https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
449
VATANNI HIMOYA QILISH ENG OLIY BURCH
Tursunova Dilsoʻz Abrorovna
Annotatsiya:
Mazkur ilmiy maqolada Vatan tushunchasining falsafiy,
tarixiy va ijtimoiy mohiyati, uni himoya qilish masalasi jamiyat va har bir
fuqaroning muqaddas burchi sifatida yoritiladi. Vatanni sevish, uni asrab-avaylash,
tinchligini saqlash
—
milliy g‘urur va fuqarolik mas’uliyatining asosiy
ko‘rinishlaridan biri ekanligi ta’kidlanadi. Maqolada shuningdek, yosh avlodda
vatanparvarlik tuyg‘usini shakllantirish, harbiy
-
ma’naviy
tarbiyaning o‘rni,
mamlakat xavfsizligi va mustaqilligini ta’minlashdagi har bir fuqaroning roli tahlil
qilinadi. Tarixiy tajriba, zamonaviy siyosiy jarayonlar hamda O‘zbekiston
Respublikasining huquqiy hujjatlari asosida vatanni himoya qilish g‘oyasining
dolzarbligi asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar:
Vatan, himoya, burch, vatanparvarlik, fuqarolik mas’uliyati,
mustaqillik, xavfsizlik, harbiy tarbiya, yoshlar, milliy g‘urur
Har bir inson uchun eng muqaddas tushuncha bu
—
Vatandir. Inson dunyoga
kelib, nafas olib, ulg‘ayib, jamiyatga xizmat qila boshlaganidan boshlab uning
ongida o‘z ona yurti haqida chuqur ehtirom va sadoqat tuyg‘usi shakllana boradi.
Vatan
—
bu bizning ona zaminimiz, ota-bobolarimizning mashaqqatli mehnati
evaziga qurilgan yurti, milliy qadriyatlarimiz, tili, dini, urf-odatlari mujassam
bo‘lgan maskandir. Aynan shu zamin bizga nafaqat hayot, balki orzu, umid, kelajak
va o‘zlikni anglash tuyg‘usini bag‘ishlay
di. Shu boisdan ham uni himoya qilish har
bir insonning eng oliy, eng sharafli burchidir.
O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasida ham har bir fuqaroning
Vatan oldidagi burchi aniq belgilab qo‘yilgan. Bu nafaqat harbiy xizmatni bajarish,
balki yurt tinchligini asrash, jamiyat barqarorligini saqlash, milliy qadriyatlarni
qadrlash, ichki va tashqi tahdidlarga qarshi ogohlik bilan qarshi turish deganidir.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
450
Vatanni himoya qilish tushunchasi bugungi zamonda keng ko‘lamli ma’noga ega
bo‘lib, u nafaqat qurol bilan, balki bilim bilan, yuksak ma’naviyat bilan, ongli
fuqarolik pozitsiyasi bilan ham amalga oshiriladi.
Tarixga nazar tashlaydigan bo‘lsak, xalqimiz ko‘plab sinovlardan,
istilolardan, urush va ziddiyatlardan o‘tgan. Ammo ular hech qachon Vatanini
tashlab ketmagan, balki jonidan kechib bo‘lsa ham, yurtini himoya qilgan. Bu
qadriyat bugun ham dolzarbligini yo‘
qotgan emas. Ayniqsa, bugungi notinch
dunyoda, har xil mafkuraviy tahdidlar, axborot urushlari, gibrid xurujlar kuchaygan
bir paytda yoshlar ongida vatanparvarlik ruhini mustahkamlash, ularni harbiy,
ma’naviy va axloqiy jihatdan yetuk etib tarbiyalash har
qachongidan muhimroq
bo‘lib bormoqda.
Mustaqillikni saqlash, davlat suverenitetini himoya qilish va xalq osoyishtaligini
ta’minlash faqat harbiy kuch emas, balki ma’naviy yuksaklik, jamiyat birdamligi
va fuqarolarning ongli yondashuviga bog‘liq. Shu boisdan ham maktabdan boshlab
har bir yosh fuqaroga Vatan tushunchasining asl mohiyati, uni himoya qilishning
mas’uliyati va g‘ururi chuqur singdirilishi lozim.
