Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
245
ISSN:3030-3621
СУД ТИББИЙ АМАЛИЁТИДА ЧЎКИШНИНГ УЧРАШИ ВА
СТАТИСТИК ТАҲЛИЛИ
Xатамова Сарвиноз Муйитдиновна
Бухоро тиббиёт институти
e-mail:
Аннотатция
СУВГА ЧЎКИШ
— бахтсиз ҳодиса. Бунда нафас йўллари суюклик
(одатда, сув) ёки суюқ массалар (балчиқ, лой) билан тўлиши натижасида нафас
ва юрак фаолияти қаттиқ бузилади.Сувга чўкиш, одатда, катта сув ҳавзаларида
чўмилганда ёки бирор сабабга кўра содир бўлади. Яхши сузадиган одам ҳам
(сувда чўмилиш қоидаларига риоя қилмаса ва эҳтиёт чораларини кўрмаса) чўкиб
кетиши мумкин.Узоқ масофага сузиб чарчаш, шунингдек, калла ташлаганда
шикастланиш (бошнинг тошга ёки бирор қаттиқ нарсага урилиб кетиши) сувга
чўкишга сабаб бўлади.Калла ташлаган одам (калла ташлаш техникасини
билмаса) сув юзасига урилиб кетиши туфайли бўйин, кўз, биқин соҳасига зарб
етказади, бу эса ҳушдан кетишга олиб келади. Бошнинг ҳавза тубига
урилиши бўйин умуртқаларининг синиб кетиши хавфини туғдиради.Мастлик
ҳам сувга чўкишга сабаб бўлиши мумкин, маст одам ўзини идора қилолмай,
чўмилиш қоидасини бузади.Бундан ташқари, у совуқни ёмон сезганлиги учун
совқотиб, ҳушдан кетиши мумкин.Офтобда қизиб туриб, бирдан сувга тушиш
натижасида ҳарорат кескин ўзгарганда, меъда овқатга тўлиб кетиб, овқат ҳазм
бўлиши тезлашганда, сувга бирдан тушиб қўрққанда ҳам кишининг ҳушдан
кетиши кузатилади.
Калит сўзлар-Асфиксия
, чукиш, мацератция
,
планктон
Долзарблиги
.
юз беради.
Текширув усуллари ва материаллари
. Чўкишда ўлим содир
бўлганлигига тахмин қилинганда мурдани текширишда водопровод сувидан
фойдаланиш қатъий ман этилади, чунки водопровод сувида бўлган планктонлар
махсус текшириш учун жўнатилаётган органлар тўқимасига ўтиб қолиши
мумкин. Планктонни қон, паренхиматоз органлар ва найсимон суякларнинг
илигида топиш усули анча қийин бўлиб, бунинг учун жигар, мия, буйрак, суяк
илигидан тахминан 200 гр. дан олиниб майдалангандан кейин колбаларга
солинади ва устига пергидрол эритмаси қуйилгач, консентрланган сулфат
кислотасида қайнатилади ва кейин нитрат кислотаси билан ишлов берилади.
Охирги этапида тиниқлаштириш учун яна бироз миқдорда пергидрол эритмаси
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
246
ISSN:3030-3621
қўшилади. Шундан кейин тўқималарнинг барча органик таркибий қисмлари
тўлиғича
емирилади
ва
фақатгина
неорганик
бирикмалари,
шунингдек,планктонни кремнийлик косачаси қолади. Колбалардаги тиниқ
нарсалар кўп марталаб центрифугаланади. Ҳосил бўлган чўкмадан предмет
шишасида препарат тайёрланади ва микроскоп тагида ўрганилади.Топилган
планктонларни суратга олиш мақсадга мувофиқдир. Микрофотография
ўтказилган текширув натижаларини тасдиқловчи ҳужжат ҳисобланади.
Натижалар.
Суд тиббий амалиётда механик асфиксиялардан чўкишни
учрашини тахлил киладиган булсак,2020 йилда 32та, 2021 йилда 43та чўкиш
учраган. Шу 2020-йилдаги 32та ҳолатни хам тахлил киладиган
булсак,эркакларда
аёлларга
нисбатан
купрок
кузатилгани
маълум
бўлди.
