https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
13
MOBIL ILOVALAR ISHLAB CHIQISHDA FLUTTER FREYMWORKIDAN
FOYDALANISH
A. X. Yuldoshov
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali katta o‘qituvchisi
azizbektayloq@gmail.com
S. Sh. Sattorov
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali talabasi
Annotatsiya: Bu maqolada bugungi kunda insonlar hayoti uchun zarur va muhim
bo’lgan mobil ilovalar va ularni ishlab chiqish texnologiyalari va Flutter freymworkini
ishlatish haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: Mobil ilova, texnologiya, freymwork, mobil qurilma, mantiqy
interaktiv ta’lim, mobil o‘yin.
Mobil ilovalarni ishlab chiqishda eng mashhur va qulay bo‘lgan
texnologiyalardan biri Flutter freymworkidir. Flutter — Google tomonidan ishlab
chiqilgan ochiq manba (open-source) freymworkdir. Bu, asosan, mobil ilovalar
(Android va iOS uchun) yaratish uchun mo‘ljallangan. Flutter yordamida, bir vaqtning
o‘zida ikki platformaga (Android va iOS) ilova yaratish mumkin[1-3].
Flutterning asosiy xususiyatlari:
•
Dart dasturlash tili
: Flutter Dart dasturlash tilida yozilgan. Dart sintaksisi oson
va ko‘plab modern dasturlash tillariga o‘xshaydi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
14
•
Widget-based tizim
: Flutterda ilovalar to‘liq widgetlardan tashkil topgan, bu
esa interfeyslarni yaratishda juda qulaylik yaratadi. Har bir element, masalan, tugma,
matn yoki rasm widget sifatida ko‘rsatiladi.
•
Tezkor ish faoliyati
: Flutter ilovalari yuqori darajadagi ishlash tezligi va
samaradorlikni ta’minlaydi, chunki ular to‘g‘ridan-to‘g‘ri natijani yaratadi, natijada
nisbatan tez ishlaydi.
Flutter freymworkining rasmiy web sahifasi
1-rasm.
flutter.dev
saytining ko‘rinishi
Mobil ilovalar yaratish jarayoni quyidagi bosqichlardan iborat:
•
Reja tuzish
: Ilovaning maqsadini aniqlash, foydalanuvchi ehtiyojlari va
funksional talablarni belgilash.
•
Dizayn va UI/UX
: Interfeys dizaynini yaratish, ilova foydalanuvchilari uchun
qulay va intuitiv bo‘lishini ta’minlash. Flutterning to‘liq kutubxonalari, shuningdek,
ilg‘or widgetlar mavjud bo‘lib, dizaynni tezda amalga oshirish imkonini beradi.
•
Kodlash
: Dart dasturlash tilidan foydalanib, ilovaning backend va frontend
qismlarini ishlab chiqish. Flutterda bir xil kodni ikki platformada ishlatish mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
15
•
Test va optimizatsiya
: Ilovadagi xatoliklarni aniqlash va ularni tuzatish.
Flutterda hot-reload funksiyasi yordamida tezkor test qilish va kodni o‘zgartirish
mumkin.
•
Yuklab olish va tarqatish
: Ilovani Google Play Store va Apple App Store’ga
joylash[4-6].
Flutter fremworkini o‘rnatish uchun kompyuteringiz maxsus talablarga javob
berishi kerak. Windows operatsion tizimi uchun bu parametrlar eng kamida
quyidagicha bo’lishi shart:
2-rasm. Flutter freymworkini o’rnatish uchun kompyuter parametrlari
5 yoki undan keying versiyalar, git dasturi,
Android Studio yoki Visual Studio dasturlarini o’rnatish kerak bo’ladi. Bu dasturlar
o’ratilganidan so’ng flutter SDK faylini arxivdan chiqarib C diskga joylashtirish kerak
bo’ladi. Iloji boricha “src” papkasini yaratib, shu faylni ichiga joylashtirish tavsiya
etiladi[7,9].
Andoid Studio dasturida qo’shimcha flutter pluginini o’rnatish kerak bo’ladi.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
16
3-rasm. Flutter pluginini o’rnatish.
Yangi Flutter loyiha yaratish uchun
“New Flutter Project”
bandi chiqadi.
3-rasm. Flutterda yangi loyiha yaratish.
Flutterda yaratilgan yangi loyihaning ko’rinishi va natijasi quyidagicha:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
17
4-rasm. Flutterda yangi loyihani yaratish jarayoni.
Flutterning afzalliklari
•
Bir kod bazasi
: Flutter yordamida bir xil kod bazasi orqali Android va iOS
platformalari uchun ilovalar yaratish mumkin. Bu vaqt va resurslarni tejashga yordam
beradi.
