https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
209
XODIMLARNING MAQSADLI MALAKASINI OSHIRISH
TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH – ZAMONAVIY MEHNAT
BOZORIDA RAQOBATBARDOSHLIKNI SAQLAB QOLISH
Saitova Xulkara Ahmadovna
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi
General banking yo‘nalishi magistranti
Tel:+99888159-44-40
Annotatsiya. Mazkur maqolada tashkilotlarda hodimlarning maqsadli
malakasini oshirish tizimini takomillashtirish masalalari har tomonlama tahlil
qilinadi. Zamonaviy iqtisodiy va texnologik sharoitlarda hodimlarning kasbiy
bilim va ko‘nikmalarini uzluksiz rivojlantirish ilgari suriladi. Shuningdek, ilg‘or
xalqaro tajribalar, innovatsion yondashuvlar va raqamli texnologiyalar asosida
malaka oshirish jarayonlarini samarali tashkil etish usullari bayon etiladi.
Tadqiqot natijalari asosida tashkilotlarda hodimlarning kasbiy rivojlanishiga
ijobiy ta’sir ko‘rsatadigan taklif va tavsiyalar ilgari suriladi.
Kalit so’zlar: malaka oshirish, xodimlar, tashkilot, kasbiy rivojlanish,
uzluksiz taʼlim, innovatsion yondashuvlar, raqamli texnologiyalar,
samaradorlik, xalqaro tajriba.
Annotation. This article comprehensively analyzes the issues of improving
the system of targeted professional development of employees in organizations.
It substantiates the necessity of continuous enhancement of employees’
professional knowledge and skills in modern economic and technological
conditions. Additionally, it describes methods for effectively organizing
professional development processes based on advanced international practices,
innovative approaches, and digital technologies. Based on the research findings,
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
210
recommendations and proposals are put forward to positively influence
employees’ professional growth in organizations.
Keywords: professional development, employees, organization, career
growth, continuous learning, innovative approaches, digital technologies,
efficiency, international experience.
Kirish.
Globallashuv sharoitida dunyoda ro‘y berayotgan o‘zgarishlar, barcha
sohalarda raqobatning kuchayib borishi yanada barqaror taraqqiyotni
ta’minlashni taqozo etmoqda. Shu munosabat bilan Respublika iqtisodiyotida
olib borilayotgan innovatsion rivojlantirish jarayonlari bugungi kunda korxona
va tashkilotlarda faoliyat yuritayotgan xodimlarning kasbiy malakasi va bilim
salohiyatini rivojlantirshga bog‘liq hisoblanadi.
2019-yil 28-maydagi ilm-fan va oliy ta’lim sohasini rivojlantirish bo‘yicha
belgilangan vazifalar ijrosiga bag‘ishlab o‘tkazilgan yig‘ilishda Prezidentimiz
Shavkat Mirziyoev inson kapitali to‘g‘risida: Bu ishlardan asosiy maqsad
mamlakatimizda inson kapitalini rivojlantirish. Xom ashyo va uni qayta ishlash
bilan uzoqqa borib bo‘lmaydi. Qolaversa, ishlab chiqarishda qo‘shimcha qiymat
olish uchun ham innovatsiyalar kerak. Shu bois ilm-fan taraqqiyotimizning
muhim yo‘nalishi, tayanchi bo‘ladi, – deb ta’kidlagan edi.
Inson kapitali ijtimoiy munosabatlarda insonning mehnat potensialini
rivojlantirishiga, sog‘lig‘iga, bilim va mahoratiga, o‘z qobiliyatini namoyon
qilishiga qaratilgan uzoq muddatli investitsiya hisobiga shakllanadi. Inson
kapitalini rivojlantirishda boshqalardan farqli o‘laroq, kadrlar malakasini
oshirishga to‘g‘ri kiritilgan investitsiya juda muhim ahamiyatga ega.
Tashkilotlarda xodimlarning malakasini oshirish tizimi har doim muhim
bo‘lib kelgan, ammo hozirgi zamonaviy raqobat muhitida u yanada dolzarb
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
211
masalaga aylangan.
Har qanday tashkilotning samarali faoliyat yuritishi va
rivojlanishi bevosita uning hodimlarining malaka darajasiga bog‘liq.
Raqamli texnologiyalar, bozordagi tezkor o‘zgarishlar va innovatsion
taraqqiyot xodimlardan doimiy ravishda yangi bilim va ko‘nikmalarni egallashni
talab qilmoqda. Shu sababli, tashkilotlarda maqsadli malaka oshirish tizimini
takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. Xodimlarning malakasini oshirish
faqat individual rivojlanish bilan cheklanmay, balki tashkilotning umumiy
samaradorligi, innovatsion salohiyati va raqobatbardoshligini oshirishga xizmat
qiladi.
Tashkilotlarning raqobatbardoshligini ta’minlash, samaradorligini oshirish
va innovatsion o‘sishiga erishish uchun xodimlarning doimiy ravishda kasbiy
rivojlanishi muhim ahamiyat kasb etadi. Shunday ekan, maqsadli malaka
oshirish tizimini takomillashtirish bugungi kunda dolzarb masalalardan biri
hisoblanadi.
