https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
8
OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA YOSHLAR BILAN ISHLASH
BO‘YICHA INSTITUTSIONAL YONDASHUVLAR
Aripova Ziyoda Atxamovna
Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining bosh mutaxassisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada oliy ta’lim muassasalarida yoshlar bilan
ishlash faoliyatini samarali tashkil etish va boshqarishda institutsional
yondashuvlarning o‘rni va ahamiyati tahlil qilinadi. Bugungi globallashuv va
raqamlashtirish davrida yoshlar bilan ishlash tizimini samarali yo‘lga qo‘yish
uchun har bir oliy ta’lim muassasasi o‘zining institutsional modeliga ega bo‘lishi
zarur. Maqolada mavjud yondashuvlar
–
strukturaviy, funksional, tashkiliy va
innovatsion model tahlil qilinib, xorijiy tajriba asosida O‘zbekiston oliy ta’limi
uchun maqbul institutsional mexanizmlar taklif etiladi. Shuningdek, maqolada
yoshlar muammolarini tizimli ravishda hal qilish, ularning ijtimoiy faolligi va
islohotlardagi ishtirokini ta’minlashda universitetlarning roli asoslab beriladi.
Kalit so‘zlar:
oliy ta’lim, yoshlar bilan ishlash, institutsional yondashuv,
boshqaruv modeli, talaba faolligi, universitet muhit, innovatsion tizim
Аннотация
:
В
данной
статье
рассматривается
роль
институционального подхода в организации и управлении деятельностью по
работе с молодежью в высших учебных заведениях. В условиях глобализации
и цифровизации каждая организация высшего образования должна иметь
собственную институциональную модель для эффективной молодежной
политики. В статье анализируются существующие подходы –
структурный, функциональный, организационный и инновационный, а
также предлагаются институциональные механизмы, приемлемые для
системы высшего образования Узбекистана на основе зарубежного опыта.
Кроме того, обосновывается роль университетов в решении молодежных
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
9
проблем и обеспечении их участия в общественных и реформаторских
процессах.
Ключевые слова:
высшее образование, работа с молодежью,
институциональный подход, модель управления, студенческая активность,
университетская среда, инновационная система
Abstract:
This article analyzes the importance of institutional approaches in
organizing and managing youth engagement activities in higher education
institutions. In the era of globalization and digitalization, each university must
develop its own institutional model to implement effective youth policies. The paper
reviews various approaches
—
including structural, functional, organizational, and
innovative models
—
and proposes suitable institutional mechanisms for
Uzbekistan’s higher education system, drawin
g on international experience.
Furthermore, the article emphasizes the role of universities in addressing youth-
related challenges and enhancing student participation in public and reform-
oriented processes.
Keywords:
higher education, youth engagement, institutional approach,
management model, student activity, university environment, innovation system.
Kirish.
Yoshlar bilan ishlash oliy ta’lim tizimining ajralmas qismi bo‘lib,
talabalarning ijtimoiy, ma’naviy va madaniy rivojlanishida bevosita muhim rol
o‘ynaydi. So‘nggi yillarda O‘zbekistonda yoshlar bilan ishlash davlat siyosatining
ustuvor yo‘nalishiga aylangani tufayli oliy ta’lim muassasalarida ham bu faoliyatni
yangi bosqichga olib chiqish zarurati tug‘ilmoqda. Shu nuqtai nazardan, ushbu
maqola oliy ta’lim muassasalarida yosh
lar bilan ishlashda institutsional
yondashuvlarni ishlab chiqish va samarali tatbiq etish masalasiga bag‘ishlangan.
Ushbu yondashuvlar orqali nafaqat tashkiliy samaradorlik, balki yoshlarning faol
ishtiroki, muammolarining erta aniqlanishi va ularni hal qilishning tizimli
yondashuvi ham ta’minlanadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
10
Adabiyotni o‘rganish
.
