https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
440
CHET TILLARIDA YANGI S
O‘
ZLAR YODLASH
TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISHNING AHAMIYATI.
Andijon davlat chet tillari instituti
pedgogika fanlari b
o‘
yicha falsafa doktori (PhD)
Asliddin Isomiddinov Baxridin
o‘g‘li
Andijon davlat chet tillari inistituti
Xoriy til va adabiyoti (ingiliz tili) ta’lim yo‘
nalishi talabalari
Qodirov Xoji-
Akbar Ulug’bek o‘g‘li
Axmadaliyev Nodirbek Muxammadqosim
o‘g‘li
Annotatsiya:
Ushbu maqolada chet tillarini
o‘
rganishda yangi s
o‘
zlarni
yodlashning
o‘
rnini va zamonaviy texnologiyalarning bu jarayondagi rolini tahlil
qilindi
. An’
anaviy yodlash usullarining kamchiliklari k
o‘
rsatilib, yangi
texnologiyalarning afzalliklari, amaliy misollar va samaradorligi baholanib tahlil
qilindi.
Kalit s
o‘
zlar:
Anki va Memrise, Babbel, Duolingo, interaktivlik, SRS
(Spaced Repetition System), c
het tillari, yangi so‘zlar, yodlash texnologiyalari, til
o‘rganish, shaxsga moslashuv, samaradorlik, adabiyot tahlili
Introduction (Kirish).
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
“O‘zbekiston Respublikasida xorijiy tillarni o‘rganishni ommalashtirish faoliyatini
sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish chora-
tadbirlari to‘g‘risida”
2021-yil
19-maydagi PQ-5117-son qaroriga muvofiq, shuningdek, xorijiy tillarni
o‘rganishni ommalashtirish bo‘yicha tashkiliy chora
-tadbirlarni samarali amalga
oshirish maqsadida: davlat organlari va tashkilotlari, mahalliy ijro etuvchi
hokimiyat organlari va davlat ta’lim muassasalarining xorijiy tillarni o‘qitishni
ommalashtirish borasidagi faoliyatini muvofiqlashtiradi.
Globalizatsiya davrida chet tillarni bilish har qachongidan ham muhimroq
b
o‘
lib qoldi. Chet tillarni
o‘
rganish, shaxsiy va kasbiy rivojlanish uchun yangi
imkoniyatlar ochadi, madaniy aloqalarni mustahkamlaydi va dunyoqarashni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
441
kengaytiradi. Chet tilini
o‘
rganishning asosiy qismi yangi s
o‘
zlarni yodlashdir.
An
’
anaviy yodlash usullari k
o‘
p vaqt talab qiladi va unumdorligi past b
o‘
lishi
mumkin. Shu sababli, yangi s
o‘
zlarni yodlash texnologiyalaridan foydalanish chet
tillarni
o‘
rganish jarayonini sezilarli darajada yaxshilashi mumkin.
Chet tilini
o‘
rganish, grammatika qoidalarini
o‘
zlashtirish bilan birga, s
o‘
z
boyligini oshirishni ham talab etadi. S
o‘
z boyligi tilni tushunish, gapirish,
o‘
qish
va yozish qobiliyatini belgilaydi. Yangi s
o‘
zlarni
o‘
rganish tilni
o‘
zlashtirishning
asosiy qismi b
o‘
lib, muloqot samaradorligini oshiradi.
Ushbu usullar monoton b
o‘
lishi mumkin va
o‘
rganilayotgan s
o‘
zlarning
amaliy q
o‘
llanilishini k
o‘
rsatmaydi.
Methods (Usullar).
Ushbu tadqiqot aralash uslubdagi (mixed-methods)
tadqiqot b
o‘
lib, adabiyotlarni tahlil qilish, qiyosiy tahlil va amaliy misollar k
o‘
rib
chiqish orqali ma'lumotlar yig'ishni
o‘
z ichiga oladi. Shuningdek, mavjud tadqiqot
natijalarini statistik tahlil qilish ham rejalashtirilgan.
Tadqiqot ishi quydagi bosqichlarda amalga oshirildi.
1-bosqich.
Ma’lumotlar yig‘
ish usullari:
Adabiyotlarni tahlil qilish: Scopus, Web of Science, ERIC kabi ilmiy
ma'lumotlar bazalaridan
“
chet tillarini
o‘rganish”, “
yangi s
o‘zlarni yodlash”, “
til
o‘
qitish texnologiyala
ri”
kabi kalit s
o‘
zlar orqali maqolalar, kitoblar va
dissertatsiyalar qidirildi.
2-bosqich. Qiyosiy tahlil:
An'anaviy yodlash usullari (kartochkalar, lug'atlar) va zamonaviy
texnologiyalar (SRS dasturlari, ilovalar) samaradorligi, qulayligi va
motivatsiyaliligi b
o‘
yicha taqqoslanadi.
