https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
8
QORASUV MASSIVIDA GAZ TA’MINOTI TARMOQLARINI
MODELLASHTIRISH
A. X. Yuldoshov
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali katta o‘qituvchisi
azizbektayloq@gmail.com
R. I. Ismoilov
Toshkent axborot texnologiyalari universiteti
Samarqand filiali talabasi
Annotatsiya: Bu maqolada bugungi kunda insonlar hayoti uchun zarur bo’lgan
energetika manbalaridan biri gaz ta’minotini Qorasuv massivida modellashtirish
haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: gaz ta’minoti, tizim, modellashtirish, dasturiy ta’minot,matematik
model, monitoring va optimallashtirish, integratsiya.
Gaz ta’minot tarmoqlarini modellashtirish va dasturiy ta'minot yaratish — bu
kompleks masala bo'lib, ko'plab omillarni hisobga olgan holda texnik, iqtisodiy va
xavfsizlik jihatlarini aniqlashtirishni talab qiladi. Ushbu jarayon quyidagi asosiy
bosqichlardan iborat:
✓
Tizim Talablarini Tahlil Qilish
Gaz ta'minoti tarmog'ining talablarini aniqlash va kerakli hajmda gazni etkazib
berishni ta'minlash uchun ma'lumotlarni yig'ish va tahlil qilish. Bunda:
•
Foydalanuvchilarni xaritasi va aholi zichligi;
•
Sanoat va aholi ehtiyojlari;
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
9
•
Tarmoqning geologik va geofizik xususiyatlari e’tiborga olinadi[1-3].
✓
Matematik Modelni Ishlab Chiqish
Gaz ta'minot tizimi uchun matematik model yaratish:
•
Masshtabli gaz quvurlarining bosim va oqim tezligini tahlil qilish;
•
Oqim yo‘qotishlari va havfsizlik omillarini hisoblash;
•
Transport jarayonlari va energiya tejamkorligi uchun tenglamalar to‘plamini
tuzish[4,8].
✓
Dasturiy ta'minot yaratish
Dasturiy ta'minotni ishlab chiqish bosqichida quyidagilarni hisobga olish kerak:
•
Interfeys
: Texnik xodimlar va mutaxassislar uchun qulay va intuitiv interfeys[7,9].
1-rasm. Tabiiy gaz ta'minoti zanjiri tarmog'ining konseptual modeli
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
10
•
Hisoblash algoritmlari
: Aniqlikni oshirish uchun ilg‘or hisoblash algoritmlarini
qo‘llash.
•
Ma’lumotlarni vizualizatsiyalash
: Model natijalarini grafik tarzda taqdim etish
(masalan, gaz oqimini xaritada ko‘rsatish).
•
Baza va xavfsizlik
: Ma'lumotlarni saqlash va tizim xavfsizligini ta'minlash[5,6].
✓
Modellashtirish va Testdan O‘tkazish
Modelni haqiqiy ma’lumotlarga asoslangan holda testdan o‘tkazish va kalibrlash
zarur. Bu bosqich quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
•
Tarmoqning ishga tushirish jarayonlarini modelda sinovdan o‘tkazish;
•
Kamchiliklar va nuqsonlarni aniqlash va tuzatish;
•
Tizim barqarorligini ta’minlash.
✓
Real Vaqtda Monitoring va Optimallashtirish
Yakuniy bosqichda dasturiy ta'minotga real vaqtda monitoring qilish va
optimallashtirish imkoniyatlarini qo‘shish mumkin. Bu gaz ta'minoti tarmog‘ining
samaradorligini oshirish va nosozliklarga tezkor javob qaytarish imkonini beradi.
Ushbu bosqichlardan foydalangan holda gaz ta’minot tarmoqlari samaradorligini
ta’minlash va boshqarishni sezilarli darajada yaxshilash mumkin[10].
