqari, Rossiyaning ko‘plab oliy o‘quv yurtlarida zamonaviy
fanlar bo‘yicha darsliklar rus tilida olib boriladi va ular MDH davlatlarida ham
keng qo‘llaniladi.
Texnologik hamkorlik va dasturlash
Bugungi kunda IT va dasturlash sohasida ham rus tilining o‘rni ko‘zga
tashlanadi. Yandex, Kaspersky, 1C kabi kompaniyalar nafaqat Rossiyada, balki
boshqa mamlakatlarda ham xizmat ko‘rsatadi. O‘zbekiston, Qozog‘iston, Belarus
kabi davlatlardagi IT mutaxassi
slar rus tilidagi hujjat, dasturiy ta’minot, texnik
ko‘rsatmalardan foydalanadilar.
Kosmik tadqiqotlarda rus tilining o‘rni
Kosmik soha
—
rus tilining texnologik qudratini eng yaqqol ko‘rsatadigan
misoldir. "Soyuz", "Mir", "Baikonur" loyihalari rus tilida yuritilgan va bugungi
kunda ham ko‘plab xalqaro astronautlar rus tilini o‘zlashtirishga majbur, chunki
Xalqaro Kosmik Stansiyada (ISS) asosiy ish tillaridan biri
—
rus tilidir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
122
O‘zbekiston misolida
O‘zbekistonda rus tili texnik kasb
-
hunar ta’limi, oliy ta’lim va ilmiy
-tadqiqot
markazlarida faol qo‘llaniladi. Talabalar, muhandislar, tibbiyot va texnika
sohalarida faoliyat yuritayotgan mutaxassislar rus tilida mavjud darslik, adabiyot
va qo‘llanmalarni
o‘rganib, amaliy ish faoliyatida foydalanadilar.
1. Rossiya ilm-fan tizimi haqida
Rossiya Fanlar akademiyasi 1724-yildan beri faoliyat yuritadi.
Har yili 20 000 dan ortiq ilmiy maqola rus tilida nashr etiladi.
“
Elibrary.ru"
–
Rossiyadagi eng yirik ilmiy maqolalar bazasi.
2. Texnika va injiniringda rus tilining ahamiyati
Texnik loyihalar, qurilish me’yoriy hujjatlari (GOST, SNiP) rus tilida
yoziladi.
Muhandislik va energetika sohasidagi xalqaro hamkorliklar ko‘p hollarda rus
tilida olib boriladi.
3. Kosmik soha
Xalqaro Kosmik Stansiyada (ISS) rus tili rasmiy ish yuritish tillaridan biri.
NASA va ESA kosmonavtlari Rossiyaga uchishdan oldin rus tilini
o‘rganadilar.
4. IT va dasturlash
Rossiyalik kompaniyalar: Yandex, Kaspersky, 1C
–
rus tilida ishlaydi.
Ko‘plab dasturiy ta’minotlar va hujjatlar rus tilida yozilgan.
5. O‘zbekiston misolida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-3_
июнь
-2025
123
Toshkentdagi Rossiya universitetlari filiallari (MSU, MIFI, RANXIGS) rus
tilida ta’lim beradi.
Texnikum va kollejlar o‘quvchilari rus tilida darsliklardan foydalanadi.
IT va tibbiyot sohasidagi ko‘plab ish hujjatlari rus tilida olib boriladi.
Rus tili
—
nafaqat madaniyat va adabiyot, balki ilm-fan, texnika va
texnologiyalar tili sifatida ham o‘zining dolzarbligini saqlab qolmoqda. U orqali
minglab ilmiy ishlar, texnik loyihalar va innovatsion g‘oyalar dunyo yuzini ko‘radi.
Shu bois, ilmiy va texnikaviy sohalarda faoliyat yuritishni istagan har bir
mutaxassis uchun rus tilini bilish muhim vosita hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
.
1.
"Русский язык как язык науки и технологий", Под ред. А. В.
Щербакова, МГУ, 2022.
2.
Абдусатторов, Ш. –
"Texnika va tilda mutanosiblik", // "O‘
zbekiston
filologiyasi" jurnali, 2021.
3.
Наука и жизнь –
Rossiyada nashr etiladigan ilmiy-ommabop jurnal.
4.
Российская академия наук –
5.O
‘
zbekiston Respublikasi Oliy ta
’
lim, fan va innovatsiyalar vazirligi
–
texnik ta
’
limda rus tilining o
‘
rni haqida hisobotlar.
6.IT Park Uzbekistan
–
IT sohasida rus tilidagi kontent va hamkorlik
loyihalari.
7.Yandex Research Blog
–
rus tilida dasturlash va sun’iy intellektga oid
maqolalar.