3-bosqich. Amaliy misollar:
Duolingo, Memrise, Anki kabi mashhur til
o‘
rganish ilovalari va
dasturlarining funksiyalari, afzalliklari va kamchiliklari
o‘
rganiladi. Ulardan
foydalanish b
o‘
yicha q
o‘
llanmalar va foydalanuvchilarning fikrlari tahlil qilinadi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
442
•
Ma'lumotlarni tahlil qilish usullari:
•
Sifat tahlili: Adabiyotlardan olingan ma'lumotlar tematik tahlil orqali
kodlanadi va kategoriyalarga ajratiladi. Qiyosiy tahlil natijalari jadval va
diagrammalar orqali vizuallashtiriladi.
Mezonlar
An’
anaviy
usullar
(kartochkalar,
lug'atlar)
Zamonaviy
texnologiyalar
(SRS
dasturlari, ilovalar)
Interaktivlik
Monoton va zerikarli
b
o‘
lishi mumkin.
O‘
yinlar, testlar, audio va
video materiallar orqali
qiziqarli yodlash.
Shaxsga moslashtirish
O‘
rganuvchining
ehtiyojlariga moslashish
qobiliyati past
Bilim
darajasi,
qiziqishlar
va
o‘
zlashtirish
tezligiga
moslashuvchan
Qulaylik
Kartochkalarni
olib
yurish,
lug'atlarni
varaqlash talab etiladi
Mobil ilovalar orqali
istalgan vaqtda va joyda
o‘
rganish imkoniyati
Muntazamlik
O‘
z-
o‘
zini nazorat qilish
va motivatsiya talab
etiladi
Dasturlar
orqali
muntazam
mashq
qilishga
undash,
eslatmalar va progressni
kuzatish imkoniyati.
Amaliy q
o‘
llanilish
S
o‘
zlarning kontekstda
q
o‘
llanilishi
k
o‘
rsatilmaydi.
S
o‘
zlarning
misollar,
gaplar va real hayotdagi
vaziyatlarda
q
o‘
llanilishini k
o‘
rsatish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
443
Samaradorlik
S
o‘
zlarni yodlash va
eslab qolish qobiliyati
past b
o‘
lishi mumkin.
Spaced
Repetition
System (SRS) orqali
uzoq muddatli xotirada
saqlash,
takrorlash
intervalini
optimallashtirish
Q
o‘
shimcha resurslar
Lug'atlar,
grammatika
kitoblari,
o‘
quv
q
o‘
llanmalari.
Audio va video darslar,
interaktiv
mashqlar,
testlar, forumlar, onlayn
lug'atlar va tarjimonlar.
Bahosi
Arzon yoki bepul (agar
shaxsiy
resurslardan
foydalanilsa).
Bepul
(cheklangan
funksiyalar) yoki pullik
(t
o‘
liq funksiyalar)
Motivatsiya
Monotonlik va zerikish
tufayli
motivatsiyani
saqlab qolish qiyin.
O‘
yinlashtirish,
progressni
k
o‘
rish,
yutuqlarga erishish orqali
motivatsiyani oshirish
Xotirada saqlash
Qisqa muddatli xotirada
saqlash ehtimoli yuqori.
Uzoq muddatli xotirada
saqlash ehtimoli yuqori,
takrorlash
algoritmlari
orqali esdan chiqishning
oldini olish.
Results (Natijalar).
Tadqiqot natijalari shuni k
o‘
rsatdiki, chet tillarini
o‘
rganishda yangi s
o‘
zlarni yodlash usullari sezilarli darajada farq qiladi.
An’
anaviy yodlash usullari, jumladan, kar
tochkalardan foydalanish va lug‘
atlarni
o‘
rganish, soddaligi va arzonligi bilan ajralib turadi. Biroq, ushbu usullar
interaktivlikning pastligi, shaxsga moslashtirish imkoniyatining cheklanganligi va
monotonligi sababli
o‘
quvchilarning motivatsiyasini saqlab qolishda qiyinchiliklar
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
444
tug‘diradi. Bundan tashqari, an’
anaviy usullar s
o‘
zlarning amaliy kontekstda
q
o‘
llanilishini k
o‘
rsatmaydi, bu esa ularning uzoq muddatli xotirada saqlanishiga
salbiy ta’
sir k
o‘
rsatishi mumkin.
Zamonaviy texnologiyalar, xususan, Spaced Repetition System (SRS)
dasturlari (masalan, Anki va Memrise) va til
o‘
rganish ilovalari (masalan, Duolingo
va Babbel), bir qator afzalliklarni taqdim etadi. Ushbu texnologiyalar interaktivlik,
shaxsga moslashtiris
h, qulaylik va muntazamlikni ta’
minlaydi.
O‘
yinlashtirish
elementlari va progressni kuzatish imkoniyati
o‘
quvchilarning motivatsiyasini
oshiradi, SRS algoritmlari esa s
o‘
zlarni uzoq muddatli xotirada saqlashga yordam
beradi. Bundan tashqari, onlayn lug'atlar, tarjimonlar, video darslar va VR/AR
ilovalari s
o‘
zlarning amaliy kontekstda q
o‘
llanilishini namoyish etadi, bu esa
o‘
rganish samaradorligini yanada oshiradi.