Xodimlarning malakasini oshirish faqatgina ularning bilim va
ko‘nikmalarini yangilash bilan cheklanib qolmay, balki mehnat unumdorligini
oshirish, mehnat resurslaridan samarali foydalanish va tashkilotning strategik
maqsadlariga erishishiga xizmat qiladi. Shu boisdan ko‘plab rivojlangan
mamlakatlarda, ayniqsa, Yevropa va Osiyo mamlakatlarida ushbu yo‘nalishda
turli innovatsion yondashuvlar qo‘llanilmoqda.
Ayniqsa, raqamli texnologiyalar va onlayn ta’lim platformalarining
rivojlanishi xodimlarning malakasini oshirishda yangi imkoniyatlarni
yaratmoqda. Bugungi kunda tashkilotlarning aksariyati an’anaviy malaka
oshirish dasturlaridan foydalansa-da, ularning samaradorligi ba’zan kutilgan
natijani bermaydi. Sababi, malaka oshirish jarayoni ko‘pincha umumiy
bilimlarni berishga qaratilgan bo‘lib, muayyan tashkilot yoki tarmoqning real
ehtiyojlariga to‘liq mos kelmaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
212
Shu sababli, malaka oshirish tizimini takomillashtirishda quyidagi
masalalar muhim hisoblanadi:
1. Maqsadli yondashuvni joriy etish – har bir tashkilot o‘z ehtiyojlari va
strategik yo‘nalishlarini hisobga olgan holda xodimlar uchun individual o‘quv
dasturlarini ishlab chiqishi lozim.
2. Raqamli texnologiyalarni joriy etish – zamonaviy ta’lim platformalari
orqali masofaviy va mustaqil o‘rganish imkoniyatini kengaytirish kerak.
3. Xodimlarning qiziqishini oshirish – o‘quv dasturlarini motivatsion
tizimlar bilan uyg‘unlashtirish va karyera o‘sishi bilan bog‘lash zarur.
4. Amaliyotga yo‘naltirilgan ta’lim – nazariy bilimlar bilan bir qatorda
amaliy mashg‘ulotlar va tajriba almashish tizimini rivojlantirish muhim.
5. Tizimli monitoring va baholash – xodimlarning malaka oshirish
jarayonini nazorat qilish va natijadorlikni baholash mexanizmlarini joriy etish
lozim. Ushbu tadqiqotda tashkilotlarda xodimlarning maqsadli malaka oshirish
tizimini takomillashtirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi.
Xususan, zamonaviy ta’lim texnologiyalarining samaradorligi, xorijiy
tajribalar va amaliy misollar asosida takomillashgan model ishlab chiqish
bo‘yicha ilmiy asoslangan takliflar beriladi. Tadqiqot natijalari malaka oshirish
jarayonining tashkilotga bo‘lgan ta’sirini aniqlashga hamda uning
samaradorligini oshirish bo‘yicha amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishga yordam
beradi.
Shunday qilib, tashkilotlarda xodimlarning malakasini oshirish tizimini
yanada takomillashtirish orqali ularga zamonaviy bozor talablariga mos
keladigan bilim va ko‘nikmalarni berish, tashkilotning umumiy natijalarini
yaxshilash hamda milliy iqtisodiyotning rivojlanishiga hissa qo‘shish mumkin.
Samarali va maqsadli malaka oshirish tizimi tashkilotning uzoq muddatli
muvaffaqiyatiga asos yaratadi va mehnat bozorida yetakchi mavqega ega
bo‘lishiga yordam beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
213
Tashkilotlarda xodimlarning malakasini oshirish bo‘yicha dunyoning bir
qancha rivojlangan davlatlari muvaffaqiyatli tajribaga ega bo`lib bu davlatlar
qatoriga Amerika Qo`shma Shtatlari, Germaniya, Janubiy Koreya, Yaponiya
kabi mamlakatlarni kiritish mumkin. Bu davlatlarning tajribasidan foydalanish
nafaqat O‘zbekistonda balki boshqa ko`plab davlatlarda tashkilotlarning
raqobatbardoshligini oshirishga va ish unumdorligini yaxshilashga yordam
beradi. Bugungi globallashgan va raqamli iqtisodiyot sharoitida tashkilotlarning
malaka oshirish tizimini ilg‘or texnologiyalar bilan uyg‘unlashtirishi va
xodimlarning ta’lim olishga bo‘lgan qiziqishini oshirishi muhimdir.
Mazkur tadqiqot ishida mamlakatimiz hamda xorijiy rivojlangan davlatlar
iqtisodchi olimlarining korxona va tashkilotlarda mehnat faoliyati olib borayotgan
xodimlarning kasbiy salohiyatini rivojlantirish bo‘yicha ilmiy tadqiqot ishlari,
olimlarning qarashlari hamda fikr va mulohazalari tahlil etilgan. Maqolada
empirik, tasviriy statistika, guruhlashtirish, qiyosiy va dinamik tahlil tadqiqot
usullaridan foydalanilgan.