Vatan
—
bu inson uchun eng aziz, eng muqaddas tushunchadir. Har bir inson
o‘z vatani bilan faxrlanadi, u yerdagi tarix, madaniyat, tabiat, xalq, urf
-odat va
qadriyatlar bilan o‘zini bog‘laydi. Inson o‘z ona yurti uchun mas’uliyat his qiladi,
uni ko‘z qorachig‘idek asrashga harakat qiladi. Aynan shu tuyg‘ular Vatan oldidagi
burchni anglash va uni himoya qilish mas’uliyatini shakllantiradi. Vatanni himoya
qilish esa faqat harbiy xizmat yoki qurol bilan emas, balki bilim, ma’naviyat,
halollik, mehnat, vatanparvarlik ruhida yashash orqali ham ifodalanadi.
Bugungi kunda jahonda yuz berayotgan siyosiy, mafkuraviy va axborot
xurujlari shuni ko‘rsatmoqdaki, har bir davlat o‘zining mustaqilligi, suvereniteti,
hududiy yaxlitligi, iqtisodiy va mafkuraviy xavfsizligini himoya qilishi zarur.
O‘zbekiston ham bu borad
a izchil siyosat yuritib, milliy armiyasini
mustahkamlash, yoshlarni harbiy-vatanparvarlik ruhida tarbiyalash, ularning
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
451
ongida Vatan uchun xizmat qilish tuyg‘usini shakllantirish yo‘lida muhim
qadamlar qo‘ymoqda.
Shu o‘rinda O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 52
-moddasida:
“Vatan himoyasi —
O‘zbekiston Respublikasining har bir fuqarosining burchidir”
—
deb aniq belgilab qo‘yilgan. Bu nafaqat harbiy xizmatga borish, balki har bir
fuqaroning o‘z kasbida halol ishlashi, jamiyat osoyishtaligini saqlashga hissa
qo‘shishi, qonunlarga rioya qilishi, ma’naviy yuksaklik bilan yashashi ham
Vatanga sadoqat ifodasidir. Yoshlarni Vatanga sadoqat ruhida tarbiyalashda
oilaning, maktabning, ta’lim muassasalari va ommaviy
axborot vositalarining roli
beqiyosdir. Bola kichikligidan o‘z yurti haqida yaxshi so‘zlar eshitib, milliy
qadriyatlarimiz bilan tanishib, tarixiy qahramonlarimiz
—
Amir Temur, Jaloliddin
Manguberdi, Zahiriddin Muhammad Bobur, Otaxon Shonazarov kabi siymolar
haqida bilib ulg‘aysa, u albatta o‘z yurti bilan faxrlanadi va uni himoya qilishga
tayyor bo‘ladi.
Vatanparvarlik
—
bu shunchaki balandparvoz so‘z emas. Bu —
amaliy faoliyatdir.
O‘zbekistonda ayni paytda yoshlar bilan ishlashda “Yoshlar —
kelajagimiz”,
“Vatanparvarlar”, “Harbiy xizmat —
faxrli burch” kabi loyihalar, harbiy sport
o‘yinlari, “Jasorat”, “Shijoat”, “Temurbeklar maktabi”, “Yosh chegarachilar”,
“Vatan himoyachilari kuni” kabi tadbirlar yoshlarning ongida vatanga sadoqat,
mas’uliyat va himoyaga tayyorlik g‘oyasini singdirmoqda.
Shuningdek, diniy-
ma’naviy merosimizda ham vatanni sevish va uni himoya
qilish masalasi muhim o‘rinda turadi. Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v.)
hadislarida: “Vatanni sevish —
iymondandir” degan so‘zlar bu tushunchaning
islomiy manbalardagi ahamiyatini ham k
o‘rsatadi. Bu esa bizga har jihatdan —
diniy, ma’naviy, huquqiy va fuqarolik mas’uliyati nuqtayi nazaridan ham Vatanni
asrashning zaruriyati borligini bildiradi.
Zamonaviy dunyoda vatanni faqat qurol bilan emas, balki mafkuraviy
tahdidlardan, zararli oqimlardan, madaniy va axloqiy yemirilishlardan himoya
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
452
qilish ham muhimdir. Bugun yosh avlodni internetdagi salbiy axborotlardan,
virtual tahdidlardan, ekstremistik g‘oyalar va beparvolikdan himoya qilishning
yo‘li —
ularga mustahkam hayotiy va ma’naviy asoslar, sog‘lom dunyoqarash,
chuqur bilim, yuksak odob-axloq berishdir.