Yoshlar bilan ishlashda institutsional yondashuvlar
xorijiy tajribada keng qo‘llaniladi. AQSHdagi “Student Affairs” modeli, Buyuk
Britaniyada “Student Union” konsepsiyasi va Germaniyada “Sozialdienst” kabi
institutlar yoshlar bilan ishlashni tizimli tashkil etishga xizmat qiladi. Mahalliy
adabiyotlarda (Sh. Islomov, D. Usmonova) yoshlar siyosatining muhim omillari
sifatida mustahkam institutlar, vakolatli muassasalar va samarali boshqaruv
mexanizmlari ko‘rsatib o‘tiladi. Biroq O‘zbekiston oliy ta’lim muassasalarida hali
ko‘plab jarayonlar epizodik yondashuvlar orqali tashkil etilmoqda. Shu bois,
institutlararo hamkorlik, tashkiliy strukturalarning izchilligi va raqamli muhitda
ishlovchi mexanizmlarni yaratish zaruriyati mavjud.
Asosiy qism.
Institutsional yondashuvlar doirasida oliy ta’lim
muassasalarida yoshlar bilan ishlash faoliyatini samarali tashkil etish uchun turli
model va yondashuvlardan foydalanish lozim. Eng avvalo, strukturaviy model
asosida universitet tarkibida yoshlar masalalar
i bilan shug‘ullanuvchi maxsus
bo‘lim, kengash yoki markaz faoliyat yuritishi zarur. Bu bo‘limlarning mavjudligi
tashkilot ichida yoshlar bilan ishlashni mustahkamlovchi asosiy tayanch
hisoblanadi. Shu bilan birga, funksional yondashuv asosida ushbu faoliyatga jalb
etilgan xodimlarning aniq vazifalari, ularga yuklatilgan ko‘rsatkichlar va ularning
bajarilish monitoringi yo‘lga qo‘yilishi kerak.
Zamonaviy boshqaruv texnologiyalari talabiga muvofiq, innovatsion
yondashuv alohida ahamiyat kasb etadi. Bu, avvalo, raqamli platformalar orqali
yoshlar bilan onlayn aloqa o‘rnatish, anonim so‘rovnomalar asosida fikr va
muammolarni yig‘ish hamda ehtiyojlarni avtomatlashtirilgan tizimlar yordamida
tahlil qilish orqali amalga oshiriladi. Integratsion model esa yoshlar siyosatini
ta’lim, ilm
-
fan, sport, psixologik xizmat va madaniy faoliyat kabi yo‘nalishlar bilan
uyg‘unlashtirishga asoslanadi. Bu orqali universitet muhitida har tomonlama
ijtimoiy-
iqtisodiy, ma’n
aviy va intellektual muvozanatga erishiladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
11
Shuningdek, yoshlarning tashabbuskorligini rivojlantirishda avtonom
institutlar, ya’ni talabalar kengashlari, yoshlar tashkilotlari, klublar va o‘z
-
o‘zini
boshqaruvchi tuzilmalar muhim o‘rin egallaydi. Bunday mustaqil institutlar orqali
talabalar nafaqat i
jtimoiy faol bo‘lishadi, balki boshqaruv jarayonlarida ham
ishtirok etish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Har bir oliy ta’lim muassasasi o‘zining tashkiliy tuzilmasi, imkoniyatlari va
ijtimoiy muhitidan kelib chiqib, yuqorida ko‘rib chiqilgan modellarni
moslashtirgan holda o‘ziga xos institutsional yondashuvni shakllantirishi lozim. Bu
yondashuv esa yoshlar bilan ishlash faoliyatining tizimliligi, samaradorligi va
barqarorligini ta’minlaydi.
Natijalar.
