https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
505
BEZAK CHOKLARNI TIKISHDA QO‘LLANILADIGAN USULLAR VA
ULARNING SAMARADORLIGI
Djurayeva Zamira Nuralievna,
Farg‘ona ICHSHUI maxsus texnikumi
Ishlab chiqarish ta’lim ustasi
Annotasiya.
Ushbu maqolada bezak choklarini tikishda
qo‘llaniladigan
asosiy usullar va ularning samaradorligi tahlil qilinadi. An’anaviy va zamonaviy
tikish texnologiyalari, qo‘llaniladigan materiallar hamda tikuvchilarning malakasi
asosida usullarning afzalliklari va kamchiliklari ko‘rib chiqiladi. Maqola b
ezak
choklarining sifatini oshirish va ishlab chiqarish samaradorligini ta’minlash
yo‘llarini o‘rganishga qaratilgan.
Kalit so
‘
zlar:
Bezak choklari, tikish usullari, tikuv texnologiyasi,
samaradorlik, bezak dizayni, sifat nazorati, tikuvchilar malakasi
Abstract.
This article analyzes the main methods used in sewing decorative
seams and their effectiveness. The advantages and disadvantages of the methods
are considered based on traditional and modern sewing technologies, materials
used, and the skills of seamstresses. The article is aimed at studying ways to
improve the quality of decorative seams and ensure production efficiency.
Keywords:
Decorative seams, sewing methods, sewing technology,
efficiency, decorative design, quality control, seamstress skills
KIRISH.
Bezak choklari kiyim-kechak va uy-
ro‘zg‘or buyumlarining
bezagini tashkil etadi, ularning sifatli va chiroyli bo‘lishi mahsulotning umumiy
ko‘rinishiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Tikish jarayonida qo‘llaniladigan usullar va
texnologiyalar bezak choklarining mustahkamligi va estetik jihatlarini belgilaydi.
Shu bois, bezak choklarni tikishda qo‘llaniladigan usullarni tahlil qilish va ularning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
506
samaradorligini aniqlash tikuv sanoati uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu
maqola bezak choklarining tikilishidagi turli usullar va ularning amaliy
qo‘llanilishidagi samaradorlikka oid masalalarni yoritadi.
Bezak choklarining asosiy turlari va qo‘llanilishi
Bezak choklari matolarni badiiy jihatdan bezash, chekka qismlarni
mustahkamlash yoki murakkab naqshlar yaratish uchun ishlatiladi. Ular quyidagi
turlarga bo‘linadi:
1.
Satrli chok (Running Stitch)
o
Qo‘llanilishi:
Oddiy chiziqli naqshlar, kontur chizish.
o
Samaradorlik:
Tez va oson tikiladi, lekin chidamsiz.
2.
Zanjir chok (Chain Stitch)
o
Qo‘llanilishi:
Gul naqshlari, yorqin bezaklar.
o
Samaradorlik:
Ko‘rkam, ammo ip uzilganda yechilishi mumkin.
3.
Ko‘krak chok (Stem Stitch)
o
Qo‘llanilishi:
Gul sopi, qattiq chiziqli naqshlar.
o
Samaradorlik:
Mustahkam va uzluksiz ko‘rinish beradi.
4.
Krestik chok (Cross Stitch)
o
Qo‘llanilishi:
An’anaviy geometrik naqshlar, xalqaro kashta turlari.
o
Samaradorlik:
Qo‘lda tikilganda uzoq vaqt talab qiladi, lekin juda chiroyli.
5.
Bargli chok (Leaf Stitch)
o
Qo‘llanilishi:
Gul barglari va tabiat elementlari.
o
Samaradorlik:
Mohirona tikish kerak, lekin badiiy ta’sir kuchli.
6.
French Knot (Fransuz tugmasi)
o
Qo‘llanilishi:
Gullarning markazi, mayda nuqtalar.
o
Samaradorlik:
Nozik ish talab qiladi, lekin ajoyib bezak beradi.
7.
