https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
498
UNIVERSAL MASHINA CHOKLARINING TURLARI VA ULARNI
TIKISH JARAYONLARIDA SIFAT NAZORATI
Djurayeva Zamira Nuralievna,
Farg‘ona ICHSHUI maxsus texnikumi
Ishlab chiqarish ta’lim ustasi
Annotasiya.
Ushbu maqolada universal tikuv mashinalarida ishlatiladigan
choklarning asosiy turlari hamda ularni tikish jarayonlarida sifat nazoratining
ahamiyati yoritilgan. Chok turlari va ularning texnik xususiyatlari ko‘rib chiqilib,
tikish jarayonidagi sifat nazorati metodlari tahlil qilinadi. Zamonaviy tikuv
sanoatida mahsulot sifatini ta’minlash uchun sifat nazorati tizimlari muhim rol
o‘ynaydi. Maqola universal mashinalar yordamida tikilgan choklarning sifatini
oshirish, ishlab chiqarish samaradorligini yaxshilashga qaratilgan tavsiyalarni o‘
z
ichiga oladi.
Kalit so
‘
zlar:
Universal mashina, chok turlari, tikish jarayoni, sifat nazorati,
tikuv texnologiyasi, tikish samaradorligi, mahsulot sifati, ishlab chiqarish jarayoni
Abstract.
This article discusses the main types of seams used in universal
sewing machines and the importance of quality control in their sewing processes.
Types of seams and their technical characteristics are considered, and quality
control methods in the sewing process are analyzed. Quality control systems play
an important role in ensuring product quality in the modern sewing industry. The
article contains recommendations aimed at improving the quality of seams sewn
using universal machines and improving production efficiency.
Keywords:
Universal machine, types of seams, sewing process, quality
control, sewing technology, sewing efficiency, product quality, production process
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
499
KIRISH
Tikuv sanoati mahsulotlarining sifatini belgilovchi asosiy omillardan biri
—
ishlatiladigan tikuv choklarining turi va sifat nazorati tizimidir. Universal tikuv
mashinalari turli xil choklarni yaratish imkoniyatiga ega bo‘lib, ularning har biri
mahsulotning chidamliligi va tashqi ko‘rinishiga ta’sir qiladi. Tikish jarayonida
sifat
nazorati esa, mahsulotning standartlarga muvofiqligini ta’minlash va ishlab
chiqarish jarayonidagi kamchiliklarni aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Shu
bois, universal mashina choklarining turlari va ularni tikish jarayonlarida sifat
nazoratining ahamiyati hozirgi kun tikuv sanoati uchun dolzarb mavzu hisoblanadi.
Universal mashina choklarining turlari va ularni tikish jarayonida sifat nazorati
Universal mashina choklarining asosiy turlari
Universal tikuv mashinalarida ishlatiladigan choklar asosan quyidagilarga
bo‘linadi:
To‘g‘ri chok (Straight Stitch)
o
Eng oddiy va keng qo‘llaniladigan chok.
o
Ishlatilishi:
Tikuvlarni biriktirish, yengil matolarga chok qo‘yish.
o
Parametrlar:
Chok uzunligi (1
–
5 mm), ipning tarangligi.
Zigzag chok (Zigzag Stitch)
o
Zanjirsimon harakatda tikiladi.
o
Ishlatilishi:
Chekka qayish, elastik matolar, bezak ishlari.
o
Parametrlar:
Kenglik (1
–
7 mm), uzunlik (0.5
–
4 mm).
Elastik chok (Stretch Stitch)
o
Maxsus trikotaj va sport kiyimlari uchun.
o
Ishlatilishi:
Jun, lycra, neylon kabi materiallar.
o
Parametrlar:
Chokning cho‘ziluvchanligi.
Blind Hem Stitch (Ko‘rinmas chekka chok)
o
Kiyimlarning pastki qismida foydalaniladi.
o
Ishlatilishi:
Shim, yubka, pardalar.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
500
Overlock chok (Mock Overlock)
o
Oddiy mashinalarda overlock effektini beradi.
o
Ishlatilishi:
Matoning chetini qoplash.
Dekorativ choklar (Decorative Stitches)
o
Gul, geometrik naqshlar yaratish uchun.
o
Ishlatilishi:
Badiiy bezaklar.