Эркакларда -21та,аёлларда-11та учраган.14ёшгача-4та,18 ёшгача -10
та,18ёшдан катта-18та холат кузатилган.2021- йилдаги 43та холатни хам тахлил
қиладиган бўлсак,14 ёшгача-6та,18 ёшгача-1та,18 ёшдан юқори-36та холат
кузатилган. Эркакларда -27та,аёлларда-16та учраган
Чўкиш
Нафас олиш йўлларинг қандайдир суюқликлар билан ёпилишига чўкиш
дейилади. Бунда тананинг суюқликка тўлиғича ёки қисман ботиши туфайли
нафас олиш йўллари беркилиши мумкин. Сувдан ташқари, чўкиш воситасига
суюқ балчиқ, нефт, бўёқ. минерал ва ўсимлик мойлари, ишлаб чиқаришда
қўлланиладиган ҳар хил суюқликлар (пиво, вино, спирт, бензин, керосин ва
бошқалар) киради. Нафас олиш йўллари сувда ёпилганда аввало нафас олишнинг
рефлектор тўхташи содир бўлади.Кейин инспиратор ҳансираш пайдо бўлиб,сув
нафас олиш йўлларига киради, аввало унга чуқур кирмайди, чунки шиллиқ
пардалар таъсирланишидан пайдо бўлган йўталиш кучи туфайли сувнинг бир
қисми орқасига чиқариб юборилади.Инспиратор ҳансираш тезликда экспиратор
ҳансираш билан алмашинади. Ҳушини йўқотиб, кўз қорачиқлари
кенгаяди;талвасаланиш бошланиб, рефлектор йўли билан сувни юта бошлайди.
Ҳимоя рефлекслари тезликда йўқола бошлаб, сув тезликда то(сиқсиз ҳолда
ўпкага киради.Нафас олиш қисқа муддатли тўхтагандан кейин терминал ҳолатда
яна тикланиб,сув яна кўпроқ ўпкага кира бошлайди. Нафас олиш тўхтагандан
бир неча вақт (5—10 дақиқа) ўтгач юрак уриши ҳам тўхтайди.Ҳақиқий
чўкишнинг диагностикаси.Чўкишнинг белгиларига қуйидагилар киради: нафас
олиш бўшлиғи ва бурун ҳамда оғизда турғун оқ ёки оқимтир-қизғиш майда
пуфакчали кўпикнинг бўлиши(Крушевский белгиси); ўпканинг ўткир
эмфиземаси; плевра тагида оч-қизил рангли тарқалувчан қон қуйилиш
(Рассказов-Лукомский доглари);асосий суяк бўшлиғида чўкиш суюқлигининг
бўлиши (Свешников белгиси);ошқозонида ютилган суюқлик борлиги; юрак чап
қоринчаси бўшлиғидаги қоннинг суюлиши ва қон томирлари ичидаги
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
247
ISSN:3030-3621
эритроцитларнинг гемолизи; қонда ва ички органларда планктон ва сохта
планктонларнинг бўлиши; умумасфиксик белгиларнинг бўлиши киради.Бурун,
оғиз бўшлиги ва нафас йўлларида турғун оқиш майда шилимшиқ модда сув ва
ҳавонинг аралашувидан ҳосил бўлади. Бу чўкиш жараёнида актив нафас олиш
ҳаракатларини кўрсатувчи энг муҳим белги ҳисобланади. Оғиз бўшлиғи ва бурун
атрофидаги кўпик 42 фоиз учраса, нафас йўлларида 58 фоизни ташкил қилади
(С.П. Дидковская, 1970).Ўпканинг ўткир шишиши чўкишнинг ўзига хос
тириклик белгиларидан бири боииб, кўпчилик ҳолларда кузатилади.Плевра
тагида қон қуйилиш (Рассказов-Лукомский догиари) чўкишнинг кўп учрайдиган
тириклик белгиси ҳисобланади ва ҳар хил тадқиқотчиламинг маълумотига кўра
55 дан 93 фоиз ҳолларда кузатилади.Aсосий суяк бўшлиғида суюқликнинг
бўлиши ҳам чўкишнинг тириклик белгиси ҳисобланиб, бу чўкишга алоқадор
ҳолларда 65-фоизгача учрайди. Бунга Свешников белгиси дейилади.Ошқозонга
суюқликнинг ютилиши.Юрак чап қоринчасидаги қоннинг суюлиши, шунингдек,
қон томири ичидаги еритроцитларнинг гемолизи ҳам фақатгина чучук сувда
чўкиш пайтида кузатиладиган енг муҳим тириклик белгиларидан биридир. Бунга
Каспер белгиси дейиладиЎт пуфагини жойлашган жойи ва деворида шиш пайдо
бўлши (Русаков белгиси).Мускулларнинг кучли таранглашуви туфайли бо йин,
