https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
248
MULTIMEDIA VOSITALARI VA ULARDAN TA’LIM TIZIMIDA
FOYDALANISH
Alimov Mirkamol Mengliboyevich –
Termiz davlat Pedagogika instituti katta o‘qituvchisi.
e-mail:
Alimov Yo’lchi Abdimo’minovich-
Termiz davlat Pedagogika instituti Matematika va informatika yo'nalishi
4- bosqich talabasi
Shobiddinova Dilnavoz Toshtemirovna –
Termiz davlat Pedagogika instituti Matematika va informatika yo'nalishi
4- bosqich talabasi
Anotatsiya: Mazkur maqolada ta’lim tizimida multimedia vositalari va ulardan
foydalanish haqida so’z boradi. Pedagogik vositalardan iSpring Suite dasturi haqida
alohida e’tibor qaratilsa tizimda yutuqlarga erishilishi yuzasidan to’xtalib o’tilgan.
Kalit so’zlar: multemediya, mediatexnologiya, iSpring Suite, interaktiv
texnologiyalar, virtual borliq, iSpring Suite, videokonferensiya.
Asosiy qism. Multimediya vositalari (multimedia – ko’p vositalilik) - bu insonga
o’zi uchun tabiiy muxit: tovush, video, grafika, matnlar, animatsiya va boshqalardan
foydalanib, kompyuter bilan muloqatda bo’lishga imkon beruvchi texnik va dasturiy
vositalar majmuidir.
Multimedia - ta’lim tizimidagi gurkirab rivojlanayotgan zamonaviy axborotlar
texnologiyasidir. Uning ajralib turuvchi belgilariga quyidagilar kiradi: -axborotning
xilma-xil turlari: an'anaviy (matn, jadvallar, bezaklar va boshqalar), original (nutq,
musiqa, videofilmlardan parchalar, telekadrlar, animatsiya va boshqalar) turlarini bir
dasturiy maxsulotda integratsiyalaydi;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
249
-bunday integratsiya axborotni ro’yxatdan o’tkazish va aks ettirishning turli
qurilmalari: mikrofon, audio-tizimlar, smart televizor, smart qurilmalar, videokamera,
elektron musiqiy asboblardan foydalanilgan holda kompyuter boshqaruvida bajariladi;
-muayyan vaqtdagi ish, o’z tabiatiga ko’ra statik bo’lgan matn va grafikadan farqli
ravishda, audio va videosignallar faqat vaqtning ma'lum oralig’ida ko’rib chiqiladi.
Video va audio axborotlarni kompyuterda qayta ishlash va aks ettirish uchun
markaziy protsessor tez harakatchanligi, ma'lumotlarni o’zatish shinasining o’tkazish
qobiliyati, operativ (tezkor) va video-xotira katta sig’imli tashqi xotira hajm va
kompyuter kirish-chiqish kanallari bo’yicha almashuvi tezligini taxminan ikki baravar
oshirilishi talab etiladi.
Multimedia vositalari asosida o’quvchilarga ta'lim berish va o’quvchilarga ta’lim
berish xozirgi kunning dolzarb masalalaridandir.
Bizning fikrimizcha, multimedia - bu informatikaning dasturiy va texnikaviy
vositalari asosida audio, video, matn, grafika va 3D animatsiya (ob'yektlarining fazodagi
xarakati) effektlari asosida o’quv materiallarini o’quvchilarga yetkazib berishning
mujassamlangan xoldagi ko’rinishidir. Avvalombor, o’quv jarayonida zamonaviy
kompyuter texnologiyalaridan foydalanish ta’lim samaradorligining kaliti xisoblanadi.
Zamonaviy kompyuter texnologiyalaridan o’quvchilarga ta'lim berish va qayta
tayyorlash jarayonida keng foydalanish, kelajakda yetuk va yuqori malakali
mutaxassislarni kamol toptiradi.
Mamlakatimizdagi barcha o’quv yurtlarini masofaviy ta’lim uslubi asosida
birlashtirilganligi, o’qitish jarayonini yanada yuqori pog’onaga olib chiqadi.
Masofaviy ta’lim uslubi asosida o’qitish quyidagi texnologiyalarni o’z ichiga oladi:
Interaktiv texnologiyalar:
- audiokonferensiyalar ;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
250
- videokonferensiyalar ;
- ish stolidagi videokonferensiyalar ;
- elektron konferensiyalar ;
- ovoz kommunikatsiyalari ;
- ikki tomonlama sputnik aloqa ;
- virtual borliq ;
Masalan, multimediali texnologiyalarining, konferensiya vositalarining va
multimedia kompyuterlarining mavjudligi Internet tarmog’i orqali video-
konferensiyalarni yo’lga qo’yishga imkoniyat berdi. Shunday qilib, bunday ulkan
axborotlashgan tarmoq o’quvchilarning masovafiy ta’lim asosida bilim olishlari uchun
vaqti yoki joylashuviga qaramasdan keng sharoit yaratib beradi.