Samarqand viloyati Qorasuv massivida gaz ta'minoti tarmoqlarini modellash va
ularning samaradorligini o'rganish, ehtimol, energiya ta'minotini yaxshilash va
resurslarni tejash maqsadida amalga oshirilayotgan bir tadqiqot yoki loyiha bo'lishi
mumkin. Bu jarayon odatda quyidagi asosiy bosqichlarni o'z ichiga oladi:
➢
Hududiy tahlil
: Qorasuv massivi va atrofidagi hududlar, joylashuv, demografiya
va sanoat ehtiyojlarini o'rganish.
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
11
➢
Gaz tarmog'ining mavjud holatini baholash
: Hozirgi kunda mavjud bo'lgan
gaz ta'minoti tizimlarining holatini o'rganish, bor muammolarni aniqlash va tarmoqning
qayerda kuchaytirilishi kerakligini aniqlash.
➢
Modellashtirish
: Gaz ta'minoti tarmog'ini matematik modellar yordamida
modellash. Bu, gaz oqimlarini, bosimlarni va iste'molchilarni optimal tarzda ta'minlash
uchun muhim.
➢
Optimallashtirish
: Gaz ta'minoti tizimining samaradorligini oshirish, masalan,
energiya yo'qotishlarini kamaytirish, gaz ta'minotining uzluksizligini ta'minlash va
gazning kerakli joylarga etkazilishini yaxshilash.
➢
Integratsiya
: Yangi texnologiyalarni va resurslarni integratsiya qilish, shu
jumladan qayta tiklanuvchi energiya manbalarini kiritish, energiya samaradorligini
oshirish va ekologik muammolarni kamaytirish.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Адама Порта. Шарифа Хашеми. "Programming Mobile Applications for Android
Handheld Systems: Part 1".
2.
Ted Schadler, Josh Bernoff, Julie Ask. The Mobile Mind Shift: Engineer Your
Business to Win in the Mobile Moment. 2014.
3.
Йулдошов А.Х., Ходжаев Т.Т., Эрмаматов С.С. Мобильное приложениев
повышении математической грамотности учащихся начальной школы.
Сборник докладов научно-практической конференции “Современные
информационно-педагогическиетехнологии в цифровизации образования:
проблемы и решения”. 11-12 мая 2023 года. 45-48 ст.
4.
A. Yuldoshov, Sh. Khodzhayev, T. Khodzhayev.
Mathematical Model for Assessing
the Reliability of the Functioning of a Distribution Gas Supply Network as a
INTERNATIONAL JOURNAL OF THEORETICAL AND
https://scientific-jl.com/luch/
Часть-38_ Том-1_ Февраль-2025
12
APPLIED ISSUES OF DIGITAL TECHNOLOGIES. 2023/3/19. 45-53 pages.
5.
Aziz Khujamurodovich Yuldoshov.
ASSESSMENT OF THE FUNCTIONING OF THE GAS SUPPLY NETWORK IN
Современные
инструментальные системы, информационные технологии и инновации. 2022
г. 19-23 ст.
6.
Khodzhaev Shukhrat Tolibovich, Yuldoshov Aziz Khujamurodovich, Khodzhaev
Tolib Tohirovich.
Program for Calculation of the Optimal Distribution of the
Planned Amount of Gas on the Gas Supply Network
2021 International Conference
on Information Science and Communications Technologies (ICISCT). 2021/11/3, 1-
4 pages.
7.
Sh. Khodzhaev, A. Abdukarimov, A. Yuldoshev, T. Khodzhaev. Technology for
Digitalization of Research and Evaluation of the Functioning of Territorial Gas
Supply Networks.
AIP Conference Procedings.
3147, 030024 (2024).
8.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar yaratishda boshqaruv elementlaridan
foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS VOLUME – 52,
ISSUE – 2, 159-165 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
9.
Yuldoshov A.X., Shokirov F. Mobil ilovalar ishlab chiqish bosqichlari va
tamoyillari. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS VOLUME – 52,
ISSUE – 2, 166-171 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
10.
Yuldoshov A.X., Jiyanov O.P., Majidov H. Mobil ilovalar ishlab chiqishda
funksiyalardan foydalanish. JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
VOLUME – 52, ISSUE – 2, 172-176 betlar. May – 2024. (google.schoolar).