Zamonaviy iqtisodiy sharoitda tashkilotlarning raqobatbardoshligini
oshirish uchun malakali va bilimli xodimlar katta ahamiyat kasb etadi.
Innovatsion texnologiyalar va bozor talablari doimiy o‘zgarib borayotgani
sababli, tashkilotlarda xodimlarning kasbiy malakasini doimiy rivojlantirish
zarurati ortib bormoqda.
Bu jarayon tashkilotning uzoq muddatli strategik rivojlanishiga xizmat
qiladi. Xodimlarning malakasini oshirish tizimini takomillashtirish orqali
tashkilot o‘z oldiga qo‘ygan maqsadlariga tezroq va samaraliroq erishishi
mumkin.
Shuningdek, bu xodimlarning ish unumdorligi va innovatsion salohiyatini
oshirishga yordam beradi. Har qanday tashkilotning muvaffaqiyati uning
xodimlarining bilim va tajribasining darajasiga bog‘liq.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
214
Xodimlarning kasbiy rivojlanishini ta’minlash muhim hisoblanadi. Chunki,
yuqori malakaga ega xodimlar ish jarayonlarini tez va sifatli bajaradi, doimiy
o‘qish va o‘z ustida ishlash xodimlarning yangiliklarga moslashish qobiliyatini
oshiradi, ish jarayonida muvaffaqiyatga erishish uchun xodimlarning bilim va
ko‘nikmalarini doimiy yangilab turish zarur.
Bundan tashqari xodimlarning ishga bo‘lgan qiziqishini oshirish ham
muhim bo`lib, xodimlarni o‘qitish va malakasini oshirishga e’tibor qaratmagan
tashkilotlar vaqt o‘tishi bilan samaradorligini yo‘qotishi mumkin. Xodimlarning
malakasini oshirishning turli usullari mavjud.
Ichki trening va o‘quv dasturlari
. Ichki trening va o‘quv dasturlari –
tashkilot ichida xodimlarning malakasini oshirish uchun maxsus ishlab chiqilgan
dasturlar bo‘lib, ular odatda kompaniyaning o‘z rahbarlari yoki tajribali
xodimlari tomonidan o‘tkaziladi. Bunday treninglar xodimlarning mahoratini
oshirish, ularni yangi texnologiyalar va raqamli jarayonlarga moslashtirish
uchun muhimdir.
Ichki treninglarni samarali tashkil qilish uchun
mentorlik
va
couching
dasturlaridan foydalaniladi. Mentorlik – uzoq muddatli o‘quv jarayoni bo‘lib,
unda tajribali mentor (soha yetakchisi) o‘z shogirdlariga kasbiy va shaxsiy
rivojlanish bo‘yicha yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi.
Couching – aniq maqsadlarga erishish uchun qisqa muddatli trening bo‘lib,
bunda tajribali mutaxasislar xodimning muammolarini hal qilishga yordam
beradi va yangi bilimlarni o‘zlashtirish jarayonini tezlashtiradi.
Bu usullarning afazalliklari shulardan iboratki: xodimlarning amaliy
tajribasini oshirishga yordam beradi, tashkilot ichida bilim almashish
madaniyatini rivojlantiradi va xodimlarning ish jarayonlariga mos ravishda
o‘sishiga yordam beradi.
Amaliy mahorat darslari.
Bu usulda aniq mavzular
bo‘yicha mahorat darslari tashkil etilib, xodimlar uchun nazariy va amaliy
mashg‘ulotlar o‘tkaziladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
215
Bu darslar – xodimlarga yangi bilim berish va ularni dolzarb soha
yangiliklari bilan tanishtirish uchun ishlatiladi. Mahorat darslari (master-
klasslar) – o‘z sohasida tajribali mutaxassislar tomonidan beriladigan amaliy
treninglar bo‘lib, xodimlar o‘rganilgan bilimlarni real ish jarayonida sinab
ko‘rish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Bu esa xodimlarga qisqa vaqt ichida aniq
ko‘nikmalarni o‘rgatish imkonini berib, amaliyot bilan bog‘liq bo‘lganligi
sababli xodimlar tomonidan tez o‘zlashtiriladi. Bundan tashqari, ish jarayonida
yuzaga keladigan real muammolarni hal qilishga yordam beradi.
Elektron o‘quv kurslari (E-learning).
Zamonaviy texnologiyalar
rivojlanishi bilan onlayn ta’lim platformalari orqali ichki treninglarni tashkil
etish tobora ommalashmoqda. Tashkilotlar xodimlariga maxsus tayyorlangan
onlayn kurslar, internet platformalari orqali ta’lim bera oladi.