Interfaol doskalar, proyektorlar, smart televizorlar, mobil aloqa vositalari haqidagi
ma’lumotlar ular tomonidan kitob ma’lumotlariga qaraganda ancha yaxshi qabul
qilinishi sir emas. Sifatli yangi darajada pedagogik muloqot masalasi hal qilinadi [4].
Bugungi multimediyali tizimlarni ko’rish uchun foydalanilayotgan kompyuterning
hisoblash quvvatini oshirishigina yetarli emas, buning uchun qo’shimcha apparatli
qo’llab-quvvatlash analogli audio va videosignallarni raqamli ekvivalentga qo’shish va
uning teskarisi uchun zarur bo’lgan analogli-raqamli va raqamli-analogli o’zgartirgich
videoprotsessorlar, dekoderlar maxsus integral chizmalar va boshqalar ham zarur.
Ushbu maqolada multimediali elektron testlarni yaratish uchun iSpring Suite
dasturidan foydalanamiz. Bunda qo’llanadigan texnologiyalar dasturida quyidagi
ketma-ketlikni amalga oshiramiz:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
251
1-qadam Ispring dasturiga kiramiz quyidagi 1-rasm paydo bo’ladi. iSpring Suite
2-rasm Ispring dasturini ustiga bosib kirilganda quyidagi oyna ochiladi.
2-qadam Test bo’limiga kirib "Новый тест” bo’limiga tashrif buyuramiz
3-rasm "Новый тест” bo’limiga kirsak quyidagi oyna ochiladi.
3-qadam "Новый тест” bo’limiga kirsak 4-rasm ochiladi bunda yuqori qismiga
“sarlavha” pastki qismiga “Testni boshlash uchun bosing deb yoziladi”.
4-rasm Sarlavha qismi
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
252
4-qadam Одиночный выбор tanlanadi undan va test kiritiladi.
6-rasm Test kiritish bo’limi
5-qadam yuqori qismiga testning savolini yozamiz pastki qismiga testning
variantlarini birin ketin yozamiz.
Test yaratib bo’lgandan keyin “Публикация” bo’limiga kirsak quyidagi holat
paydo bo’ladi. Bunda «WEB», «iSpring cloud», «iSpring Online», «CDO», «Word»,
bo’limlari ochiladi. Bunda biz o’zimizga kerak bo’lgan bo’limni tanlaymiz. Testga
hattoki rasmlar, video va audio lavxalar qo’shish bilan testning mazmunini boyitish
mumkin.
Testni boshlagdan so’ng yaratgan testlarni ketma-ketligi ko’rishimiz mumkin.
To’g’ri javob belgilaganizdan keyin sizga to’g’ri yoki xato degan javoblarni ko’rsatadi.
Keyingi testga belgilamasdan o’tib bo’lmaydi. Orqa fonga o’zingiz istagan fon
tanlashingiz mumkin. Har bir savolga interaktiv yondashishingiz mumkin bu bilan
o’quvchi ongiga sezilarli darajada ta’sir etgan bo’lasiz. Bundan ko’rinib turibdiki siz
o’ylagan natijaga erishasz.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
253
7-rasm. Interaktiv test yaratish jarayoni
Elektron test tizimlari ta’lim tizimida o‘quvchilarning natijalarini avtomatik tarzda
qayd etib, ularni tahlil qilish uchun qulay vositalar taqdim etadi. O‘qituvchilar testlarni
o‘tkazganidan so‘ng natijalar yuzasidan tezkor tahlil olib, qaysi mavzularni yaxshilash
kerakligini aniqlashlari mumkin. Testlarning savollarini qiyinlik darajasiga qarab
taqsimlash zarur. Yengil savollardan boshlab, keyin o‘rta daraja va keyin murakkab
savollarni kiritish tavsiya etiladi. Bu o‘quvchilarga o‘z bilim darajasini yanada oshirish
imkonini beradi. Ko’rib turganimizdek bu test dasturi ochiladi testni yakunlasak bizga
natija ko’rsatadi.