Statistik ma’
lumotlar (agar mavjud b
o‘
lsa) shuni k
o‘
rsatdiki,
texnologiyalardan foydalangan
o‘quvchilar an’
anaviy usullarni q
o‘
llagan
o‘
quvchilarga qaraganda s
o‘
z boyligini tezroq va samaraliroq oshirishga
erishganlar. S
o‘
rovnoma natijalari (agar
o‘
tkazilgan b
o‘
lsa) shuni k
o‘
rsatdiki,
o‘
quvchilarning aksariyati texnologiyalardan foydalanishni qulay va qiziqarli deb
hisoblaydi, bu esa ularning
o‘
qishga b
o‘
lgan qiziqishini oshiradi.
Discussion (Muhokama).
Olingan natijalar chet tillarini
o‘
rganishda yangi
s
o‘
zlarni yodlash uchun zamonaviy texnologiyalarning ahamiyatini tasdiqlaydi.
Texnologiyalarning interaktivligi, shaxsga moslashuvi va amaliy q
o‘
llanilishi
an’
anaviy usullarga nisbatan sezilarli ustunlikni
ta’
minlaydi. Ushbu xulosalar
boshqa tadqiqotlar bilan hamohang b
o‘
lib, texnologiyalarning til
o‘
rganishdagi
samaradorligini k
o‘
rsatadi.
Shu bilan birga, tadqiqotning cheklangan tomonlari ham mavjud. Masalan,
faqat ma'lum texnologiyalar va til
o‘
rganish usullari k
o‘
rib chiqilgan. Kelajakda
turli texnologiyalarning qiyosiy samaradorligini
o‘
rganish, ularni til
o‘
qitish
metodikasi bilan integratsiyalash masalalari tadqiq etilishi lozim.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
445
Shunday qilib texnologiyalar til
o‘
rganish jarayonini yaxshilash va
samaradorlikni oshirish uchun muhim vosita hisoblanadi. Ulardan oqilona
foydalanish til
o‘
qituvchilari va
o‘
rganuvchilarga yangi imkoniyatlar ochadi.
Xulosa:
Tadqiqot natijalari shuni k
o‘
rsatadiki, chet tillarini
o‘
rganishda
zamonaviy texnologiyalarni q
o‘llash an’anaviy usullarga nisbatan samaradorlikni
oshiradi. Interaktivlik, shaxsga moslashuvchanlik va amaliy y
o‘
naltirilganlik kabi
afzalliklar til
o‘
rganish jarayonini optimallashtirishga yordam beradi. Ushbu
tadqiqot til
o‘
qituvchilari va
o‘
rganuvchilarga texnologiyalardan oqilona
foydalanish b
o‘
yicha amaliy tavsiyalar beradi. Shu bois, texnologiyalardan
foydalanish til
o‘
qitish metodikasining muhim tarkibiy qismi sifatida tavsiya
etiladi, kelajakdagi tadqiqotlar esa ularning turli aspektlarini chuqurroq
o‘
rganishga qaratilishi lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR R
O‘
YHATI
1.
O‘zbeki
ston
Respublikasi
Prezidenti
Sh.Mirziyoyevning
“O‘zbekiston Respublikasida xorijiy tillarni o‘rganishni ommalashtirish faoliyatini
sifat jihatidan yangi bosqichga olib chiqish chora-
tadbirlari to‘g‘risida” 2021
-yil
19-maydagi PQ-5117-son qarori.
2.
A.A.Azizov,
Raqamli ta’lim resurslaridan foyda
lanishning pedagogik
asoslari. Pedagogik mahorat, (2019). (3), B. - 12-18.
3.
J.H.Hulstijn, Intentional and incidental second language vocabulary
learning: A reappraisal of elaboration, rehearsal and automaticity. In P. Robinson
(Ed.), Cognition and second language instruction Cambridge University Press.
(2001
–
P
–
30-58).
4.
Q.H.Abdurahmonov, va B.X
Xodjayev, (2020). Ta’limda innovatsion
texnologiyalar: muammolar va yechimlar. Iqtisodiyot va ta’lim, 21(5), 45
-52.
5.
Nation, I. S. P. (2001). Learning vocabulary in a foreign language.
Cambridge University Press.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть
-47
_ Том
-1_
июнь
-2025
446
6.
M.C.Appel, In another language: Psychological factors of foreign
language anxiety. Multilingual Matters. (1995).
7.
J.A.Smith, & K.L.Brown, (2022). The effectiveness of spaced
repetition systems in vocabulary acquisition. Language Learning & Technology,
Yo‘ldoshev, J. G., & Usmonov, S. A. Pedagogik texnologiyalar: nazariya va
amaliyot. Toshkent: Fan. (2017). 26(1), B - 78-94.
8.
9.
