https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
269
YUQORI MALAKALI BIATLONCHILARNI YILLIK
MASHG‘ULOTLARINI TAKOMILLASHTIRISH ORQALI SPORT
NATIJALARINI SAMARADORLIGINI OSHIRISH
Aslonova Sabina Akmal qizi
Navoiy Davlat Universiteti
Jismoniy madaniyat fakulteti
Sport faoliyati(Kurash)yo‘nalishi talabasi
E-mail:aslonovasabina44@gmail.com
ПОВЫШЕНИЕ ЭФФЕКТИВНОСТИ СПОРТИВНЫХ
РЕЗУЛЬТАТОВ ПУТЁМ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ ГОДИЧНЫХ
ТРЕНИРОВОК ВЫСОКОКВАЛИФИЦИРОВАННЫХ
БИАТЛОНИСТОВ
Аслонова Сабина Акмал кизи
Навоийский государственный Университет
Факультет физической культуры
Студент направлении Спортивная деятельность(Кураш)
Е-mail: aslonovasabina44@gmail.com
IMPROVING THE EFFEKTIVENESS OF SPORTS RESULTS
THROUGH THE IMPROVEMENT OF ANNUAL TRAINING SESSIONS
FOR HIGHLY QUALIFIED BIATHLETES
Aslonova Sabina Akmal qizi
Navoiy State University
Faculty of Physical Culture
Student of the specialization “Sports Activity (Kurash)”
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
270
E-mail: aslonovasabina44@gmail.com
Annotatsiya:Ushbu
maqolada
sport
takomillashtiruv
guruhi
biatlonchilarning mashg‘ulotlar yuklamalari va uning mazmunida ko‘rsatilgan
komponentlar hajmi, bajarilish metodikasi va mashg‘ulot samaradorligi berib
o‘tilgan. Shuningdek, yillik yuklamalar taqsimotining qiyosiy varianti berib
o‘tilgan.
Kalit so‘zlar: Biatlonchilar, sport takomillashuvi guruhi, mashg‘ulot,
mashg‘ulot shakllari, aerob, aralash rejim, umumlashtirish.
Аннотация: В данной статье рассматриваются тренировочные
нагрузки группы спортивного соревшенствования биатлонистов, объем
компонентов, представленных в их содержании, методика выполнения и
эффективность тренировок. Также приведен сравнительный вариант
распределения годовых нагрузок.
Ключевые
слова:
Биатлонисты,
группа
спортивного
совершенствования, тренировка, формы тренировки, аэробный, смешанный
режим, обобщение.
Annotation: This article discusses the training loads of the sports
improvement group for biathletes, including the volume of components indicated
in its content, the methodology of execution, and the effectiveness of training.
Additionally, a comparative version of the annual load distribution is presented.
Keywords: Biathletes, sports improvement group, training, training forms,
aerobic, mixed mode, generalization.
Kirish
Mavzuning dolzarbligi
: Jahon sporti shiddat bilan rivojlanib borayotgan
bir davrda, biatlonchilar tayyorgarligining zamonaviy tizimi, sportchilarni
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
271
musobaqalarga tayyorlashning tashkiliy-pedagogik jarayonini,ular eng yuqori
sport ko‘rsatkichlariga erishishni ta’minlovchi mashg‘ulot vosita va usullari,
tashkiliy shakllari, moddiy-texnik sharoitlar va boshqa jihatlarni mayda detallariga
ham e’tibor qaratish joiz ekanini ijobatga olish zarur. Sport mashg‘ulotlari ko‘p
omili jarayonlarni o‘z ishiga olib, sport tayyorgarligi, sportchilar tayyorgarligini,
yosh sportchilar uchun ham istiqboli ravishda rejalashtirish zarur bo‘ladi. Bu holda
yosh sportchilar musobaqa yoki mashg‘ulot mobaynida o‘zlarining maksimal
imkoniyatlarini sarflashga intilishda pala-partish ish yuritadilar. Shu boisdan
ularning mashg‘ulotlarini tejamli boshqarishni barcha murabbiy va mutaxassislar
e’tiborga olishni talab etadi. [2].
