https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
3
WEB SAYT ISHLAB CHIQISH ASOSLARI
A. X. Yuldoshov
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali katta o‘qituvchisi
azizbektayloq@gmail.com
A. O’. Pardayev
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali talabasi
Annotatsiya: Bu maqolada web sayt yaratish asoslari va unda backend qismini
ishlab chiqish tamoyillari haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: web sayt, tamoyil, ishlab chiqish bosqichlari, kontent, funksionallik,
dizayn, frontend, backend, ma’lumotlar bazasi.
Web sayt tushunchasi bugungi kunda eng tez quloqqa chalinadigan so’z bo’lib
ulgurdi. Web sayt deganda hozirgi kunda bu internet orqali foydalanish uchun yaratilgan
va foydalanuvchilarga turli xizmatlar, ma'lumotlar yoki resurslar taqdim etadigan
elektron platformadir. Web saytlar turli shakllarda bo'lishi mumkin: shaxsiy bloglar,
kompaniya saytlari, e-tijorat platformalari, ijtimoiy tarmoqlar, o'quv saytlar va
boshqalar[1-4].
1-rasm. Web sayt qurish asoslari.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
4
Web sayt yaratish va uning admin sahifasini ishlab chiqish jarayoni bir necha
bosqichlarni o'z ichiga oladi. Bu jarayonda quyidagi asosiy qadamlar mavjud:
✓
Maqsad va Talablarni Aniq Belgilash
•
Saytning maqsadi
: Sayt nima uchun yaratilayotgani, foydalanuvchilarga qanday
xizmat yoki ma'lumot taqdim qilishi aniqlanadi.
•
Foydalanuvchi auditoriyasi
: Saytdan kimlar foydalanishini aniqlash, ularning
ehtiyojlariga qarab dizayn va funksionallikni belgilash.
•
Kontent va funksionallik
: Saytda qanday ma’lumotlar (yangiliklar, maqolalar,
mahsulotlar) va xizmatlar (qidiruv, aloqa shakllari, xarita) bo'lishini aniqlash.
✓
Dizaynni Ishlab Chiqish
•
Foydalanuvchi interfeysi
(UI): Sayt foydalanuvchilariga qulay bo‘lishi uchun
dizayn elementlari — ranglar, shriftlar, rasmlar va tugmalar joylashuvini
rejalashtirish.
•
Foydalanuvchi tajribasi
(UX): Foydalanuvchilar uchun sayt orqali oson va
intuitiv harakatlanish yo‘llarini taqdim etish, ularni saytda uzoqroq ushlab turish
uchun qulay navigatsiya yaratish.
•
Responsive dizayn
: Saytning kompyuter, planshet va mobil qurilmalar uchun
mosligini ta'minlash.
✓
Frontend Ishlanmalarini Bajaraish
Frontend qismi foydalanuvchilar tomonidan ko'rinadigan interfeysdir. Bu
bosqichda quyidagilar ishlatiladi:
•
HTML, CSS, JavaScript
: Saytning asosiy tuzilmasini yaratish va uslublash.
•
Frontend Framework
: Bootstrap, Tailwind CSS, yoki boshqa ramkalar
yordamida tezroq va moslashuvchan sayt yaratish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
5
•
JavaScript kutubxonalari
: React, Vue.js yoki Angular yordamida
interaktivlikni oshirish.
✓
Backend Ishlanmalarini Bajaraish
•
Server tomoni
: Saytning ma'lumotlar bazasi va biznes jarayonlari,
foydalanuvchilar bilan ishlash logikasi uchun backendni yaratish. Bu jarayonda
PHP, Python (Django, Flask), Node.js kabi dasturlash tillari qo‘llaniladi.
•
Ma'lumotlar bazasi
: Ma'lumotlarni saqlash uchun MySQL, PostgreSQL yoki
NoSQL (MongoDB) kabi bazalar foydalaniladi.
•
API yaratish
: Frontend va backend o‘rtasidagi ma’lumot almashishni tashkil
qilish uchun RESTful yoki GraphQL API yaratish.