Lazy Daisy (Daldali chok)
o
Qo‘llanilishi:
Mayda gullar va yaproqlar.
o
Samaradorlik:
Tez tikiladi, dekorativ ko‘rinishi bor.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
507
Bezak choklarini tikish usullari
Bezak choklarini tikishda quyidagi usullar qo‘llaniladi:
Qo‘lda tikish (Hand Embroidery)
•
Afzalliklari:
Noziklik, har bir chokni aniq boshqarish.
•
Kamchiliklari:
Vaqt talab qiladi, murakkab naqshlar uchun tajriba kerak.
Mashinada tikish
•
Afzalliklari:
Tezlik, bir xillik, sanoat miqyosida ishlash imkoniyati.
•
Kamchiliklari:
Dizaynni
dasturlash
talab
qilinadi,
qo‘ldagidek
moslashuvchan emas.
Kompyuterli kashtachilik
•
Afzalliklari:
Mukammal aniqlik, murakkab 3D naqshlar.
•
Kamchiliklari:
Qimmat texnika, maxsus dasturlar bilishi kerak.
Qo‘shma usul (Kombinatsiyalash)
•
Afzalliklari:
Qo‘l va mashina ishini birlashtirib, samaradorlikni
oshirish.
•
Misol:
Asosiy naqshni mashinada, nozik detallarni qo‘lda tikish.
Bezak choklarining samaradorligini ta’sir etuvchi omillar
Material tanlash
o
Ipning turi (ipak, sintetik, metall) va matoning qalinligi chokning chiroyli
bo‘lishiga ta’sir
qiladi.
Tikuv usuli
o
Qo‘lda tikilgan choklar ko‘proq badiiy qadrga ega, mashinada tikilganlari esa
tezkor va arzonroq.
Ishchining mahorati
o
Tajribali kashtachilar murakkab naqshlarni aniqroq bajara oladi.
Texnologik jihozlar
o
Zamonaviy kashta mashinalari (Brother, Bernina) va maxsus dasturlar sifatni
oshiradi.
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
508
O‘zbek tikuvchilik va bezak san’ati sohasida ko‘plab ilmiy va amaliy
manbalarda bezak choklarining turlari va ularni tikish usullari batafsil yoritilgan.
N.K.Yo‘ldoshev va N.R.Kadirxodjayeva “Ishlab chiqarish texnologiyalari” (2014)
darsligida bezak choklari va ularni tikish texnologiyalari haqida an’anaviy va
zamonaviy yondashuvlar keltirilgan. Shuningdek, Sh. Olimovning “Innovatsion
ta’lim texnologiyalari
va metodlari” (2022) asarida tikuvchilarning malakasini
oshirish va sifat nazoratining ahamiyati ta’kidlangan.
Mahalliy ilmiy maqolalarda bezak choklarini tikishda qo‘llaniladigan
usullar, ularning sifatga ta’siri va ishlab chiqarish
samaradorligi haqida
ma’lumotlar mavjud. Bezak choklarining estetik va mustahkamligi uchun sifat
nazoratining zarurligi ko‘p marta qayd etilgan.
Tadqiqotda quyidagi usullar qo‘llanildi:
1.
Adabiyotlarni o‘rganish
–
O‘zbek tilidagi ilmiy manbalar, darsliklar va
qo‘llanmalardagi ma’lumotlar yig‘ildi va tahlil qilindi.
2.
Amaliy kuzatuv
–
Tikuv sexlarida bezak choklarini tikish jarayoni va
qo‘llanilayotgan usullar o‘rganildi.
3.
Suhbat va so‘rovlar
–
Tikuvchilar va mutaxassislar bilan suhbatlar olib
borildi, ularning tajribasi va fikrlari yig‘ildi.
4.
Taqqoslash usuli
–
An’anaviy va zamonaviy usullar samaradorligi va sifat
ko‘rsatkichlari bo‘yicha taqqoslandi.
NATIJA VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot natijalariga ko‘ra, bezak choklarini tikishda an’anaviy usullar
hamda zamonaviy tikuv mashinalarining qo‘llanilishi o‘zaro bir
-
birini to‘ldiradi.