Tadqiqotning maqsadi
: Demak, sport amaliyotida sportchilarning
musobaqa tayyorgarligi mashg‘ulot jarayonlarini rejalashtirish, ko‘p yillik va yil
bo‘yi davom etadigan mashg‘ulotlarni eng optimal rejalashtirish qonuniyatlarini
hisobga olgan holda olib borish kelgusida o‘z natijasini beradi. Bu esa, pirovard
natijasida sportchining jismoniy rivojlanishini mustahkamlash, texnik va taktik
mahoratini, umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarlik darajasiga erishishni
ta’minlaydigan masalalarni hal etadi. Ushbu jarayonlarni mukammalligi,
biatlonchilar tayyorlash jarayonida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa,
musobaqa mashqlarni yugurish va o‘q otishni mujassamlagan holda uzviyligini
ta’minlash murabbiy va mutaxassislarning oldiga qo‘ygan dolzarb masalalar
sifatida sanalmoqda. Biatlonchilarni jismoniy tayyorgarligini takomillashtirish
borasida murabbiylar tomonidan olib borilayotgan mashg‘ulot metodikasi, ayniqsa
biatlonchilarni tayyorlashda bevosita sport natijalarga ta’sir ko‘rsatuvchi
mashg‘ulotlar mazmuniga e’tibor qaratish lozim.Biatlon sport turida tayyorgarlik
davrlarining va unda bajariladigan mashg‘ulot yuklamalari hajmi va mazmuniga
ham bog‘liqdir.Shunga ko‘ra sport tayyorgarligida nisbatan mustaqil jihatlarini,
bir-biridan farqlovchi jiddiy belgilar: texnik, taktik, jismoniy, psixologik, nazariy
va integral tafovutlarga ega bo‘lgan mashg‘ulot tayyorgarlik turlarini alohida
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
272
ajratib ko‘rsatish mumkin. Bu sport mahoratining tarkibiy qismlari haqidagi
tasavvurlarni tartibga soladi, ularni takomillashtirishning vosita va usullarini,
o‘quv-mashq jarayonini nazorat qilish va boshqarish yo‘llarini tizimlashtiradi.Shu
bilan birga hisobga olish kerakki, tayyorgarlik turlarining birortasi alohida holda
namoyon bo‘lmaydi, ular eng yuksak sport natijalariga erishishga yo‘naltirilgan
murakkab majmuani hosil qilib birlashadi.
Tadqiqot usullari va tashkil etilishi:
Tashkil etilgan tadqiqot davomida
biatlonchilarning berilgan yuklamalarning ta’siri jismoniy tayyorgarlik holatiga
quyidagicha o‘rganib chiqildi.Yillik yuklamalarning mazmuniga binoan sport
takomillashtirish guruhi sportchilarning mashg‘ulotlarida ko‘proq yondashgan
holda mashg‘ulotlar olib borildi. Bunga ko‘ra biatlonchilarning yugurish va
funksional tayyorgarligiga katta e’tibor qaratildi. Masalan: biatlonchilarning
masofani bosib o‘tish, o‘z imkoniyatlarini to‘g‘ri taqsimlash va energiya
ta’minotini masofadagi harakatlarga mos ravishda tejamli ishlatish uchun yugurish
texnikasi takomillashtirib borildi.
Zamonaviy sport mashg‘ulotlarida mashg‘ulot yuklamalarini bajariladian
ish hajmini mazmuniga muvofiq asta-sekin oshirib borib, maksimal mashg‘ulot
yuklamalari kattaliklariga intilishdan iborat. Bu takomillashuvning har bir keyingi
bosqichida sportchining oldiga uning funksional imkoniyalari chegarasiga yaqin
talablar qo‘yish kerakligini bildiradi hamda moslashuv jarayonlarining jadal
kechishida bu hal qiluvchi ahamiyatga ega. Mashg‘ulot yuklamalarining asta-sekin
oshirib borilishida ularni quyidagi o‘lchamlari farqlanadi: yillik yuklamalari
1400kmdan 1800kmgacha oshirish,hafta davomidagi mashg‘ulotlar miqdorini
12martadan 15martagacha va undan ham ko‘p bo‘lishi mumkin.
Umumiy va maxsus tayyorgarlik vositalari nisbatini, sezdirmay, asta-sekin
o‘zgartirib, maxsus tayyorgarlik va texnik tayyorgarlik hissasini oshirib borish;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
273
Maxsus sifatlarning rivojlanishiga yordam beruvchi “qattiq” rejimdagi ish
hissasining umumiy hajmini oshirish, sportchi organizmining tegishli funksional
imkoniyatlari chuqur safarbar etilishini ta’minlaydigan tanlab yo‘naltirilgan
mashg‘ulotlar miqdorini ko‘paytirish; musobaqalar miqdorini oshirish; Bir
tomondan, mashg‘ulot jarayoni shiddatini oshirishning yuqorida sanab o‘tilgan
imkoniyatlaridan oqilona foydalanish optimal yosh zonasida rejali taraqqiyotni
va yuqori natijalarga erishishni ta’minlaydi. Boshqa tomondan, o‘smir yoshdagi
sportchilarni tayyorlashda katta mashg‘ulot yuklamalari, maxsus tayyorgarlik
mashqlari, jarayonlarini jadallashtirish vositalariga keragidan ortiq berilish ular
organizmning jismoniy va ruhiy imkoniyatlari nisbatan tez tugashiga, sport
natijalarining o‘smay qolib ketishiga olib keladi.[5].