✓
Admin Panelni Ishlab Chiqish
Admin panel — bu sayt egalariga kontentni boshqarish va saytni monitoring qilish
imkonini beruvchi bo'lim. Admin panelda quyidagi funksiyalar mavjud bo‘lishi
mumkin:
•
Kirish va Foydalanuvchi rollari
: Admin panelga kirish uchun autentifikatsiya
tizimi (masalan, login va parol). Foydalanuvchi rollarini aniqlash (admin,
moderator va boshqalar).
•
Kontentni boshqarish
: Yangiliklar, maqolalar, mahsulotlar, foydalanuvchi
sharhlari va boshqa kontentni qo‘shish, tahrirlash, va o‘chirish imkoniyati.
•
Ma'lumotlarni monitoring qilish
: Sayt statistikasini ko‘rish (masalan,
foydalanuvchilar soni, sahifalar o‘qilishi).
•
Xavfsizlik
: Sayt xavfsizligini ta’minlash uchun rol va ruxsatlar tizimi, kuchli
autentifikatsiya tizimi va ma'lumotlarni himoya qilish choralari[5,6].
✓
Test va Ishga Tushirish
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
6
•
Tizim testlari
: Sayt va admin panel barcha funksiyalarining to‘g‘ri ishlashini
tekshirish.
•
Xatolarni bartaraf qilish
: Aniq holatlarga oid xatolarni topib, ularni tuzatish.
•
Serverga joylashtirish
: Tayyor bo‘lgan saytni veb-serverga joylashtirish va
domenni ulash.
✓
Texnik qo'llab-quvvatlash va yangilash
Sayt va admin panel doimiy ravishda yangilanib turishi kerak. Bu jarayonda
xavfsizlikni oshirish, yangi funksiyalarni qo'shish va texnik xizmat ko'rsatish ishlarini
olib borish zarur[7-10].
2-rasm. Admin panelning ko’rinishi.
Ushbu qadamlarni bajarish orqali ishonchli va funksional veb-sayt yaratish va
samarali boshqarish tizimini ishlab chiqish mumkin.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
7
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Адама Порта. Шарифа Хашеми. "Programming Mobile Applications for Android
Handheld Systems: Part 1".
2.
Ted Schadler, Josh Bernoff, Julie Ask. The Mobile Mind Shift: Engineer Your
Business to Win in the Mobile Moment. 2014.
3.
Йулдошов А.Х., Ходжаев Т.Т., Эрмаматов С.С. Мобильное приложениев
повышении математической грамотности учащихся начальной школы.
Сборник докладов научно-практической конференции “Современные
информационно-педагогическиетехнологии в цифровизации образования:
проблемы и решения”. 11-12 мая 2023 года. 45-48 ст.
4.
A. Yuldoshov, Sh. Khodzhayev, T. Khodzhayev.
Mathematical Model for Assessing
the Reliability of the Functioning of a Distribution Gas Supply Network as a
Queuing System
INTERNATIONAL JOURNAL OF THEORETICAL AND
APPLIED ISSUES OF DIGITAL TECHNOLOGIES. 2023/3/19. 45-53 pages.
5.
Aziz Khujamurodovich Yuldoshov.
ASSESSMENT OF THE FUNCTIONING OF THE GAS SUPPLY NETWORK IN
THE
Современные
инструментальные системы, информационные технологии и инновации. 2022
г. 19-23 ст.
6.
Khodzhaev Shukhrat Tolibovich, Yuldoshov Aziz Khujamurodovich, Khodzhaev
Tolib Tohirovich.
Program for Calculation of the Optimal Distribution of the
Planned Amount of Gas on the Gas Supply Network
2021 International Conference
on Information Science and Communications Technologies (ICISCT). 2021/11/3, 1-
4 pages.
7.
Sh. Khodzhaev, A. Abdukarimov, A. Yuldoshev, T. Khodzhaev. Technology for
Digitalization of Research and Evaluation of the Functioning of Territorial Gas
Supply Networks.
AIP Conference Procedings.
3147, 030024 (2024).
8.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar yaratishda boshqaruv elementlaridan
foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS VOLUME – 52,
ISSUE – 2, 159-165 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
9.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar ishlab chiqish bosqichlari va
tamoyillari. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS VOLUME – 52,
ISSUE – 2, 166-171 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
10.
Yuldoshov A.X., Jiyanov O.P., Majidov H. Mobil ilovalar ishlab chiqishda
funksiyalardan foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
VOLUME – 52, ISSUE – 2, 172-176 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