•
Hot-reload
: Kod o‘zgartirilganda, o‘zgartirishlarni ilovada darhol ko‘rish
mumkin, bu ishlab chiqish jarayonini tezlashtiradi.
•
Keng kutubxonalar
: Flutterda ko‘plab tayyor kutubxonalar mavjud bo‘lib, ular
orqali ilovalarni tez yaratish va kengaytirish mumkin.
•
Kross-platform
: Faqat mobil ilovalar emas, balki veb-ilovalar va desktop
ilovalarini ham Flutterda yaratish mumkin (yangi versiyalar bilan).
Flutter va boshqa texnologiyalar.
Boshqa mashhur mobil ilova ishlab chiqish
texnologiyalari:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
18
•
React Native
: JavaScript asosida ishlab chiqilgan, kross-platforma ilovalarini
yaratish uchun foydalaniladi. React Native ham ko‘p imkoniyatlar beradi, lekin ba’zan
Flutterdan pastroq ishlash tezligi va kamroq moslashuvchanlikka ega.
•
Xamarin
: C# dasturlash tilida ishlab chiqiladi va Microsoft tomonidan qo‘llab-
quvvatlanadi. Xamarin yordamida ham kross-platforma ilovalarini yaratish
mumkin[8,10].
Flutterni ishlatishning qaysi holatlarda afzalligi bor?
•
Yangi boshlovchilar uchun
: Agar dasturlashga yangi kirishgan bo‘lsangiz,
Flutter yordamida ilovalarni yaratish nisbatan osonroq va tezroq bo‘lishi mumkin,
chunki barcha kod bir xil bo‘lib, o‘rganish jarayoni sodda.
•
Kichik va o‘rta biznes ilovalari
: Flutterning keng kutubxonalari va ishlab
chiqishning tezligi, kichik kompaniyalar va startaplar uchun juda mos keladi.
•
Kross-platform ilovalar
: Agar siz ikkita platformada (Android va iOS) bir xil
ilovani yaratmoqchi bo‘lsangiz, Flutter eng yaxshi tanlovlardan biridir.
Shunday qilib, Flutter — bu hozirgi kunda mobil ilovalar yaratish uchun eng
ommabop va samarali texnologiyalardan biri. Agar siz ham mobil ilova ishlab chiqishni
o‘rganishni xohlasangiz, Flutterni sinab ko‘rishni tavsiya qilaman.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Адама Порта. Шарифа Хашеми. "Programming Mobile Applications for Android
Handheld Systems: Part 1".
2.
Ted Schadler, Josh Bernoff, Julie Ask. The Mobile Mind Shift: Engineer Your
Business to Win in the Mobile Moment. 2014.
3.
Йулдошов А.Х., Ходжаев Т.Т., Эрмаматов С.С. Мобильное приложениев
повышении математической грамотности учащихся начальной школы.
Сборник докладов научно-практической конференции “Современные
информационно-педагогическиетехнологии в цифровизации образования:
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
19
проблемы и решения”. 11-12 мая 2023 года. 45-48 ст.
4.
A. Yuldoshov, Sh. Khodzhayev, T. Khodzhayev.
Mathematical Model for Assessing
the Reliability of the Functioning of a Distribution Gas Supply Network as a
INTERNATIONAL JOURNAL OF THEORETICAL AND
APPLIED ISSUES OF DIGITAL TECHNOLOGIES. 2023/3/19. 45-53 pages.
5.
Aziz Khujamurodovich Yuldoshov.
ASSESSMENT OF THE FUNCTIONING OF THE GAS SUPPLY NETWORK IN
Современные
инструментальные системы, информационные технологии и инновации. 2022
г. 19-23 ст.
6.
Khodzhaev Shukhrat Tolibovich, Yuldoshov Aziz Khujamurodovich, Khodzhaev
Tolib Tohirovich.
Program for Calculation of the Optimal Distribution of the
Planned Amount of Gas on the Gas Supply Network
2021 International Conference
on Information Science and Communications Technologies (ICISCT). 2021/11/3, 1-
4 pages.
7.
Sh. Khodzhaev, A. Abdukarimov, A. Yuldoshev, T. Khodzhaev. Technology for
Digitalization of Research and Evaluation of the Functioning of Territorial Gas
Supply Networks.
AIP Conference Procedings.
3147, 030024 (2024).
8.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar yaratishda boshqaruv elementlaridan
foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS VOLUME – 52,
ISSUE – 2, 159-165 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
9.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar ishlab chiqish bosqichlari va
tamoyillari. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS VOLUME – 52,
ISSUE – 2, 166-171 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
10.
Yuldoshov A.X., Jiyanov O.P., Majidov H. Mobil ilovalar ishlab chiqishda
funksiyalardan foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
VOLUME – 52, ISSUE – 2, 172-176 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