Biatlonchilarning yillik yuklamalarini tahlilga ko‘ra sportchilar funksional
tayyorgarligini takomillashtirish bo‘yicha jamoaviy tarzda mashg‘ulotlar olib
borilgan.Shuningdek, o‘q otish texnikasini takomillashtirish yuzasidan esa
yondashilgan holda mashg‘ulotlar olib borilgan.
Tadqiqot natijalari va ularni muhokamasi:
Olib borilgan tadqiqot
davomida sport takomillashuv guruhi sportchilari bilan yondashilgan
mashg‘ulotlarni olib bordik. Unga ko‘ra sportchilarning funksional tayyorgarligi
va musobaqa mashqlari texnikasi takomillashtirish natijasida sportchilarning sport
natijalari o‘rtacha 2,9% yaxshilandi.
Tadqiqot yakunlari va sport natijalari tahlil qilganimizda quyidagicha
xulosa keltirib chiqaradi. Sport takomillashtiruv guruhida biatlonchilar
mashg‘ulotlarini imkon darajasida va funksional tayyorgarlikda turli xildagi
krosslar (bir xil tezlikda kross, uzoq muddatli kross, fartlek kross) tavsiya etiladi.
Bu kross yugurishlari o‘q otish tayyorgarligiga ham yordam berish kuzatildi.
Umumiy yuklamalar hamda turli xildagi mashg‘ulotlar yuqorida berilgan
mashg‘ulot taqsimotiga mos bo‘ldi. Bu esa amaldagi yuklamalar hajmi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
274
o‘zgartirilmagan holda uning komponentlari hisobiga mashg‘ulot samaradorligi
oshirilganligi kuzatildi
Xulosa
Mashg‘ulot jarayonida zamonaviy texnologiyalar, masalan, video tahlil,
yurak urish tezligini monitoring qilish va boshqa elektron qurilmalar qo‘llaniladi.
Bu usullar sportchilarning mashg‘ulotlarini yanada samarali va maqsadli tashkil
etishga yordam beradi. Og‘ir mashg‘ulotlardan so‘ng sportchilarning tiklanishini
ta’minlash uchun maxsus reabilitatsiya dasturlari ishlab chiqilgan. Bu jarayonlar
jarohatlanish xavfini kamaytiradi va sportchilarning umumiy salomatligini
yaxshilaydi. Biatlonchilar mashg‘ulot samaradorligini oshirishda ushbu
yo‘nalishlarga e’tibor qaratish global tajriba asosida samarali natijalarga erishishga
yordam beradi. Har bir sportchining yondashuvchanlik xususiyatlarini inobatga
olgan holda, ushbu usullarni qo‘llash mashg‘ulotlarning samaradorligini yanada
oshiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.I.A.Karimov. Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishning asosiy
yo‘nalishlari. Tashkent: O‘zbekiston nashriyoti.1992yil.
2.Sh.M.Mirziyoyev. Sportni rivojlantirish va sog‘lom turmush tarzini targ‘ib
qilish. Tashkent:O‘zbekiston nashriyoti. 2017yil.
3.Sh.M.Mirziyoyev. O‘zbekistonda sportni rivojlantirish: ijtimoiy va
iqtisodiy ahamiyati.Tashkent: O‘zbekiston nashriyoti. 2017yil.
4.M.Sodiqov. Sportni rivojlantirishda davlat siyosati va ta’lim
tizimi.Tashkent:Akademnashr.2018yil.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-43_ Том-2_ Апрел-2025
275
5.J.Umarov. Jismoniy tarbiya va sportning o‘zbek jamiyatida o‘rni.Tashkent:
Sport nashriyoti. 2019yil.
6.A.Islomov. Sport va jismoniy tarbiya: O‘zbekistonning milliy sport turlari.
Tashkent: O‘zbekiston nashriyoti.1997yil.
7.I.R.Soliyev. Yuqori malakali uzoq masofaga yuguruvchi sportchilarni
tayyorgarlik mashg‘ulotlari va musobaqa jarayoning qiyosiy tahlili. Toshkent.
2018-yil. 171-174-betlar.
8.I.Mirzatillayev. “O‘quv mashg‘ulot guruhlarida umumiy va maxsus
jismoniy tayyorgarlik davrida jismoniy yuklamalarni me’yorlashtirish”.2021-yil.
298-303.
9.V.Z. Saidqulov. “Nayza uloqtiruvchilarni kuch qobiliyatini rivojlantirish”.
2021-yil. 363-368-betlar.
10.I.X.Turdiboyev. “O‘zgaruvchan vaziyatli mashqlar yordamida zarba
berish harakatlarini shakllantirish samaradorligi”. 2022-yil. 434-440-betlar.