Tahlillar va kuzatuvlar shuni ko‘rsatadiki, universitetlarda
yoshlar bilan ishlash faoliyatining samaradorligi, eng avvalo, ushbu yo‘nalishda
faoliyat yurituvchi institutlarning mavjudligi va ularning to‘g‘ri boshqaruvga ega
bo‘lishiga bevosita bog‘liq. Ra
qamli vositalardan foydalanish, shaffof boshqaruv
mexanizmlarini joriy etish hamda tahliliy yondashuvlar asosida ishlash orqali
yoshlar muammolarini erta aniqlash va ularga tezkor yechim topish imkoniyati
yaratiladi. Bunda mustaqil talabalar tuz
ilmalari, ya’ni o‘z
-
o‘zini boshqaruvchi
kengashlar va tashkilotlar, talabalarning faolligi va ijtimoiy mas’uliyatini
oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Umuman olganda, institutsional model
asosida faoliyat yurituvchi oliy ta’lim muassasalari yoshl
arga oid davlat siyosatini
barqaror va samarali amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Mazkur maqolada
ilgari surilgan institutsional yondashuvlar aynan O‘zbekiston oliy ta’lim tizimida
yoshlar bilan ishlashni tizimlashtirish hamda uni sifat jihatdan yangi bosqichga olib
chiqish uchun zarur ilmiy va amaliy asoslarni taqdim etadi.
Xulosa.
Oliy ta’lim muassasalarida yoshlar bilan ishlash faoliyatini tizimli
va samarali yo‘lga qo‘yish uchun institutsional yondashuvlar muhim vosita
hisoblanadi. Mazkur maqolada tahlil qilinganidek, yoshlar bilan ishlashda
strukturaviy, funksional, innovatsion va integratsion modellar asosida faoliyat
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
12
yuritish ta’lim muassasalarining ichki boshqaruvini mustahkamlab, talabalar
faolligini oshirishga xizmat qiladi.
Shuningdek, xorijiy tajriba asosida ishlab chiqilgan institutlar (masalan,
talabalar ittifoqlari, yoshlar kengashlari, maslahat markazlari)ni mahalliy sharoitga
moslashtirish, raqamli vositalar orqali yoshlar bilan samarali muloqot o‘rnatish,
ularning muammolarini erta aniqlash va hal etish mexanizmlarini joriy etish
dolzarb ahamiyatga ega.
Xulosa qilib aytganda, oliy ta’lim muassasalari o‘zining yoshlar bilan ishlash
siyosatini mustaqil, institutsional asosda shakllantirgan holda, uni ta’lim, tarbiya,
psixologik qo‘llab
-
quvvatlash va ijtimoiy himoya tizimlari bilan uyg‘unlashtirgan
taqdirda,
bu yondashuv yoshlar salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish, ijtimoiy
barqarorlik va ma’naviy taraqqiyotga erishishda kuchli omil bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Kamilova X. LOYIHAVIY YONDASHUV ASOSIDA GENDER
INKLYUZIV KORPORATIV BOSHQARUVNI SHAKLLANTIRISHNING
NAZARIY ASOSLARI //Наука и инновация. –
2025.
–
Т. 3. –
№. 14. –
С. 114
-
116.
2.
Dusmurot o‘g‘li U. M., Anvar o‘g‘li
N. A. INSTITUTSIONAL
IQTISODIYOTNING SHAKLLANISHI //YANGI O ‘ZBEKISTON, YANGI
TADQIQOTLAR JURNALI.
–
2024.
–
Т. 1. –
№. 3. –
С. 387
-391.
3.
Корж Н. В., Супиков В. Н. Применение искусственного интеллекта в
образовательном процессе: взгляды молодежи //Известия высших учебных
заведений. Поволжский регион. Общественные науки. –
2024.
–
№. 1 (69). –
С. 15
-26.
4.
Танина М. А. и др. Оценка институционального доверия студенческой
молодежи России к системе профессионального образования //Интеграция
образования. –
2024.
–
Т. 28. –
№.
2.
–
С. 211
-231.
5.
Бессчетнова О. В., Наберушкина Э. К., Судоргин О. А.
Аксиологическая оценка влияния социальных институтов на семейные
аттитюды городской и сельской молодежи //Теория и практика
общественного развития. –
2024.
–
№.
10.
–
С. 17
-25.