Internet saytlarida xodimlar mustaqil ravishda o‘qib-o‘rganishi mumkin
bo‘lgan darsliklar va bilimlar mavjud. Ilg`or texnalogiyalar sababli,
mutaxassislar tomonidan jonli efirda darslar o‘tiladi. Xodimlar bevosita savol
berish va munozara qilish imkoniga ega bo‘ladilar. Buning natijasida har bir
xodim o‘ziga qulay vaqtda ta’lim olishi va xodimlarning bilim darajasini doimiy
ravishda yangilab borish imkoni ham mavjud.
Ammo ichki trening va o‘quv dasturlarini muvaffaqiyatli amalga oshirish
uchun quyidagi omillarga alohida e`tibor berish kerak bo`ladi. Trening
dasturlarini ishlab chiqishdan oldin, xodimlarning ehtiyojlari, kasbiy bo‘shliqlari
va tashkilot strategiyasiga mos o‘quv yo‘nalishlari aniqlanishi lozim.
Xodimlarning treninglarda faol ishtirok etishini ta’minlash uchun ularni
rag‘batlantirish lozim. Ichki trening va o‘quv dasturlari tashkilotning
muvaffaqiyatli rivojlanishida asosiy rol o‘ynaydi. Ularni to‘g‘ri tashkil etish
xodimlarning bilim va ko‘nikmalarini oshirish bilan birga, kompaniyaning
umumiy samaradorligini ham oshiradi. Samarali ichki trening tizimi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
216
xodimlarning motivatsiyasini kuchaytiradi, ularning innovatsion fikrlash
qobiliyatini oshiradi va mehnat unumdorligini yuksaltiradi.
Tashqi trening dasturlari.
Tashqi treninglar – bu tashkilot xodimlarini
tashqaridan jalb qilingan mutaxassislar, trening markazlari yoki oliy o‘quv
yurtlari orqali o‘qitish tizimi bo‘lib, ularning malakasini oshirishga xizmat
qiladi. Bunday treninglar xodimlarga xalqaro tajriba, ilg‘or bilim va zamonaviy
ko‘nikmalarni o‘zlashtirish imkonini beradi.
Odatda ko‘plab tashkilotlar o‘z xodimlarini maxsus o‘quv markazlari,
universitetlar yoki xalqaro tashkilotlar tomonidan taklif etiladigan kurslarga
yuboradi. Bu kurslar - ma’lum bir sohadagi eng yangi bilimlarni egallash uchun
maxsus tashkil etilgan qisqa yoki uzoq muddatli kurslar hisoblanadi. Xodimlar
xalqaro tan olingan sertifikatlarga ega bo‘lishlari, Kasbiy bilimlarning eng
so‘nggi tajribalariga ega bo‘lishlari va raqobatbardosh kadrlar bo`lib yetishishi
mumkin.
Bundan tashqari, xodimlarni chet elga o‘z sohasi bo‘yicha xalqaro yoki
mahalliy konferensiya va seminarlar, biznes forumlar yoki ilmiy-amaliy
anjumanlarga yuborish ham malaka oshirishning samarali usullaridan biridir. Bu
bilan xodimlar ilg‘or tajriba almashish va o‘z sohalaridagi so‘nggi
yangiliklardan xabardor bo‘lish imkoniga ega bo‘ladilar.
Xodimlar o‘z sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar bilan tanishib,
o‘zaro fikr almashish imkoniyatini qo‘lga kiritadilar va ilmiy va amaliy
bilimlarni real ish sharoitida qo‘llash imkoniyati yaratiladi.
Hozirgi kunda ko‘plab tashkilotlar o‘z xodimlarini malaka oshirish uchun
yetakchi kompaniyalarga yoki maxsus korporativ o‘quv markazlariga
yuborishadi. Xodimlar boshqa yirik kompaniyalarda tajriba orttirib, yangi ish
usullarini o‘rganishadi. Tashqi treninglar muvaffaqiyatli bo‘lishi uchun eng
iqtidorli xodimlarni ilg‘or kurslarga yuborish uchun maxsus moliyaviy dasturlar
ishlab chiqish lozim.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
217
Malaka oshirish davomida sertifikat yoki diplom olgan xodimlarga
rag‘batlantirish mexanizmlarini ishlab chiqish. Tashqi treningdan qaytgan
xodimlar o‘z kasbdoshlariga o‘zi o‘rgangan bilimlarni yetkazishi lozim. Tashqi
treninglar tashkilot xodimlarining kasbiy rivojlanishi va kompaniyaning global
raqobatbardoshligini oshirish uchun muhim vositadir. Samarali tashqi trening
dasturlarini joriy qilish orqali tashkilotlar innovatsion bilimlarni o‘zlashtirgan,
zamonaviy mehnat bozoriga moslashgan va yuqori malakali kadrlarni
yetishtirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Amerika Qo‘shma Shtatlarining bu sohadagi tajriba va bilimlaridan
foydalanish.