Choklarning sifat nazorati
Tikuv jarayonida choklarning sifatini quyidagi parametrlar bo‘yicha
nazorat
qilish kerak:
Chokning bir xilligi
•
Chok uzunligi va kengligi bir tekis bo‘lishi kerak.
•
Xato:
Chok uzunligining o‘zgarishi (mashina ignasining noto‘g‘ri
o‘rnatilishi).
Ipning tarangligi (Tension Control)
•
Yuqori va pastki ip muvozanatda
bo‘lishi kerak.
•
Xato:
Ipning uzilishi yoki to‘planishi.
Matoning siljishini nazorat qilish
•
Material mashinada to‘g‘ri joylashganligiga ishonch hosil qiling.
•
Xato:
Matoning qayrilishi yoki burishishi.
Ignaning holati
•
Ignaning o‘tkirligi va egilmaganligini tekshirish.
•
Xato:
Teshiklarning yirtilishi yoki ip uzilishi.
Dvigatel va mashina ishlash tezligi
•
Materialga mos tezlikda tikish (qalin matolar uchun sekinroq).
•
Xato:
Choklarning notekisligi.
Choklarning mustahkamligi
•
Chok bosimini sinab ko‘rish (qo‘lda tortib ko‘riladi).
•
Xato:
Chokning yechilib ketishi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
501
Xatolar va ularni bartaraf etish
Muammo
Sababi
Tuzatish usuli
Chok uzilishi
Ip tarangligi noto‘g‘ri
Ip tensionini sozlash
Matoning
burilishi
Presser foot bosimi yetarli
emas
Bosimni oshirish yoki matoni
tekislash
Notekis choklar
Mashina tezligi o‘zgargan
Bir xil tezlikda tikish
Igna sinishi
Noto‘g‘ri igna tanlangan
Matoga mos igna o‘rnatish
ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA
O‘zbek tikuv sanoatining rivojlanishi bilan bog‘liq ko‘plab ilmiy va amaliy
adabiyotlarda universal mashina choklarining turlari va sifat nazorati muhim
mavzu sifatida ko‘rilgan. Masalan, N.K. Yo‘ldoshev va N.R. Kadirxodjayeva
“Ishlab chiqarish texnologiyalari” (2014) kitobida tikuv mashinalari va u
larning
chok turlari haqida batafsil ma’lumot berilgan. Shuningdek, Sh. Olimovning
“Innovatsion ta’lim texnologiyalari va metodlari” (2022) asarida tikuv jarayonida
sifat nazorati va yangi texnologiyalarni qo‘llash usullari ko‘rib chiqilgan.
Mahalliy ilmiy maqolalarda universal mashina choklarining texnik xususiyatlari,
ularni tanlash mezonlari va sifat nazorati jarayonlari tahlil qilinadi. O‘zbek tikuv
korxonalarida sifatni ta’minlash uchun zamonaviy standartlar va monitoring
tizimlari joriy
etilishi haqida ma’lumotlar mavjud.
Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
1.
Adabiyotlarni o‘rganish va tahlil qilish
–
O‘zbek tilidagi darsliklar, ilmiy
maqolalar va texnik qo‘llanmalardagi ma’lumotlar yig‘ildi va tahlil qilindi.
2.
Amaliy kuzatuv
–
Tikuv ishlab chiqarish korxonalarida universal mashina
choklarining tikilish jarayoni va sifat nazorati usullari o‘rganildi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
502
3.
Taqqoslash usuli
–
Turli turdagi choklar va sifat nazorati yondashuvlari
o‘zaro solishtirildi.
4.
Ekspertlar bilan suhbat
–
Tikuv sanoati mutaxassislari va ustalari fikrlari
o‘rganildi.
NATIJA VA MUHOKAMALAR
Tadqiqot natijalariga ko‘ra:
•
Universal mashinalarda ishlatiladigan choklarning turlari (to‘g‘ri chok,
zigzag, dekorativ chok va boshqalar) har xil tikuv mahsulotlariga mos
ravishda tanlanadi.
To‘g‘ri va zigzag choklari keng qo‘llanilib, mahsulotning
mustahkamligini ta’minlaydi, dekorativ choklar esa tashqi ko‘rinishni
yaxshilaydi.