Xulosa
. Mutimediali taqdimot – bugungi kunda ta’lim tizimida axborot taqdim
etishning yagona va eng zamonaviy shakli hisoblanadi. Bu matnli ma'lumotlar, rasmlar,
slayd-shou, diktor jo‘rligidagi ovoz bilan boyitilgan, videoparcha va animatsiya, uch
o‘lchamli grafika tarzidagi dasturiy ta'minot bo‘lishi mumkin. Taqdimotning ma'lumot
taqdim etishning boshqa shakllaridan asosiy farqi ularning mazmunan boyitilganligi va
interfaolligidir, ya'ni belgilangan shaklda o‘zgarishga moyilligi va foydalanuvchi
faoliyatiga munosabatini bildirishidir. Ta’lim tizimida iSpring Suite orqali bir necha
imkoniyatga ega bo’lgan interfaol testlar, video kontentlar, ekranni yozib olish, elektron
darsliklar yaratish mumkin ekanligi haqida to’xtalib o’tildi.
Ma'lumot taqdim etishning boshqa shakllaridan farqli ravishda multimediali
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
254
taqdimot bir necha o‘n minglab sahifa matn, minglab rasm va tasvirlar, bir necha
soatga cho‘ziladigan audio va video yozuvlar, animatsiya va uch o‘lchamli grafikalarni
o‘z ichiga olgan bo‘lishiga qaramay, ko‘paytirish xarajatlarining kamligini va saqlash
muddatining o’zoqligini ta'minlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. «Informatika va Hisoblash texnikasi asoslari» A.A.Abduqodirov: Toshkent
«O’qituvchi» 2018 yil
2. «Informatika va Hisoblash texnikasi asoslari» B.Boltaev, M. Maxkamov,
A.Azamatov: Toshkent «O’qituvchi» 2019 yil
3. Alimov, MM Informatika va axborot texnologiyalari faniga integratsiyalashgan
mediata'limni tashkil etish. Uchenyy XXI veka. Moskva mejdunarodnyy nauchnyy
jurnal ISSN , 2410-3586.
4. Alimov, M. M. (2023). Mediata’lim sohasida interaktiv multimedia
xizmatlaridan foydalanish samaradorligini oshirish. Educational research in universal
sciences, 2(12 special), 160-166.
5. Mengliboyevich, A. M., & Abdug‘aniyevich, A. Y. (2024). Web dizayn, web
saytlar interaktiv ilovalar yoki mobil interfeyslar tashkil etish bosqichlari. Лучшие
интеллектуальные исследования, 20(2), 136-141.
6. Alimov, M. M. Informatika va axborot texnologiyalari fanini o’qitish bo’yicha
ta’lim samaradorligini oshirishda fan to‘garaklarining axamiyati. Журнал номи
международный научно-образовательный электорнный журнал «Образование и
наука в XXI века, 2.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-37_ Том-2_ Январь-2025
255
7. Mengliboyevich, A. M. (2024). Development of media literacy of students in the
process of studying informatics and information technologies in our country. Web of
teachers: inderscience research, 2(6), 113-118.
8. Alimov, M. M. Информатика ва ахборот технологиялари фанига
интеграциялашган медиатаълимни ташкил этиш. Ученый XXI века. Москва
международный научный журнал issn, 2410-3586.
9. Alimov, M. Информатика ва ахборот технологиялари фанини ўқитишда
медиатаълимга асосланган “Ўқитишнинг беш поғонали метод”идан фойдаланиш
орқали ўқувчилар фаоллигини ошириш Elektron ta’lim”–“Электронное
обучение”–“E-learning” september, 2022.
10. Mengliboyevich, A. M. (2025). INFORMATIKA VA AXBOROT
TEXNOLGIYALARI FANIDAN DARSDAN TASHQARI MASHG'ULOTLARDA
O'QUV
VA
IJTIMOIY
KONTENTLAR
YARATISH
METODIKASI.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 61(1), 86-93.
11. Mengliboyevich, A. M., & Iroda, X. (2025). TA’LIM JARAYONIDA 3D
MODELLASHTIRISH VA DIZAYN TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISH.
ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 61(1), 94-100.
12. Mengliboyevich, A. M. (2025). TA’LIM JARAYONIDA VIDEO-USULDAN
FOYDALANISH USULI. DUNYODA TA'LIM, FAN VA INNOVATSIYA
G'OYALARI , 61 (1), 80-85.
10. Alimov, M. M. (2022). Kompyuter fani va axborot texnologiyalari bilan
integratsiya oav ta’limni tashkilot. 21-asr olimi , (5-2(86)), 43-48.