Amerika Qo‘shma Shtatlari dunyodagi eng ilg‘or va rivojlangan
iqtisodiyotlardan biri bo‘lib, bu mamlakatda kadrlar malakasini oshirish va
o‘qitish tizimi mukammal ishlab chiqilgan. AQSh kompaniyalari, universitetlari
va davlat tashkilotlari bu jarayonga katta ahamiyat berib, zamonaviy trening
metodlarini ishlab chiqadi va amaliyotga joriy qiladi.
AQShning yirik kompaniyalari o‘z xodimlari uchun maxsus korporativ
o‘quv markazlari va ichki trening dasturlarini tashkil etadi. Masalan,
Career Certificates
dasturi kompaniyaning xodimlari va tashqi mutaxassislar
uchun texnologiya sohasida malaka oshirish imkonini beradi.
Amazon
Technical Academy
dasturi kompaniya xodimlariga texnik bilimlarni
chuqurlashtirish imkoniyatini yaratadi. O`zbekistonda ham katta kompaniyalar
va yirik davlat tashkilotlari o‘z ichki akademiyalarini yaratishi va xodimlarni
muntazam ravishda o‘qitishi lozim. IT, texnologiya, biznes va davlat
xizmatlarida ilg‘or korporativ treninglar tashkil etish muhim.
AQShda masofaviy ta’lim va onlayn treninglar keng ommalashgan.
Harvard, MIT, Stanford kabi universitetlar ochiq onlayn kurslar orqali barcha
mutaxassislarga bilim olish imkoniyatini beradi.
Big Data
va
Sun’iy Intellekt
sohalarida maxsus onlayn treninglar mavjud bo‘lib, bu texnologiyalar tezkor
rivojlanayotgan sohalar uchun muhim. O‘zbekistonda ham mahalliy
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
218
kompaniyalar xodimlarini xalqaro onlayn kurslarga yo‘naltirishi va bu jarayonni
tizimli ravishda nazorat qilishi kerak. Onlayn o‘quv platformalaridan
foydalangan holda, ichki trening dasturlarini yaratish va mahalliy
mutaxassislarni jalb qilish muhim.
AQSh kompaniyalari tajribali rahbarlar va mutaxassislarni yangi
xodimlarga murabbiylik qilishga jalb qiladi.
Silicon Valley
startaplari o‘zining
mentorlik tizimi bilan mashhur bo‘lib, yosh mutaxassislar tajribali
tadbirkorlardan bevosita o‘rganish imkoniyatiga ega.
va
kompaniyalari o‘z xodimlariga malaka oshirish va ichki rivojlanish dasturlarini
taklif etadi.
Mahalliy kompaniyalar va davlat tashkilotlari ham bu tizimni joriy qilishi
va yetakchi mutaxassislarni yosh xodimlarga yo‘naltirishi kerak. Startaplar
uchun maxsus mentorlik va kouching dasturlari yaratish foydali bo‘lishi
mumkin. Davlat va xususiy sektor hamkorligini kengaytirish lozim.
Kompaniyalar va universitetlar birgalikda malaka oshirish dasturlarini ishlab
chiqishi kerak. AQShning kadrlar malakasini oshirish bo‘yicha ilg‘or tajribasi
O‘zbekiston sharoitida samarali qo‘llanilishi mumkin.
Ayniqsa, korporativ akademiyalar, onlayn ta’lim platformalari,
murabbiylik tizimi va xalqaro sertifikatlash dasturlarini joriy qilish katta
natijalarga olib kelishi mumkin. Samarali trening tizimi tashkilotlarga
raqobatbardosh bo‘lish va xodimlarning malakasini doimiy ravishda oshirish
imkoniyatini yaratadi.
Yaponiya davlatining bu sohadagi tajriba va bilimlaridan foydalanish.
Yaponiya dunyodagi eng samarali ish tizimlaridan biriga ega bo‘lib, bu
mamlakatda xodimlarning uzluksiz rivojlanishi va malakasini oshirish ustuvor
yo‘nalishlardan biridir. Yaponiya kompaniyalari xodimlarini o‘z kasbiy
sohasida muntazam ravishda rivojlantirishga katta ahamiyat beradi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
219
Yaponiyaning ko‘plab kompaniyalari xodimlarini umr bo‘yi ish bilan
ta’minlashga intiladi. Xodimlar kompaniyada uzoq muddat ishlashi uchun
ularga maxsus treninglar va kasbiy rivojlanish imkoniyatlari taqdim etiladi.
Ishchilar kompaniya madaniyatini to‘liq o‘zlashtirib, ichki o‘quv dasturlarida
qatnashadi. Boshqaruv pozitsiyalariga faqat kompaniya ichidagi tajribali
xodimlar tayinlanadi. O‘zbekistonda ham tashkilotlar xodimlarni uzoq muddatli
rivojlanish yo‘lida o‘qitish tizimini joriy qilishi mumkin.
Xodimlar kompaniyada uzoq muddat ishlashi uchun rag‘batlantirish
tizimini takomillashtirish lozim. Yaponiyada
Kaizen
tamoyili asosiy
prinsiplardan biridir. Unga koʻra har bir xodim muntazam ravishda o‘z
malakasini oshirib borishi shart. Kompaniya xodimlarga yangiliklarni o‘rganish
va takomillashish uchun imkon yaratib beradi. Har bir kichik yaxshilanish uzoq
muddatda kompaniyaning umumiy rivojlanishiga xizmat qiladi.