кўкрак ва йелка мускулларига қон қуйилиши (Палтауф белгиси).Ўпканинг
висцерал плевраси хиралашуви.Юракнинг чап томонида ҳаво эмболияси бўлиши
(Свешуиков-Исаев
белгиси).Бўйин
умуртқасининг
компрессион
синиши.Ошқозон
шиллиқ
пардасининг
йиртилиши
(Aвдеев-Громов
белгиси).Суюқликда
кварц
минералининг
топилиши
(Клепче
белгиси).Юракнинг ўнг ва чап томонидаги қоннинг ҳар хил муддатда
музлаши.Юқорида кўрсатилган белгилар чўкишнинг тириклик белгилари
ҳисоблансада,чўкишга хос доимий ва тасдиқловчи бирорта белги йўқ. Бундан
ташқари,келтирилганлардан кўпчилиги вақт ўтиши билан чириш жараёнида
тезда йўқолиб кетади. Шунинг учун ҳам сувда чўкишнинг диагностикасида
анчагина қийинчиликлар туғилади.Мурдадаги ташқи белгилар, жумладан, ғоз
териси, мояк халтасининг қисқариши, мурданинг тез совуши, мурда доғининг
қизғиш тусли бўлиши фақатгина мурданинг сувда болганлигидан дарак
беради.Чўкишнинг диагностикаси қийинлиги, айниқса мурданинг ҳаддан
ташқари чириган ҳолларида ҳар хил лаборатория усуллари ёрдамида ташхис
қўйиш таклиф қилинган.Чўкишнинг ташхисида планктонни лаборатория
усулида аниқлаш муҳим аҳамиятга ега. Чўкишнинг диагностикасида
ўсимликларга алоқадор планктонлар-фитопланктонлари, айниқса диатомалами
аниқлаш муҳим аҳамият касб етади.
Адабиётлар.
Ta'lim innovatsiyasi va integratsiyasi
46-son_1-to’plam_Iyun -2025
248
ISSN:3030-3621
1.
XatamovaSarvinozMuyitdinovna .The role of hyperhomocysteinemia in the
development of cognitive impairment in chronic cerebral ischemiaISSN: 2776-
0979, Web of scientist:international scientific research journal Volume 3, Issue
9,421-428
2.
XotamovaSarvinozMuyitdinovna.The role of hyperhomocyteinemia in the
development of cognitive disorders in chronic brain ischemia.Web of
scientist:international scientific research journalissn: 2776-0979, Volume 3, Issue
8, Aug., 2022442-453
3.
XotamovaSarvinozMuyitdinovna/ analysis of maternal mortality in the practice of
pathological anatomy/Web of scientist:international scientific research journal
ISSN: 2776-0979, Volume 3, Issue 8, Aug., 2022
4.
Хайдарова Дилдора Кадировна, Хатамова Сарвиноз Муйитдиновна
развитие когнитивных нарушений при хроническом ишемическом инсульте,
роль гипергомоцистеинемии. журнал "медицина и инновации" - научно-
практический журнал/ свидетельство №1126, выдано 29.10.2020 г. удк
616.511-005.1.03 72-78
5.
Хайдарова Дилдора Кадировна,Хатамова Сарвиноз Муйитдиновна
научный анализ роли с-реактивного белка и гипергомоцистеинемии в
причине хронического ишемического инсульта. http://dx.
issn 2181-0982.
журнал неврологии и нейрохирургических исследований 24-28
6.
KhaidarovaNargizaAkhtamovna,
KhotamovaSarvinozMuyitdinovna.Ischemic
Heart Disease in Path Anatomic Practice: Cardio Sclerosis .EUROPEAN
MULTIDISCIPLINARY
JOURNAL
OF
MODERN
SCIENCE
.https://emjms.academicjournal.io/index.php/ Volume:5 402-406.
7.
Basic patologi. V.Kumar, R.S. Cotran, S.L.Robbins. Sixth ed 1997.
8.
В.В. Серов “Руководство практическим занятиям по патологической
анатомии” М. 1987 г.
9.
Robbins and Cotran/ Pathologic basis of disease, 7
th
edition. –USA, 2004, электрон
10.
Хатамова Сарвиноз Муйитдиновна
. суд тиббий амалиётида жигар циррози
учраши ва статистик таҳлили.Аmaliy va tibbiyot fanlari ilmiy jurnali. jild: 02
nashr: 05 2023 yil. jild: 02 nashr: 05 2023 yil356-361