An’anaviy qo‘l tikish usullari bezakning o‘ziga xosligi va noyobligini ta’minlasa,
zamonaviy texnologiyalar samaradorlikni oshiradi va sifatni bir xilda ushlab
turishga yordam beradi.
Bezak choklarining sifatini oshirish uchun tikuvchilar malakasining yuqori
darajasi, sifat nazorati va to‘g‘ri material tanlash muhim ahamiyatga ega. Sifat
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
509
nazorati yo‘li bilan ishlab chiqarish jarayonidagi xatoliklar kamayadi va mahsulot
sifati oshadi.
XULOSA.
Bezak choklari turli usullar (qo‘l, mashina, kompyuter)
yordamida tikilishi mumkin. Har bir usulning o‘ziga xos afzalliklari va
kamchiliklari bor. Samaradorlikni oshirish uchun to‘g‘ri material, texnika va
jihozlardan foydalanish kerak.
Bezak choklarni tikishda qo‘llaniladigan usullarni samaradorligi tikuv sanoatining
rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. An’anaviy va zamonaviy usullarni
uyg‘unlashtirish orqali bezak choklarining sifatini oshirish va ishlab chiqarish
samaradorligini ta’m
inlash mumkin. Tikuvchilar malakasini oshirish va sifat
nazoratini kuchaytirish orqali mahsulotlarning raqobatbardoshligi oshadi.
Kelajakda innovatsion texnologiyalarni keng joriy etish tikuv sanoatining yanada
rivojlanishiga xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro
‘
yhati:
1.
Abdullayeva, M. (2021). Kashtachilik san’ati: an’analar va zamonaviy usullar.
Toshkent: "Sharq" nashriyoti. Betlar: 45-68
2.
Valiev, G. N., & Khomidov, V. O. (2020). Study of the Shape of a Balloon of
Natural Silk Thread When Winding From a Fixed Packing. International
Journal of Advanced Research in Science, Engineering and Technology
(IJARSET), 7(8), 14733
3.
Karimova, S. (2019). Zamonaviy tikuvchilikda dekorativ choklar. Samarqand:
"Zarafshon" nashriyoti. Betlar: 72-95
4.
Yusupov, T. (2020). Milliy kashtachilik: tarix va amaliyot. Buxoro: "Buxoro"
nashriyoti. Betlar: 110-135
5.
Xolmirzayeva, G. (2018). Qo‘lda kashta tikish bo‘yicha qo‘llanma. Namangan:
"Namangan matbaa" nashriyoti. Betlar: 30-52
6.
Валиев, Г. Н., Хомидов, В. О., & Турдиев, М. (2020). Особенности формы
баллона нити натурального шёлка при сматывании с неподвижной
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
510
паковки. Физика волокнистых материалов: структура, свойства,
наукоемкие технологии и материалы (SMARTEX), (1), 24
-29.
7.
Касымов, Ш. С., Хайдаров, З., Хомидов, В. О., Юлдашев, Х. Т., &
Отажонов, С. М. (2011). Исследование влияния токого усиления на
фотоэлектрографические и выходные характеристики преобразователя
изображений ионизационного типа. Физическая инженерия поверхности.
8.
Касымов, Ш. С., Парицкий, Л. Г., Хайдаров, З., Хомидов, В. О., &
Отажонов, С. М. (2010). О возможности усиления фототока плазмы
газового разряда в преобразователях изображений ионизационного типа.
Фізична інженерія поверхні, (8,№ 3), 214
-221.
9.
Samievna, T. S., Mirkomilovna, R. M., & Obidovich, K. V. (2021). The
professional pedagogical activity in modern education. ACADEMICIA: An
International Multidisciplinary Research Journal, 11(9), 275-277.
10.
Akbarov, K., Alimov, N., Otazhonov, S. M., & Khomidov, V. O. (2010). The
external impact on photoelectric properties of nano-crystal p-CdTe films.