O‘zbekistonda ham tashkilotlar xodimlarining doimiy rivojlanishiga e’tibor
qaratib,
Kaizen
tamoyillarini o‘zlashtirishi kerak. Ish jarayonlarini doimiy tahlil
qilish va ularni optimallashtirish tizimi ishlab chiqilishi lozim. Yapon
kompaniyalari xodimlari muntazam ravishda treninglarda ishtirok etadi va yangi
ko‘nikmalarga ega bo‘ladi. Toyota Training Center, Sony Learning Academy,
Mitsubishi Development Program kabi ichki o‘quv markazlari mavjud. Har yili
har bir xodim ma’lum soat o‘quv kurslarida qatnashishi shart. Yangi xodimlar
bir yil davomida maxsus ishga moslashish va o‘quv jarayonidan o‘tadi.
O‘zbekistonda ham kompaniyalar ichida maxsus o‘quv markazlarini tashkil
qilish va xodimlarning doimiy o‘qitilishini nazorat qilish lozim. Mahalliy
kompaniyalar xalqaro yondashuvlarni o‘rganib, o‘z tizimlariga moslashtirishi
kerak. Yapon kompaniyalarida Ustoz - shogird (Senpai - kohai) tizimi keng
tarqalgan bo‘lib, bu tajribali xodimlarning yosh xodimlarni o‘qitish jarayonidir.
Har bir yangi ishchi (kohai) tajribali xodim (senpai) tomonidan tarbiyalanadi.
Yosh mutaxassis kompaniya madaniyati va ish jarayonlarini ustoz nazorati
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
220
ostida o‘rganadi. Tajribali xodim o‘z yangi ishchisining rivojlanishi uchun
mas’ul bo‘ladi. O‘zbekistonda ham kompaniyalarda ustoz-shogird tizimini joriy
qilish va har bir yangi xodimga mentor tayinlash kerak. Yaponiyaning ustoz -
shogird tizimi O‘zbekistonda milliy qadriyatlar bilan uyg‘unlashtirilishi
mumkin. Yaponiya kompaniyalari xodimlarning malakasini oshirishda uzluksiz
ta’lim, jamoaviy qaror qabul qilish va doimiy takomillashtirish tamoyillariga
asoslanadi. O‘zbekiston tashkilotlari ushbu ilg‘or tajribalarni o‘z faoliyatiga
moslashtirsa, ish unumdorligi va samaradorligi sezilarli darajada oshishi
mumkin.
Germaniya davlatining bu sohadagi tajriba va bilimlaridan
foydalanish.
Germaniya dunyodagi eng yuqori darajadagi kasbiy ta’lim va
malaka oshirish tizimiga ega davlatlardan biri hisoblanadi. Mamlakatda ishchi
kuchining malakasini oshirishga katta e’tibor qaratiladi, chunki Germaniya
iqtisodiyoti yuqori texnologiyalar, sanoat va innovatsiyalar asosida rivojlangan.
Germaniya dunyoda noyob
dual
ta’lim tizimini rivojlantirgan bo‘lib, bu
tizim orqali xodimlar nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarni birgalikda
o‘zlashtiradi. Talabalar o‘quv yili davomida vaqti-vaqti bilan ishlab, nazariy
bilimlarni amaliyotda qo‘llaydi. Kasb-hunar maktablari (Berufsschulen) va
kompaniyalar hamkorlikda o‘qitish jarayonini olib boradi. Bitiruvchilar darhol
ishga tayyor bo‘lib, Germaniya mehnat bozoriga moslashadi.
O‘zbekistonda ham Dual ta’lim tizimini joriy qilish uchun mahalliy
universitetlar va korxonalar o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish kerak.
Amaliyotga asoslangan o‘quv dasturlarini yaratish zarur. Uzluksiz ta’lim va
"Berufliche Weiterbildung" tizimi orqali Germaniyada xodimlar butun umri
davomida o‘z malakasini oshirish imkoniyatiga ega. Ish beruvchilar xodimlarini
malaka oshirish kurslariga yo‘naltirish majburiyatiga ega. Maxsus fondlar va
hukumat dasturlari orqali xodimlarning kasbiy rivojlanishi moliyalashtiriladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
221
Xodimlar
yangi texnologiyalarni o‘rganish va mutaxassisligini
kengaytirish imkoniyatiga ega. Oʻzbekistonda ham davlat va xususiy sektor
uzluksiz ta’lim dasturlarini rivojlantirishga investitsiya kiritishi lozim. Har bir
tashkilot o‘z xodimlarining malaka oshirishini ta’minlash uchun maxsus reja
ishlab chiqishi kerak. Germaniyada “Meister” tizimi mutaxassislarning uzluksiz
o‘qitilishi va kasbiy malakasini oshirish uchun keng qo‘llaniladi.