Yana bir muhim jihat
—
har bir inson o‘z kasbi orqali Vatan himoyachisiga
aylanishi mumkin. Masalan, shifokor
—
bemorlarni davolash orqali, muallim
—
yosh avlodni tarbiyalash orqali, dehqon
—
halol mehnat qilib xalqni oziq-ovqat
bilan ta’minlab, quruvchi —
zamonaviy binolarni barpo etib, san’atkor —
xalqni
ruhlantirib, askar
—
davlat chegaralarini qo‘riqlab Vatanga xizmat qiladi. Demak,
har kim o‘z sohasida chin dildan ishlasa, u Vatan himoyachisidir.
Har bir davlatning taraqqiyoti, xavfsizligi va mustahkamligi bevosita o‘z
fuqarolarining vatanparvarlik darajasi, ongli fuqarolik pozitsiyasi va o‘z yurtiga
bo‘lgan sadoqati bilan chambarchas bog‘liq. Vatan —
bu nafaqat geografik hudud,
balki har birimizni
ng ruhi, g‘ururi, hayoti, tariximiz va kelajagimizdir. Uni himoya
qilish esa har bir fuqaroning nafaqat huquqiy, balki ma’naviy va axloqiy
mas’uliyati hisoblanadi.
Vatanparvarlik tuyg‘usi tasodifan shakllanmaydi. Bu tuyg‘u oilada,
maktabda, ta’lim muassasalarida, ijtimoiy muhitda va tarixiy xotira orqali
tarbiyalanadi. Bugungi O‘zbekiston yoshlarini aynan ana shu ruhda tarbiyalash —
ularni milliy qadriyatlarga sodiq,
ma’naviy barkamol, ongli va mas’uliyatli shaxs
etib voyaga yetkazish demakdir. Davlatimiz tomonidan bu borada ko‘plab
dasturlar, qonunlar, ijtimoiy harakatlar va harbiy-vatanparvarlik tadbirlari amalga
oshirilayotgani
—
yurt himoyasi masalasining davlat siyosati darajasida ekanini
ko‘rsatadi.
Bugungi kunda Vatanni himoya qilish tushunchasi nafaqat qurolli kuchlar
bilan bog‘liqdir, balki u keng ma’noda ilm
-
fan, ma’naviyat, iqtisod, axborot
xavfsizligi, tibbiyot, ekologiya va boshqa sohalarda faol ishtirok etish orqali ham
namoyon bo‘ladi. Har bir fuqaro o‘z kasbida halol ishlasa, o‘z vazifasini vijdonan
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
453
bajarsa, qonunlarga rioya qilsa, bu ham Vatanning tinchligi va mustahkamligiga
xizmatdir.
Demak, jamiyatimizda Vatanni sevish, uni asrab-avaylash, har qanday xavf-
xatarga qarshi uni himoya qilish tuyg‘usini yosh avlod ongiga chuqur singdirish —
bizning eng muhim vazifamizdir. Bu esa ilmli, sog‘lom, vatanparvar, yuksak
tafakkurli avlodni shakllantirish orqali amalga oshadi. Har bir fuqaroning yuragida:
“Vatanga xizmat qilish —
mening eng oliy burchim” degan fikr yashashi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. —
Toshkent: “O‘zbekiston”,
2021.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmon va qarorlari to‘plami. —
T.:
2020
–
2024-yillar.
3.
Karimov I. A. Yuksak ma’naviyat —
yengilmas kuch.
—
T.: Ma’naviyat,
2008.
4.
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf. Iymon
—
qalb ziynati.
—
T.:
Hilol-nashr, 2011.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligining rasmiy sayti —
www.mod.gov.uz
6.
“Vatanparvarlik —
millat qalqoni” maqolalar to‘plami. —
T.: Ma’naviyat,
2022.
7.
Boboyev A. Harbiy-vatanparvarlik tarbiyasi asoslari.
—
T.: O‘qituvchi,
2019.
8.
Qodirov S. Fuqarolik jamiyati va yoshlar tarbiyasi.
—
T.: Iqtisodiyot, 2021.
9.
“Vatan himoyasi –
eng oliy burch” mavzusidagi ochiq dars ishlanmalari
to‘plami. —
T.: Respublika ta’lim markazi, 2023.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-2_
июнь
-2025
454
10.
Hadislar to‘plami: “Vatanni sevish iymondandir” —
islomiy tafsirlar
asosida,
T.: Movarounnahr, 2017.
11.
www.lex.uz
—
O‘zbekiston Respublikasi qonun hujjatlari milliy bazasi.
12.
UNESCO hujjatlari
—
“Global citizenship and civic responsibility”, 2020.