•
Tikish jarayonida sifat nazorati asosan tikuvning barqarorligi, chok qalinligi,
tikuvning qoplamasi va mustahkamligiga e’tibor qaratadi. Ko‘p ishlab
chiqarish joylarida sifatni avtomatlashtirilgan usullar bilan nazorat qilish
yo‘lga qo‘yilgan.
•
Zamonaviy sifat nazorati tizimlari ishlab chiqarish jarayonidagi
kamchiliklarni vaqtida aniqlab, mahsulot sifatini oshirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, ishchi kuchining malakasini oshirish ham sifatni yaxshilashda
muhim omil hisoblanadi.
XULOSA
Universal mashina choklarini to‘g‘ri tanlash va sifat nazorati tikuvning
mustahkamligi
va chiroyli ko‘rinishi uchun muhimdir. Har bir chok turi o‘ziga xos
parametrlar va nazorat usullarini talab qiladi. Xatolarni vaqtida aniqlab, mashina
sozlamalarini optimallashtirish orqali yuqori sifatli tikuvlarni amalga oshirish
mumkin.
Universal mashina choklarining turlari va ularni tikish jarayonida sifat
nazorati tikuv sanoatining samarali faoliyati uchun muhim omildir. To‘g‘ri chok
turini
tanlash va sifatni doimiy nazorat qilish mahsulot sifatini ta’minlashga
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
503
yordam beradi hamda ishlab chiqarish samaradorligini oshiradi. O‘zbek tikuv
korxonalarida zamonaviy sifat nazorati tizimlarini joriy etish, ishchilarni malaka
oshirish orqali sifat darajasini yanada oshirish mumkin. Kelajakda ishlab
chiqarishda avtomatlash
tirilgan nazorat tizimlarini kengroq qo‘llash orqali tikuv
mahsulotlarining raqobatbardoshligini oshirish maqsadga muvofiqdir.
Foydalanilgan adabiyotlar ro
‘
yhati:
1.Xodjayeva, M. (2019). Tikuvchilik mashinalari va ular bilan ishlash
texnologiyasi. Toshkent: "O‘qituvchi" nashriyoti.Betlar: 45
-62
2.Yuldasheva, S. (2020). Zamonaviy tikuv usullari va sifat nazorati. Andijon:
"Andijon matbaa" nashriyoti. Betlar: 78-95
3.Karimov, A. (2018). To‘qimachilik va tikuv ishlab chiqarishida sifat nazorati.
Namangan: "Namangan poligraf" nashriyoti. Betlar: 112-128
4.Rasulova, N. (2021). Tikuv mashinalarida ishlash bo‘yicha qo‘llanma. Farg‘ona:
"Farg‘ona" nashriyoti. Betlar: 33
-50 (Universal mashinalarda overlock effekti
yaratish)
5.Samievna, T. S., Mirkomilovna, R. M., & Obidovich, K. V. (2021). The
professional pedagogical activity in modern education. ACADEMICIA: An
International Multidisciplinary Research Journal, 11(9), 275-277.
6.Akbarov, K., Alimov, N., Otazhonov, S. M., & Khomidov, V. O. (2010). The
external impact on photoelectric properties of nano-crystal p-CdTe films.
7.Valiev, G. N., & Khomidov, V. O. (2020). Study of the Shape of a Balloon of
Natural Silk Thread When Winding From a Fixed Packing. International Journal
of Advanced Research in Science, Engineering and Technology (IJARSET), 7(8),
14733.
8.Валиев, Г. Н., Хомидов, В. О., & Турдиев, М. (2020). Особенности формы
баллона нити натурального шёлка при сматывании с неподвижной паковки.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
504
Физика волокнистых материалов: структура, свойства, наукоемкие
технологии и материалы (SMARTEX), (1), 24
-29.
9.Касымов, Ш. С., Хайдаров, З., Хомидов, В. О., Юлдашев, Х. Т., &
Отажонов, С. М. (2011). Исследование влияния токого усиления на
фотоэлектрографические и выходные характеристики преобразователя
изображений ионизационного типа. Физическая инженерия поверхности.
10.Касымов, Ш. С., Парицкий, Л. Г., Хайдаров, З., Хомидов, В. О., &
Отажонов, С. М. (2010). О возможности усиления фототока плазмы газового
разряда в преобразователях изображений ионизационного типа. Фізична
інженерія поверхні, (8,№ 3), 214
-221.