Har bir mutaxassis bosqichma-bosqich yuqori darajaga ko‘tariladi.
Ishchilar maxsus imtihon topshirib, Meister darajasiga ega bo‘lishadi. “Meister”
sertifikati egalariga o‘z biznesini ochish yoki boshqa mutaxassislarni o‘qitish
huquqi beriladi. O‘zbekiston kasb-hunar markazlarida “Meister” tizimiga
o‘xshash darajalash tizimini joriy qilish mumkin. Ishchilarni malaka oshirishga
rag‘batlantirish uchun maxsus imtihonlar va sertifikatlash tizimini yo‘lga
qo‘yish kerak. Germaniya dual ta’lim, uzluksiz malaka oshirish, texnologik
innovatsiyalar tizimiga asoslangan yondashuvlari bilan butun dunyoga namuna
bo‘lmoqda. O‘zbekiston ushbu ilg‘or tajribalarni o‘z tizimiga moslashtirsa,
mehnat bozorida raqobatbardosh kadrlar tayyorlash va iqtisodiy samaradorlikni
oshirish mumkin.
Janubiy Koreya davlatining bu sohadagi tajriba va bilimlaridan
foydalanish.
Janubiy Koreya qisqa vaqt ichida sanoatlashgan va texnologik
rivojlangan davlatga aylangan mamlakatlardan biri bo‘lib, bu jarayonda
xodimlarning malakasini oshirishga qaratilgan strategik tizim muhim rol
o‘ynagan. Koreyaning yirik kompaniyalari xodimlarni doimiy ravishda
rivojlantirish, ularning bilim va ko‘nikmalarini oshirish bo‘yicha maxsus
dasturlar ishlab chiqqan.
Janubiy Koreyaning iqtisodiy o‘sishi asosan “Chaebol” tizimiga
asoslangan. Bunday yirik korporatsiyalar o‘z xodimlarini o‘qitish va
rivojlantirishga katta mablag‘ ajratadi. Samsung HR Development Center – har
bir xodim uchun yiliga 100 soatdan ortiq o‘qitish dasturlarida ishtirok etish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
222
majburiy. Hyundai Learning Center – yangi xodimlar maxsus 6 oylik tayyorlov
kurslaridan o‘tadi. LG Academy – menejerlar uchun maxsus liderlik va
innovatsiya kurslari mavjud.
O‘zbek kompaniyalari ham ichki o‘quv markazlarini yaratishi va
xodimlarning malakasini oshirish bo‘yicha majburiy kurslarni tashkil qilishi
kerak. Yirik korxonalar xodimlarining kasbiy rivojlanishiga mablag‘ ajratishi
lozim. Koreya kompaniyalari ishchilar orasidagi hamjihatlik va jamoaviy ishlash
madaniyatini rivojlantirishga katta e’tibor qaratadi. Xodimlar jamoaviy ishni
ustuvor qo‘yishlari va tashkilot manfaatini shaxsiy manfaatdan ustun qo‘yishlari
kerak.
Ish jarayonida hamkorlik asosida ishlash tamoyili qo‘llaniladi. Barcha
muhim qarorlar jamoa a’zolari bilan maslahatlashgan holda qabul qilinadi.
O‘zbekistonda ham tashkilotlarda jamoaviy ishlash madaniyatini rivojlantirish
va ishchilarni hamkorlikka o‘rgatish kerak. Xodimlarning fikrini eshitish va ular
orasida muloqotni yaxshilash lozim. Janubiy Koreya kompaniyalari xodimlar
uchun shaxsiy rivojlanish rejalarini (Personal progress management) ishlab
chiqadi.
Har bir xodim o‘zining 1-3 yillik rivojlanish strategiyasini ishlab chiqadi.
Menejerlar xodimlarning rivojlanish jarayonini kuzatib boradi va maslahatlar
beradi. Xodimlar har yili kasbiy ko‘nikmalarni oshirish bo‘yicha majburiy
kurslardan o‘tadi. O‘zbekistonda ham tashkilotlar har bir xodim uchun shaxsiy
rivojlanish rejalarini ishlab chiqish tizimini joriy qilishi kerak.
Xodimlarning rivojlanishini kuzatib borish va ularga maslahat berish
tizimini yaratish zarur. Janubiy Koreya ta’lim tizimida “
Hagwon
” (xususiy
o‘quv markazlari) keng tarqalgan bo‘lib, ular xodimlarning malakasini
oshirishda muhim rol o‘ynaydi. Xodimlar maxsus kasbiy rivojlanish kurslariga
qatnashadi. Tashkilotlar o‘z xodimlari uchun xorijiy tillar, IT, menejment va
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
223
muhandislik bo‘yicha maxsus kurslar tashkil qiladi. Ba’zi tashkilotlar
xodimlarga qo‘shimcha o‘qish xarajatlarini qoplaydi.
O‘zbekistonda ham xodimlar uchun kasbiy rivojlanish kurslarini tashkil
qilish va ularga ushbu kurslarda qatnashish imkoniyatini yaratish kerak. Xususiy
sektor tomonidan ta’lim markazlari bilan hamkorlik qilish va malaka oshirish
dasturlarini rivojlantirish lozim. Janubiy Koreya kompaniyalari yuqori
darajadagi rahbarlar va menejerlar uchun liderlik va strategik boshqaruv
bo‘yicha maxsus kurslar o‘tkazadi. Samsung, LG va Hyundai kompaniyalari har
yili yangi liderlarni tayyorlash bo‘yicha maxsus treninglar tashkil qiladi.
Menejerlar xorijiy universitetlarda qo‘shimcha o‘qish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Kompaniyalar innovatsion fikrlash va global strategiyalar bo‘yicha
maxsus treninglar o‘tkazadi. O‘zbekistonda ham yirik tashkilotlarda liderlik
dasturlarini ishlab chiqish va menejerlarni doimiy o‘qitish tizimini joriy qilish
kerak. Rahbar xodimlar uchun xalqaro trening va tajriba almashish dasturlarini
tashkil qilish lozim. Janubiy Koreya kompaniyalari doimiy o‘qitish, jamoaviy
ishlash, shaxsiy rivojlanish va zamonaviy menejment tizimlari orqali global
muvaffaqiyatga erishdi.
Agar O‘zbekiston tashkilotlari ushbu ilg‘or tajribalarni o‘z tizimlariga
moslashtirsa, ish samaradorligi oshadi va global mehnat bozorida
raqobatbardosh kadrlar yetishtiriladi. O‘zbekiston ko‘plab sohalarda nafaqat o‘z
bilim va tajribalarini kuchaytirmog‘i balki bu borada rivojalngan
mamlakatlarning ham bilim va ko‘nikmalaridan samarali foydalanmog‘i lozim.
Dunyo jadal sur’atlarda rivojlanib bormoqda yangi innovatsion texnalogiyalar
yaratilmoqda shuning uchun bu davrda yangilik yaratilishini kutish emas balki
o‘sha yangilikni o‘zingiz yaratishingiz lozim.
Xulosa va takliflar
Tashkilotlarda xodimlarning maqsadli malakasini oshirish tizimini
takomillashtirish – bu zamonaviy mehnat bozorida raqobatbardoshlikni saqlab
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
224
qolish va tashkilotlarning samaradorligini oshirish uchun zarur jarayondir.
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, xodimlarning doimiy o‘qitilishi va malaka
oshirish tizimining rivojlanishi nafaqat korxonalarning o‘sishiga, balki
mamlakat iqtisodiyotining rivojlanishiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Dunyo tajribasi shuni ko‘rsatadiki, malaka oshirish tizimi rivojlangan
davlatlarda iqtisodiy o‘sish va samaradorlikni oshirishda asosiy omillardan biri
bo‘lib kelmoqda. Dunyoning rivojlangan davlatlari, jumladan, AQSh, Yaponiya,
Germaniya va Janubiy Koreya xodimlarning bilim va ko‘nikmalarini oshirishga
katta e’tibor qaratib, uzluksiz ta’lim va korporativ treninglar tizimini joriy
qilgan.
Bugungi kunda global ish bozori tez o‘zgarib borayotgan sharoitda
xodimlarning doimiy ravishda yangi bilim va ko‘nikmalarni egallashi
zaruriyatga aylangan. Tashkilotlarda malaka oshirish tizimini joriy etish
natijasida xodimlar o‘z kasbiy mahoratini oshiradi. Ishlab chiqarish va xizmat
ko‘rsatish jarayonlarining samaradorligi ortadi. O‘zbekiston tashkilotlari ham
xalqaro tajribadan foydalanib, xodimlarning bilim va ko‘nikmalarini muntazam
ravishda rivojlantirishga e’tibor qaratishi lozim. Bu esa tashkilotlarda ish
sifatining jadal oʻsishi uchun mustahkam asos yaratadi.
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori (2023). Iqtisodiy
sohalarda malakali kadrlar tayyorlash bo‘yicha kompleks chora-tadbirlar dasturi.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Bandlik va Mehnat Munosabatlari
Vazirligi (2023). Ishchi kuchining malakasini oshirish bo‘yicha davlat dasturi.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar
vazirligi (2024). Kasbiy ta’lim va uzluksiz ta’lim tizimini takomillashtirish
strategiyasi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-42_ Том-2_ Апрель-2025
225
4.
M.Armstrong. (2014). “Handbook of Human Resource
Management Practice”.
5.
G.Dessler. (2020). “Human Resource Management”.
6.
R.A.Noe. (2019). “Employee Training and Development”.
McGraw-Hill Education.
7.
OECD (2021). Skills Strategy for the Future Workforce:
Developing Human Capital in the Digital Age. OECD Publishing.
8.
World Economic Forum (2020). The Future of Jobs Report.
9.
Janubiy Koreya Ta’lim Vazirligi (2022). Corporate Training and
Employee Development in Korea.
